Algemene economie en bedrijfsomgeving
Hoofdstuk 18 Vraag naar geld en monetair beleid
Tegenover het aanbod van geld staat de vraag naar geld. Mensen hebben geld nodig om
producten te kopen. Maar als ze te veel geld hebben om dat te doen, neemt het gevaar op
inflatie toe. Het monetair beleid van de Europese Centrale Bank (ECB) heeft als doel de
inflatie in het eurogebied op of net onder de 2% te houden. De ECB gebruikt de beleidsrente
om dit doel te bereiken.
§1 Vraag naar geld
Tegenover het aanbod van geld door banken staat de vraag naar geld bij het publiek.
18.1.1 Motieven voor het aanhouden van geld
Gezinnen en bedrijven hebben in de eerste plaats geld nodig om producten te kopen. Dit
noem je de vraag naar geld op grond van het transactiemotief. In een economie met een
groeiende productie of stijgende prijzen is steeds meer geld nodig. De vraag naar geld voor
transacties noem je ook wel de vraag naar actief kasgeld.
In de tweede plaats houden huishoudens geld aan uit voorzorg tegen financiële
tegenvallers. Gezinnen houden er bijvoorbeeld rekening mee dat dure spullen plotseling
kapotgaan of gerepareerd of vervangen moeten worden. Ook bedrijven houden geld achter
de hand om tegenvallers te kunnen opvangen. Het geld dat huishoudens aanhouden uit
voorzorg noem je de vraag naar geld op grond van het voorzorgsmotief.
Ten slotte houden huishoudens geld als oppotmiddel of vermogensbestanddeel aan. Dit
noem je de vraag naar geld op grond van het speculatiemotief. Liquide middelen zijn
onderdeel van de beleggingsportefeuille van huishoudens. Ze zijn een veilig alternatief voor
beleggingen in bijvoorbeeld aandelen, onroerend goed of obligaties.
Defensieve beleggers willen weinig risico lopen. Zij houden daarom relatief veel liquide
middelen aan. Offensieve beleggers accepteren een hoog risico. Zij beleggen daarom veel
in aandelen en houden weinig of geen liquide middelen aan.
De feitelijke verdeling van een beleggingsportefeuille wijkt meestal af van de
modelportefeuilles. Zo houden alle beleggers meer liquide middelen aan als ze speculeren
op een daling van de prijzen van aandelen, vastgoed of obligaties. In tijden van politieke,
sociale en economische onrust neemt de vraag naar geld als vermogensbestanddeel toe.
, Geld dat huishoudens uit voorzorg of als vermogensbestanddeel aanhouden, gebruiken zij
niet direct voor aankopen. Vandaar dat de vraag naar geld op grond van het voorzorgs- en
speculatiemotief samen de vraag naar inactief kasgeld wordt genoemd.
De vraag naar inactief kasgeld hangt af van de hoogte van de rente. Gezinnen en bedrijven
missen rente als ze liquide middelen aanhouden. Ze hadden het geld in obligaties kunnen
beleggen of het op een rentedragende rekening bij een bank kunnen zetten. Hoe hoger de
rente, hoe hoger de gemiste opbrengsten van kasgeld zijn. Bij een hoge rente zullen
gezinnen en huishoudens daarom weinig inactief kasgeld aanhouden. Omgekeerd zullen ze
juist veel inactief kasgeld aanhouden als de rente laag is.
Ook de renteverwachting heeft invloed op de vraag naar inactief kasgeld. De rente heeft
een sterke invloed op de koersen van obligaties en aandelen. Zo leidt een rentestijging tot
een daling van de obligatie- en aandelenkoersen. Als de rente op nieuw uitgegeven
obligaties stijgt, zullen beleggers bestaande obligaties met een lagere rente verkopen.
Hierdoor stijgt het aanbod van obligaties en daalt de koers ervan. De aandelenkoersen
dalen omdat een rentestijging de winst van ondernemingen aantast en aandelen minder
aantrekkelijk maakt in vergelijking met bijvoorbeeld een spaartegoed. Beleggers die een
rentestijging verwachten, zullen daarom een deel van hun obligaties en aandelen verkopen
in ruil voor geld. De vraag naar inactief kasgeld neemt dus toe als beleggers een stijging van
de rente verwachten. Nadat de rente is gestegen, kopen zij de obligaties en aandelen tegen
een lagere koers.
Samengevat: de vraag naar inactief kasgeld is hoog bij een lage rente en/of een verwachte
rentestijging. Het omgekeerde is het geval bij een hoge rente en/of een verwachte
rentedaling.
18.1.2 De kwantiteitstheorie van de vraag naar geld
Je kunt de behoefte aan liquide middelen in een economie analyseren met behulp van de
kwantiteitstheorie. Volgens deze theorie hangt de vraag naar geld af van de nominale
waarde van de productie en de omloopsnelheid van het geld:
MxV=PxQ
M = (vereiste) geldhoeveelheid
V = omloopsnelheid van het geld (het aantal keren per jaar dat een geldeenheid wordt
gebruikt voor de aanschaf van goederen en diensten die deel uitmaken van het bbp)
P = prijsniveau van het bbp
Q = volume van het bbp
De vraag naar actief kasgeld hangt af van het geldbedrag dat nodig is om de productie van
een bepaald jaar te kopen. Dat bedrag is gelijk aan de hoeveelheid producten (Q)
vermenigvuldigd met de gemiddelde prijs (P) ervan. Als de productie in een land stijgt,
hebben mensen meer geld nodig om de extra goederen en diensten te kunnen kopen.
