Basisboek operatieve zorg & technieken
Inhoud
Hoofdstuk 3: Bouw en inventaris.......................................................................................................... 2
Hoofdstuk 4: Hygiëne ........................................................................................................................ 13
Hoofdstuk 7: Liggingen en houdingen ............................................................................................... 16
Hoofdstuk 8: Het steriele veld ............................................................................................................ 21
Hoofdstuk 9: Instrumentenleer .......................................................................................................... 26
Hoofdstuk 11: Hechtmaterialen en -technieken ................................................................................. 44
Hoofdstuk 12: Preparaatverzorging ................................................................................................... 52
,Hoofdstuk 3: Bouw en inventaris
3.1 Klimaat
Lage temp OK weinig micro-organismen die delen, onderkoeling
Hoge temp OK prettig voor patiënt, minder snel afkoelen, vergroot infectierisico, zweet etc.
Operatieafdeling
Klasse 1 gesloten OK, grote OK, hoge eisen
Klasse 2 open OK, poliklinisch
Zelfstandige behandelkamer bijv. radiologieafdeling
Zone A: steriel
Zone B: schoon
Zone C: niet schoon
Operatieafdeling klasse Zelfstandige
Operatieafdeling klasse 2
1 behandelkamer
zone-indeling 3 zones 2 zones geen zones
afgesloten van het afgesloten van het niet afgesloten van het
structuur
ziekenhuis ziekenhuis ziekenhuis
in ieder geval
sluizen 4 soorten sluizen geen sluis
personeelssluis
verkoeverkamer behoort bij zone C moet dichtbij zijn geen verkoeverkamer
geen bijzondere geen bijzondere
ventilatiesysteem niet-mengend systeem
luchtbehandeling luchtbehandeling
verversing per
20x 6x 6x
uur
filtering lucht HEPA-filter HEPA-filter geen HEPA-filter
overdruk van zone A vs
drukhiërarchie overdruk van zone A vs B geen drukverschil
B vs C
4 sluizen:
patiëntensluis: de overstapruimte binnen de holding;
schonegoederensluis: bijvoorbeeld vlak bij de balie/receptie;
vuilegoederensluis: grenzend aan de vuile gang of de vuile instrumentenruimte;
personeelssluis: de kleedkamers, maar ook bij elke OK de toegang tot de operatiekamer.
Luchteiland = bij plenum
,“onzichtbare luchtmuur” te zien.
HEPA = High Efficiency Particulate Airfilters
Drukhiërarchie
- deuren gesloten blijven
- zone A-medewerkers zijn verantwoordelijk
3.2 Verlichting
Licht met TL buizen, enigszins blauw licht. Verstrooid door een rooster voor gelijkmatige verdeling.
Verlichting moet traploos te dimmen zijn.
OK Lamp:
Een operatiewond is aan de basis soms breder dan aan de wondranden.
De hoofden van de operateur en de assistent onderbreken de lichtbundel.
De lamp verstoort door zijn omvang en warmte de laminaire stroming van de ingeblazen lucht.
Grote aantallen instrumenten geven een hinderlijke reflectie van het licht.
De hoek waaronder de bundel in de wond moet schijnen, is nooit gelijk.
De afstand tussen de wond en de lamp is nooit gelijk.
Er wordt soms op verschillende plaatsen tegelijk gewerkt.
Licht wordt eerste geconvergeerd/gecentreerd, daarna gedivergeerd.
Convergeren: hol (C)
Divergeren: bol (D)
If-index laminar-flowindex = de mate van verstoring van de ingeblazen lucht door de OKlamp.
Vorm, grootte en warmteafgifte spelen een rol.
Hoge if-index plat, groot, heet
Lage if-index bol, klein, koud
Ideale vorm lamp: druppelvorm
De brandpuntsafstand van de lamp is aan te passen.
,3.3 Elektriciteit
- Galvanische verbindingen = contact tussen twee stroom voerende elektrische circuits
- Zwevend net principe = geen galvanische verbindingen mogen bestaan tussen inwendige van
de OK en directe omgeving, dit wordt tot stand gebracht door middel van inductiespoel(en)
- Aardleidingen zijn de enige toegestane galvanische verbindingen met de inwendige OK. Om
ongelukken te voorkomen is er een aardlekschakelaar. (drie-aderig blauw/bruin
aan/afvoeren, geel/groengestreept aarde), elk toestel is voorzien van een externe
aarddraad.
- Sterkstroom stekkers rode/blauwe stopcontacten voor röntgentoestel, laser,
doorlichtingsapparatuur
3.4 Gassen en dampen
Gassen worden op 3 manieren aangevoerd
1. centraal door middel van een leidingenstelsel;
2. samengeperst in een stalen cilinder;
3. vloeibaar in kleine glazen flessen (dampvormige anesthetica).
