DSM 5 criteria kennen:
ODD (Oppositional Defiant Disorder/Oppositioneel Opstandige Stoornis)
A.
Patroon bestaand uit een boze/prikkelbare stemming. brutaal/ongehoorzaam gedrag
of ontevredenheid
Duurt minstens 6 maanden
Vertoond tijdens interacties met minstens één persoon die geen broer of zus is van de
betrokkene.
Aanwezigheid van minstens 4 van de symptomen uit één van de volgende drie
categorieën:
Boze/prikkelbare stemming
1. Verliest vaak zijn kalmte
2. Is vaak lichtgeraakt of snel geërgerd
3. Is vaak boos en ontevreden
Ruziezoekend/openlijk ongehoorzaam gedrag
4. Maakt vaak ruzie met gezagsfiguren, of bij kinderen en adolescenten, met
volwassenen
5. Verzet zich vaak actief tegen of weigert te voldoen aan regels of verzoeken van
gezagsfiguren
6. Ergert anderen vaak opzettelijk
7. Geeft anderen vaak de schuld van zijn fouten of wangedrag
Wraakzucht
8. Is in de afgelopen 6 maanden minstens 2x hatelijk of wraakzuchtig geweest
Note: The persistence and frequency of these behaviors should be used to distinguish a behavior that
is within normal limits from a behavior that is symptomatic. For children younger than 5 years, the
behavior should occur on most days for a period of at least 6 months unless otherwise noted
(Criterion AB). For individuals 5 years or older, the behavior should occur at least once per week for at
least 6 months. Unless otherwise noted (Criterion AB). While these frequency criteria provide
guidance on a minimal level of frequency to define symptoms, other factors should also be
considered, such as whether the frequency and intensity of the behaviors are outside a range that is
normative for the individual’s developmental level, gender, and culture
B. De verstoring in het gedrag gaat samen met lijdensdruk bij de betrokkene zelf of in zijn
onmiddellijke sociale omgeving of heeft een negatieve invloed op het sociale, schoolse of
beroepsmatige functioneren of het functioneren op andere belangrijke terreinen.
C. Het gedrag treedt niet uitsluitend op in het beloop van een psychotische, depressieve - of
bipolaire-stemmingsstoornis of een stoornis in het gebruik van een middel. Ook wordt niet
voldaan aan de criteria voor een disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis. (=
differentiaaldiagnostisch criterium)
,Met de invoering van het meer dimensionele aspect van een stoornis in de DSM-5 wordt
een onderscheid gemaakt tussen verschillende graden van ernst bij oppositionele-opstandige
stoornis:
licht: de symptomen komen tot uiting in slechts één setting (bijvoorbeeld thuis, op school, op
het werk, in omgang met leeftijdsgenoten)Buse Cenik
matig: sommige symptomen zijn aanwezig in minstens twee settings;
ernstig: sommige of alle symptomen doen zich voor in drie of meer settings
DMDD (Disruptieve Stemmingsdisregulatiestoornis; ‘Bipolaire
stemmingsstoornis’ bij kinderen en adolescenten)
1. Recurrent and severe temper tantrums or outbursts
The tantrums/outbursts may be expressed verbally and/or behaviorally (physical
aggression towards other people or property).
The tantrums/outbursts are considered out of proportion (in duration and intensity)
to the situation or triggering event
The tantrums/outbursts are inconsistent with the child’s developmental level
The tantrums/outbursts occur three or more times per week, on average
2. Persistent irritability or anger
The irritable/angry mood occurs nearly every day, for most of the day
The irritable/angry mood is observable by others (peers, parents, teachers, etc.)
3. The recurrent temper tantrums and persistent irritability/anger have been present for
12 months or longer
Throughout the 12 months of ongoing temper tantrums and irritability/anger, the
child has not had a period lasting 3 or more consecutive months without all of the
diagnostic symptoms.
4. Symptoms are present in at least two of three primary settings, either home, school,
or in social situations.
Symptoms are severe in at least one of the three primary settings.