Hoofdstuk 18 Vraag naar geld en monetair beleid
Tegenover het aanbod van geld staat de vraag naar geld. Mensen hebben geld nodig om
producten te kopen. Maar als ze te veel geld hebben om dat te doen, neemt het gevaar op
inflatie toe. Het monetair beleid van de Europese Centrale Bank (ECB) heeft als doel de
inflatie in het eurogebied op of net onder de 2% te houden. De ECB gebruikt de beleidsrente
om dit doel te bereiken.
§1 Vraag naar geld
Tegenover het aanbod van geld door banken staat de vraag naar geld bij het publiek.
18.1.1 Motieven voor het aanhouden van geld
Gezinnen en bedrijven hebben in de eerste plaats geld nodig om producten te kopen. Dit
noem je de vraag naar geld op grond van het transactiemotief. In een economie met een
groeiende productie of stijgende prijzen is steeds meer geld nodig. De vraag naar geld voor
transacties noem je ook wel de vraag naar actief kasgeld.
In de tweede plaats houden huishoudens geld aan uit voorzorg tegen financiële
tegenvallers. Gezinnen houden er bijvoorbeeld rekening mee dat dure spullen plotseling
kapotgaan of gerepareerd of vervangen moeten worden. Ook bedrijven houden geld achter
de hand om tegenvallers te kunnen opvangen. Het geld dat huishoudens aanhouden uit
voorzorg noem je de vraag naar geld op grond van het voorzorgsmotief.
Ten slotte houden huishoudens geld als oppotmiddel of vermogensbestanddeel aan. Dit
noem je de vraag naar geld op grond van het speculatiemotief. Liquide middelen zijn
onderdeel van de beleggingsportefeuille van huishoudens. Ze zijn een veilig alternatief voor
beleggingen in bijvoorbeeld aandelen, onroerend goed of obligaties.
Defensieve beleggers willen weinig risico lopen. Zij houden daarom relatief veel liquide
middelen aan. Offensieve beleggers accepteren een hoog risico. Zij beleggen daarom veel
in aandelen en houden weinig of geen liquide middelen aan.
De feitelijke verdeling van een beleggingsportefeuille wijkt meestal af van de
modelportefeuilles. Zo houden alle beleggers meer liquide middelen aan als ze speculeren
op een daling van de prijzen van aandelen, vastgoed of obligaties. In tijden van politieke,
sociale en economische onrust neemt de vraag naar geld als vermogensbestanddeel toe.
, Geld dat huishoudens uit voorzorg of als vermogensbestanddeel aanhouden, gebruiken zij
niet direct voor aankopen. Vandaar dat de vraag naar geld op grond van het voorzorgs- en
speculatiemotief samen de vraag naar inactief kasgeld wordt genoemd.
De vraag naar inactief kasgeld hangt af van de hoogte van de rente. Gezinnen en bedrijven
missen rente als ze liquide middelen aanhouden. Ze hadden het geld in obligaties kunnen
beleggen of het op een rentedragende rekening bij een bank kunnen zetten. Hoe hoger de
rente, hoe hoger de gemiste opbrengsten van kasgeld zijn. Bij een hoge rente zullen
gezinnen en huishoudens daarom weinig inactief kasgeld aanhouden. Omgekeerd zullen ze
juist veel inactief kasgeld aanhouden als de rente laag is.
Ook de renteverwachting heeft invloed op de vraag naar inactief kasgeld. De rente heeft
een sterke invloed op de koersen van obligaties en aandelen. Zo leidt een rentestijging tot
een daling van de obligatie- en aandelenkoersen. Als de rente op nieuw uitgegeven
obligaties stijgt, zullen beleggers bestaande obligaties met een lagere rente verkopen.
Hierdoor stijgt het aanbod van obligaties en daalt de koers ervan. De aandelenkoersen
dalen omdat een rentestijging de winst van ondernemingen aantast en aandelen minder
aantrekkelijk maakt in vergelijking met bijvoorbeeld een spaartegoed. Beleggers die een
rentestijging verwachten, zullen daarom een deel van hun obligaties en aandelen verkopen
in ruil voor geld. De vraag naar inactief kasgeld neemt dus toe als beleggers een stijging van
de rente verwachten. Nadat de rente is gestegen, kopen zij de obligaties en aandelen tegen
een lagere koers.
Samengevat: de vraag naar inactief kasgeld is hoog bij een lage rente en/of een verwachte
rentestijging. Het omgekeerde is het geval bij een hoge rente en/of een verwachte
rentedaling.
18.1.2 De kwantiteitstheorie van de vraag naar geld
Je kunt de behoefte aan liquide middelen in een economie analyseren met behulp van de
kwantiteitstheorie. Volgens deze theorie hangt de vraag naar geld af van de nominale
waarde van de productie en de omloopsnelheid van het geld:
MxV=PxQ
M = (vereiste) geldhoeveelheid
V = omloopsnelheid van het geld (het aantal keren per jaar dat een geldeenheid wordt
gebruikt voor de aanschaf van goederen en diensten die deel uitmaken van het bbp)
P = prijsniveau van het bbp
Q = volume van het bbp
De vraag naar actief kasgeld hangt af van het geldbedrag dat nodig is om de productie van
een bepaald jaar te kopen. Dat bedrag is gelijk aan de hoeveelheid producten (Q)
vermenigvuldigd met de gemiddelde prijs (P) ervan. Als de productie in een land stijgt,
hebben mensen meer geld nodig om de extra goederen en diensten te kunnen kopen.