Gassen buiten de OK vallen onder verantwoordelijkheid van de apotheker, medische gassen onder
geneesmiddelen besluit. Onderhoud en beheer bij de technische dienst van het ziekenhuis.
Vergissingen niet mogelijk door koppelpunt stekker/stopcontact.
Gas OK
- blauw: lachgas
- wit: zuurstof mengsel lachgas/zuurstof anesthesie
- gewapend wit: perslucht voor pneumatische boor
3.5 Centraal Vacuümsysteem
Eigen koppelstuk lichtgele verbindsslang
Opvangzak bloed/sputum te vol doorschieten leidingenstelsel gecontamineerd buizennetwerk
dat schoongemaakt moet worden dit tegen gaan overlooppot, klep die automatisch afsluit
omloop is verantwoordelijk
Onderdelen centraal vacuümsysteem
twee harde buitenmantels, canisters genaamd; de wanden zijn voorzien van een
schaalverdeling;
zachte binnenmantels, gevuld met vloeistof absorberende korrels. Deze zetten de afgezogen
vloeistoffen om in een soort gelei. De hele binnenmantel wordt verwijderd, afgesloten en
weggegooid bij het organisch afval;
een aansluiting op de canister, die de binnenmantel strak tegen de buitenmantel aan trekt;
een ‘sponsklep’; zodra de droge spons in contact komt met vloeistof zuigt hij zich vol en sluit
hij de doorvoer af;
een overloopsysteem waardoor eerst de ‘veilige’ zuigpot volloopt, waarna de tweede pot
automatisch het zuigen overneemt; hierdoor krijgt de omloop voldoende tijd om de
binnenmantels te wisselen;
een aansluitstuk voor de steriele zuigslang die door de omloop wordt aangepakt bij het
opstarten van de operatie;
een reduceerventiel waarmee de zuigkracht kan worden ingesteld.
, Anesthesie gebruikt een enkelvoudig systeem + extra aansluiting voor afzuiging v/d uitgeademde
anesthesiegassen en dampen.
3.6 Endoscopiependel
Endo-toren: kar met alle benodigdheden voor endoscopie.
- Camera: Monitor/camera/cameraversterker
o Voor de OK, moet de camera “gewit” worden + contrast.
o Beeldprinter + recorder zijn aanwezig
- Licht: Lichtkast
o Licht wordt gekoeld door een ventilator
o Verwisselen lamp: handschoenen aan
- Ruimte: insufflator/spoelvloeistof
o Insufflator: koolzuurgas toedienen
Platte LCD schermen met zwenkarmen (aangeleverde voeding)
Regie-eenheid: aansturen LCD schermen
Artroscopiepomp
- Spoelvloeistof
- Ingestelde druk automatisch op peil houden
Distentiedruk: ingestelde druk in het gewricht
- Wordt aangegeven met een boven- en ondergrens in de drukvensters. Zijn per gewricht
vastgelegd in protocollen.
Bloedleegteapparaat
- Ingestelde druk automatisch op peil houden
- Maakt gebruik van perslucht
- Staat druk af aan manchet
- Distaal gezwachteld
- Moet bij bovenbeen/bovenarm gelegd worden, anders loopt bloed tussen de botstructuren
heen.
- Risico’s
o Gipsverband en zwelling
o Nabloedingen
o Stapeling van afvalstoffen + verzuring
o Decubitus in manchet
3.7 Diathermie
Diathermie = doorwarmen
Het handstuk = elektrode houder
Patiënten plaat = grote elektrode
Normaal = 230V 50hertz
Hart is gevoelig voor 10-1000hertz
Diathermietoestel: 200.000 en 1.000.000hertz
Coaguleren/coagulation: stollen van bloed- en weefseleiwitten.
Diathermisch snijden/cut: verdampen van de celinhoud.
Inhoud
Hoofdstuk 3: Bouw en inventaris.......................................................................................................... 2
Hoofdstuk 4: Hygiëne ........................................................................................................................ 13
Hoofdstuk 7: Liggingen en houdingen ............................................................................................... 16
Hoofdstuk 8: Het steriele veld ............................................................................................................ 21
Hoofdstuk 9: Instrumentenleer .......................................................................................................... 26
Hoofdstuk 11: Hechtmaterialen en -technieken ................................................................................. 44
Hoofdstuk 12: Preparaatverzorging ................................................................................................... 52
,Hoofdstuk 3: Bouw en inventaris
3.1 Klimaat
Lage temp OK weinig micro-organismen die delen, onderkoeling
Hoge temp OK prettig voor patiënt, minder snel afkoelen, vergroot infectierisico, zweet etc.