5. DMDD diagnosis should not be assigned before age 6 or after age 18.
6. The age of onset of disruptive mood dysregulation disorder is before 10 years old.
7. The symptoms are not better explained by another mental illness, such as depression,
posttraumatic stress disorder, or autism
,Schizofrenie
A.
Twee (of meer) van de volgende kenmerken, waarvan elk in een periode van één maand een
significant deel van de tijd aanwezig is: (minimaal 1,2 of 3)
1. wanen
2. hallucinaties
3. gedesorganiseerd spreken (bijvoorbeeld frequente ontsporing of incoherentie)
4. ernstig gedesorganiseerd of katatoon gedrag (verminderde reactie op omgeving)
5. negatieve symptomen (zoals affectieve vervlakking of initiatiefverlies)
B. Niveau van functioneren ligt op een of meer belangrijke levensgebieden duidelijk onder
het niveau van het begin van de stoornis.
C. Symptomen van de stoornis zijn gedurende ten minste zes maanden ononderbroken
aanwezig.
D. Uitgesloten zijn een schizoaffectieve stoornis en een stemmingsstoornis met psychotische
kenmerken.
E. De stoornis kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van een middel
of aan een somatische aandoening.
F. Indien er een voorgeschiedenis is met een autistischespectrumstoornis wordt de
aanvullende diagnose schizofrenie alleen gesteld indien er gedurende ten minste één maand
(of korter indien met succes behandeld) opvallende wanen of hallucinaties zijn.
,Kortdurende Psychotische Stoornis
A.
Aanwezigheid van een (of meer) van de volgende symptomen. Minstens één daarvan moet
1, 2 of 3 zijn:
1. wanen
2. hallucinaties
3. gedesorganiseerd spreken (bijvoorbeeld frequente ontsporing of incoherentie)
4. ernstig chaotisch of katatoon gedrag (verminderde reactie op omgeving)
N.B.: Sluit een symptoom uit indien het een in de cultuur van de betrokkene aanvaarde
reactie is.
B. De duur van een episode van de stoornis is ten minste één dag, maar korter dan één
maand, met uiteindelijk een volledige terugkeer naar het premorbide niveau van
functioneren.
C. De stoornis kan niet beter verklaard worden door een depressieve- of bipolaire
stemmingsstoornis met psychotische kenmerken of een anderde psychotische stoornis zoals
schizofrenie of katatonie, en kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten
van een middel (zoals een drug of medicatie) of een somatische aandoening
Met duidelijke stressor(en) (korte reactieve psychose)
Als de symptomen optreden in reactie op gebeurtenissen die, op zichzelf of in
combinatie met elkaar, uitgesproken stressvol zouden zijn bij vrijwel iedereen in de
zelfde omstandigheden binnen de eigen cultuur.
Zonder duidelijke stressor(en)
Als de symptomen niet optreden in reactie op gebeurtenissen die, op zichzelf of in
combinatie met elkaar, uitgesproken stressvol zouden zijn bij vrijwel iedereen in de
zelfde omstandigheden binnen de eigen cultuur.
Met begin post partum
Als de stoornis begint tijdens de zwangerschap of binnen vier weken post partum.
,Anorexia Nervosa (AN)
• Het beperken van de energie-inname ten opzicht van de energiebehoefte,
resulterend in een significant te laag lichaamsgewicht voor de leeftijd, de
sekse, de groeicurve en de lichamelijke gezondheid. Een significant te laag
gewicht wordt gedefinieerd als een gewicht dat lager is dan het minimale
normale gewicht of, bij kinderen en adolescenten, een lager gewicht dan wat
minimaal wordt verwacht.
• Een intense vrees om aan te komen of dik te worden, of persisterend gedrag
dat gewichtstoename verhindert, zelfs al heeft de betrokkene een significant
te laag gewicht.
• Een stoornis in de manier waarop de betrokkene zijn of haar lichaamsgewicht
of lichaamsvorm ervaart, een onevenredig grote invloed van het
lichaamsgewicht of de lichaamsvorm op het oordeel over zichzelf, of
persisteren in het niet onderkennen van de ernst van het actuele lage
lichaamsgewicht.
Specificeer of:
• Restrictieve type: gedurende de afgelopen drie maanden is de betrokkene
niet gedurende recidiverende episoden bezig geweest met eetbuien of
purgeergedrag (zelf opgewekt braken of misbruik van laxantia, diuretica of
klysma’s). Dit subtype is beperkt tot klinische beelden waarbij het
gewichtsverlies voornamelijk tot stand komt door dieet houden, vasten en/of
overmatige lichaamsbeweging.
• Eetbuien-/purgerende type: gedurende de afgelopen drie maanden is de
betrokkene gedurende recidiverende episoden bezig geweest met eetbuien of
purgeergedrag (zelf opgewekt braken of misbruik maken van laxantia,
diuretica of klysma’s)
Specificeer indien:
• Gedeeltelijk in remissie: De betrokkene heeft voorheen volledig aan de
criteria voor anorexia nervosa voldaan, maar voldoet inmiddels gedurende
een langere periode niet meer aan criterium A (laag lichaamsgewicht), maar
nog wel aan ofwel criterium B (intense angst om aan te komen of dik te
worden of gedrag dat gewichtstoename verhindert) ofwel criterium C
(verstoring van de zelfbeleving van lichaamsgewicht- en vorm).
• Volledig in remissie: De betrokkene heeft voorheen volledig aan de criteria
van anorexia nervosa voldaan, maar voldoet inmiddels gedurende een langere
periode aan geen van de criteria.
Specificeer actuele ernst:
Het minimum niveau van ernst is voor volwassenen gebaseerd op de actuele body mass
index (BMI) (zie hierna), of voor kinderen en adolescenten op het BMI-percentiel. De
volgende waarden zijn afkomstig van de categorieën van ondergewicht die de
, Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert voor volwassenen. Voor kinderen en
adolescenten dienen de corresponderende BMIpercentielen te worden gebruikt. De mate
van ernst kan worden verhoogd om aan te geven wat de klinische symptomen zijn, de mate
van functionele beperking, en de noodzaak van toezicht.
• Licht BMI ≥ 17 kg/m2
• Matig BMI 16-16,99 kg/m2
• Ernstig BMI 15-15,99 kg/m2
• Zeer ernstig BMI < 15 kg/m2
Boulimia Nervosa
• Recidiverende eetbui-episoden. Een eetbui-episode wordt gekenmerkt door beide
volgende kenmerken:
1. Het in een afzonderlijke tijdsperiode (bijvoorbeeld binnen periode van twee uur) eten
van een hoeveelheid voedsel die beslist groter is dan die de meeste mensen binnen
dezelfde tijd, onder vergelijkbare omstandigheden zouden eten.
2. Het gevoel tijdens de episode geen beheersing te hebben over het eten (bijvoorbeeld
de betrokkene heeft het gevoel niet te kunnen stoppen met eten, of niet te kunnen
beheersen wat en hoeveel hij of zij eet).
• Recidiverend inadequaat compensatoir gedrag om gewichtstoename tegen te
gaan, zoals zelf opgewekt braken, misbruik van laxantia, diuretica of andere
medicatie; vasten, of overdadige lichaamsbeweging.
• Zowel de eetbuien als het inadequate compensatoire gedrag doen zich
gedurende drie maanden gemiddeld minstens eenmaal per week voor.
• De lichaamsvorm en het lichaamsgewicht hebben een onevenredig grote
invloed op het oordeel over zichzelf.
• De stoornis treedt niet uitsluitend op tijdens episoden van anorexia nervosa.
Specificeer indien:
• Gedeeltelijk in remissie: De betrokkene heeft voorheen volledig aan de criteria voor
boulimia nervosa voldaan, maar voldoet inmiddels gedurende een langere periode nog wel
aan sommige, maar niet meer aan alle criteria.
• Volledig in remissie: De betrokkene heeft voorheen volledig aan de criteria voor boulimia
nervosa voldaan, maar voldoet inmiddels gedurende een langere periode aan geen van de
criteria.
Specificeer actuele ernst:
Het minimumniveau van ernst is gebaseerd op de frequentie van het inadequate
compensatoire gedrag (zie hierna). Het ernstniveau kan worden verhoogd om andere
symptomen of de mate van de functionele beperking weer te geven.
ODD (Oppositional Defiant Disorder/Oppositioneel Opstandige Stoornis)
A.
Patroon bestaand uit een boze/prikkelbare stemming. brutaal/ongehoorzaam gedrag
of ontevredenheid
Duurt minstens 6 maanden
Vertoond tijdens interacties met minstens één persoon die geen broer of zus is van de
betrokkene.
Aanwezigheid van minstens 4 van de symptomen uit één van de volgende drie
categorieën:
Boze/prikkelbare stemming
1. Verliest vaak zijn kalmte
2. Is vaak lichtgeraakt of snel geërgerd
3. Is vaak boos en ontevreden
Ruziezoekend/openlijk ongehoorzaam gedrag
4. Maakt vaak ruzie met gezagsfiguren, of bij kinderen en adolescenten, met
volwassenen
5. Verzet zich vaak actief tegen of weigert te voldoen aan regels of verzoeken van
gezagsfiguren
6. Ergert anderen vaak opzettelijk
7. Geeft anderen vaak de schuld van zijn fouten of wangedrag
Wraakzucht
8. Is in de afgelopen 6 maanden minstens 2x hatelijk of wraakzuchtig geweest
Note: The persistence and frequency of these behaviors should be used to distinguish a behavior that
is within normal limits from a behavior that is symptomatic. For children younger than 5 years, the
behavior should occur on most days for a period of at least 6 months unless otherwise noted
(Criterion AB). For individuals 5 years or older, the behavior should occur at least once per week for at
least 6 months. Unless otherwise noted (Criterion AB). While these frequency criteria provide
guidance on a minimal level of frequency to define symptoms, other factors should also be
considered, such as whether the frequency and intensity of the behaviors are outside a range that is
normative for the individual’s developmental level, gender, and culture
B. De verstoring in het gedrag gaat samen met lijdensdruk bij de betrokkene zelf of in zijn
onmiddellijke sociale omgeving of heeft een negatieve invloed op het sociale, schoolse of
beroepsmatige functioneren of het functioneren op andere belangrijke terreinen.
C. Het gedrag treedt niet uitsluitend op in het beloop van een psychotische, depressieve - of
bipolaire-stemmingsstoornis of een stoornis in het gebruik van een middel. Ook wordt niet
voldaan aan de criteria voor een disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis. (=
differentiaaldiagnostisch criterium)
,Met de invoering van het meer dimensionele aspect van een stoornis in de DSM-5 wordt
een onderscheid gemaakt tussen verschillende graden van ernst bij oppositionele-opstandige
stoornis:
licht: de symptomen komen tot uiting in slechts één setting (bijvoorbeeld thuis, op school, op
het werk, in omgang met leeftijdsgenoten)Buse Cenik
matig: sommige symptomen zijn aanwezig in minstens twee settings;
ernstig: sommige of alle symptomen doen zich voor in drie of meer settings
DMDD (Disruptieve Stemmingsdisregulatiestoornis; ‘Bipolaire
stemmingsstoornis’ bij kinderen en adolescenten)
1. Recurrent and severe temper tantrums or outbursts
The tantrums/outbursts may be expressed verbally and/or behaviorally (physical
aggression towards other people or property).
The tantrums/outbursts are considered out of proportion (in duration and intensity)
to the situation or triggering event
The tantrums/outbursts are inconsistent with the child’s developmental level
The tantrums/outbursts occur three or more times per week, on average
2. Persistent irritability or anger
The irritable/angry mood occurs nearly every day, for most of the day
The irritable/angry mood is observable by others (peers, parents, teachers, etc.)
3. The recurrent temper tantrums and persistent irritability/anger have been present for
12 months or longer
Throughout the 12 months of ongoing temper tantrums and irritability/anger, the
child has not had a period lasting 3 or more consecutive months without all of the
diagnostic symptoms.
4. Symptoms are present in at least two of three primary settings, either home, school,
or in social situations.
Symptoms are severe in at least one of the three primary settings.
5. DMDD diagnosis should not be assigned before age 6 or after age 18.
6. The age of onset of disruptive mood dysregulation disorder is before 10 years old.
7. The symptoms are not better explained by another mental illness, such as depression,
posttraumatic stress disorder, or autism
,Schizofrenie
A.
Twee (of meer) van de volgende kenmerken, waarvan elk in een periode van één maand een
significant deel van de tijd aanwezig is: (minimaal 1,2 of 3)
1. wanen
2. hallucinaties
3. gedesorganiseerd spreken (bijvoorbeeld frequente ontsporing of incoherentie)
4. ernstig gedesorganiseerd of katatoon gedrag (verminderde reactie op omgeving)
5. negatieve symptomen (zoals affectieve vervlakking of initiatiefverlies)
B. Niveau van functioneren ligt op een of meer belangrijke levensgebieden duidelijk onder
het niveau van het begin van de stoornis.
C. Symptomen van de stoornis zijn gedurende ten minste zes maanden ononderbroken
aanwezig.
D. Uitgesloten zijn een schizoaffectieve stoornis en een stemmingsstoornis met psychotische
kenmerken.
E. De stoornis kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van een middel
of aan een somatische aandoening.
F. Indien er een voorgeschiedenis is met een autistischespectrumstoornis wordt de
aanvullende diagnose schizofrenie alleen gesteld indien er gedurende ten minste één maand
(of korter indien met succes behandeld) opvallende wanen of hallucinaties zijn.
,Kortdurende Psychotische Stoornis
A.
Aanwezigheid van een (of meer) van de volgende symptomen. Minstens één daarvan moet
1, 2 of 3 zijn:
1. wanen
2. hallucinaties
3. gedesorganiseerd spreken (bijvoorbeeld frequente ontsporing of incoherentie)
4. ernstig chaotisch of katatoon gedrag (verminderde reactie op omgeving)
N.B.: Sluit een symptoom uit indien het een in de cultuur van de betrokkene aanvaarde
reactie is.
B. De duur van een episode van de stoornis is ten minste één dag, maar korter dan één
maand, met uiteindelijk een volledige terugkeer naar het premorbide niveau van
functioneren.
C. De stoornis kan niet beter verklaard worden door een depressieve- of bipolaire
stemmingsstoornis met psychotische kenmerken of een anderde psychotische stoornis zoals
schizofrenie of katatonie, en kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten
van een middel (zoals een drug of medicatie) of een somatische aandoening
Met duidelijke stressor(en) (korte reactieve psychose)
Als de symptomen optreden in reactie op gebeurtenissen die, op zichzelf of in
combinatie met elkaar, uitgesproken stressvol zouden zijn bij vrijwel iedereen in de
zelfde omstandigheden binnen de eigen cultuur.
Zonder duidelijke stressor(en)
Als de symptomen niet optreden in reactie op gebeurtenissen die, op zichzelf of in
combinatie met elkaar, uitgesproken stressvol zouden zijn bij vrijwel iedereen in de
zelfde omstandigheden binnen de eigen cultuur.
Met begin post partum
Als de stoornis begint tijdens de zwangerschap of binnen vier weken post partum.
,Anorexia Nervosa (AN)
• Het beperken van de energie-inname ten opzicht van de energiebehoefte,
resulterend in een significant te laag lichaamsgewicht voor de leeftijd, de
sekse, de groeicurve en de lichamelijke gezondheid. Een significant te laag
gewicht wordt gedefinieerd als een gewicht dat lager is dan het minimale
normale gewicht of, bij kinderen en adolescenten, een lager gewicht dan wat
minimaal wordt verwacht.
• Een intense vrees om aan te komen of dik te worden, of persisterend gedrag
dat gewichtstoename verhindert, zelfs al heeft de betrokkene een significant
te laag gewicht.
• Een stoornis in de manier waarop de betrokkene zijn of haar lichaamsgewicht
of lichaamsvorm ervaart, een onevenredig grote invloed van het
lichaamsgewicht of de lichaamsvorm op het oordeel over zichzelf, of
persisteren in het niet onderkennen van de ernst van het actuele lage
lichaamsgewicht.
Specificeer of:
• Restrictieve type: gedurende de afgelopen drie maanden is de betrokkene
niet gedurende recidiverende episoden bezig geweest met eetbuien of
purgeergedrag (zelf opgewekt braken of misbruik van laxantia, diuretica of
klysma’s). Dit subtype is beperkt tot klinische beelden waarbij het
gewichtsverlies voornamelijk tot stand komt door dieet houden, vasten en/of
overmatige lichaamsbeweging.
• Eetbuien-/purgerende type: gedurende de afgelopen drie maanden is de
betrokkene gedurende recidiverende episoden bezig geweest met eetbuien of
purgeergedrag (zelf opgewekt braken of misbruik maken van laxantia,
diuretica of klysma’s)
Specificeer indien:
• Gedeeltelijk in remissie: De betrokkene heeft voorheen volledig aan de
criteria voor anorexia nervosa voldaan, maar voldoet inmiddels gedurende
een langere periode niet meer aan criterium A (laag lichaamsgewicht), maar
nog wel aan ofwel criterium B (intense angst om aan te komen of dik te
worden of gedrag dat gewichtstoename verhindert) ofwel criterium C
(verstoring van de zelfbeleving van lichaamsgewicht- en vorm).
• Volledig in remissie: De betrokkene heeft voorheen volledig aan de criteria
van anorexia nervosa voldaan, maar voldoet inmiddels gedurende een langere
periode aan geen van de criteria.
Specificeer actuele ernst:
Het minimum niveau van ernst is voor volwassenen gebaseerd op de actuele body mass
index (BMI) (zie hierna), of voor kinderen en adolescenten op het BMI-percentiel. De
volgende waarden zijn afkomstig van de categorieën van ondergewicht die de
, Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert voor volwassenen. Voor kinderen en
adolescenten dienen de corresponderende BMIpercentielen te worden gebruikt. De mate
van ernst kan worden verhoogd om aan te geven wat de klinische symptomen zijn, de mate
van functionele beperking, en de noodzaak van toezicht.
• Licht BMI ≥ 17 kg/m2
• Matig BMI 16-16,99 kg/m2
• Ernstig BMI 15-15,99 kg/m2
• Zeer ernstig BMI < 15 kg/m2
Boulimia Nervosa
• Recidiverende eetbui-episoden. Een eetbui-episode wordt gekenmerkt door beide
volgende kenmerken:
1. Het in een afzonderlijke tijdsperiode (bijvoorbeeld binnen periode van twee uur) eten
van een hoeveelheid voedsel die beslist groter is dan die de meeste mensen binnen
dezelfde tijd, onder vergelijkbare omstandigheden zouden eten.
2. Het gevoel tijdens de episode geen beheersing te hebben over het eten (bijvoorbeeld
de betrokkene heeft het gevoel niet te kunnen stoppen met eten, of niet te kunnen
beheersen wat en hoeveel hij of zij eet).
• Recidiverend inadequaat compensatoir gedrag om gewichtstoename tegen te
gaan, zoals zelf opgewekt braken, misbruik van laxantia, diuretica of andere
medicatie; vasten, of overdadige lichaamsbeweging.
• Zowel de eetbuien als het inadequate compensatoire gedrag doen zich
gedurende drie maanden gemiddeld minstens eenmaal per week voor.
• De lichaamsvorm en het lichaamsgewicht hebben een onevenredig grote
invloed op het oordeel over zichzelf.
• De stoornis treedt niet uitsluitend op tijdens episoden van anorexia nervosa.
Specificeer indien:
• Gedeeltelijk in remissie: De betrokkene heeft voorheen volledig aan de criteria voor
boulimia nervosa voldaan, maar voldoet inmiddels gedurende een langere periode nog wel
aan sommige, maar niet meer aan alle criteria.
• Volledig in remissie: De betrokkene heeft voorheen volledig aan de criteria voor boulimia
nervosa voldaan, maar voldoet inmiddels gedurende een langere periode aan geen van de
criteria.
Specificeer actuele ernst:
Het minimumniveau van ernst is gebaseerd op de frequentie van het inadequate
compensatoire gedrag (zie hierna). Het ernstniveau kan worden verhoogd om andere
symptomen of de mate van de functionele beperking weer te geven.