Operatieafdeling
Klasse 1 gesloten OK, grote OK, hoge eisen
Klasse 2 open OK, poliklinisch
Zelfstandige behandelkamer bijv. radiologieafdeling
Zone A: steriel
Zone B: schoon
Zone C: niet schoon
Operatieafdeling klasse Zelfstandige
Operatieafdeling klasse 2
1 behandelkamer
zone-indeling 3 zones 2 zones geen zones
afgesloten van het afgesloten van het niet afgesloten van het
structuur
ziekenhuis ziekenhuis ziekenhuis
in ieder geval
sluizen 4 soorten sluizen geen sluis
personeelssluis
verkoeverkamer behoort bij zone C moet dichtbij zijn geen verkoeverkamer
geen bijzondere geen bijzondere
ventilatiesysteem niet-mengend systeem
luchtbehandeling luchtbehandeling
verversing per
20x 6x 6x
uur
filtering lucht HEPA-filter HEPA-filter geen HEPA-filter
overdruk van zone A vs
drukhiërarchie overdruk van zone A vs B geen drukverschil
B vs C
4 sluizen:
patiëntensluis: de overstapruimte binnen de holding;
schonegoederensluis: bijvoorbeeld vlak bij de balie/receptie;
vuilegoederensluis: grenzend aan de vuile gang of de vuile instrumentenruimte;
personeelssluis: de kleedkamers, maar ook bij elke OK de toegang tot de operatiekamer.
Luchteiland = bij plenum
,“onzichtbare luchtmuur” te zien.
HEPA = High Efficiency Particulate Airfilters
Drukhiërarchie
- deuren gesloten blijven
- zone A-medewerkers zijn verantwoordelijk
3.2 Verlichting
Licht met TL buizen, enigszins blauw licht. Verstrooid door een rooster voor gelijkmatige verdeling.
Verlichting moet traploos te dimmen zijn.
OK Lamp:
Een operatiewond is aan de basis soms breder dan aan de wondranden.
De hoofden van de operateur en de assistent onderbreken de lichtbundel.
De lamp verstoort door zijn omvang en warmte de laminaire stroming van de ingeblazen lucht.
Grote aantallen instrumenten geven een hinderlijke reflectie van het licht.
De hoek waaronder de bundel in de wond moet schijnen, is nooit gelijk.
De afstand tussen de wond en de lamp is nooit gelijk.
Er wordt soms op verschillende plaatsen tegelijk gewerkt.
Licht wordt eerste geconvergeerd/gecentreerd, daarna gedivergeerd.
Convergeren: hol (C)
Divergeren: bol (D)
If-index laminar-flowindex = de mate van verstoring van de ingeblazen lucht door de OKlamp.
Vorm, grootte en warmteafgifte spelen een rol.
Hoge if-index plat, groot, heet
Lage if-index bol, klein, koud
Ideale vorm lamp: druppelvorm
De brandpuntsafstand van de lamp is aan te passen.
,3.3 Elektriciteit
- Galvanische verbindingen = contact tussen twee stroom voerende elektrische circuits
- Zwevend net principe = geen galvanische verbindingen mogen bestaan tussen inwendige van
de OK en directe omgeving, dit wordt tot stand gebracht door middel van inductiespoel(en)
- Aardleidingen zijn de enige toegestane galvanische verbindingen met de inwendige OK. Om
ongelukken te voorkomen is er een aardlekschakelaar. (drie-aderig blauw/bruin
aan/afvoeren, geel/groengestreept aarde), elk toestel is voorzien van een externe
aarddraad.
- Sterkstroom stekkers rode/blauwe stopcontacten voor röntgentoestel, laser,
doorlichtingsapparatuur
3.4 Gassen en dampen
Gassen worden op 3 manieren aangevoerd
1. centraal door middel van een leidingenstelsel;
2. samengeperst in een stalen cilinder;
3. vloeibaar in kleine glazen flessen (dampvormige anesthetica).
Gassen buiten de OK vallen onder verantwoordelijkheid van de apotheker, medische gassen onder
geneesmiddelen besluit. Onderhoud en beheer bij de technische dienst van het ziekenhuis.
Vergissingen niet mogelijk door koppelpunt stekker/stopcontact.
Gas OK
- blauw: lachgas
- wit: zuurstof mengsel lachgas/zuurstof anesthesie
- gewapend wit: perslucht voor pneumatische boor
3.5 Centraal Vacuümsysteem
Eigen koppelstuk lichtgele verbindsslang
Opvangzak bloed/sputum te vol doorschieten leidingenstelsel gecontamineerd buizennetwerk
dat schoongemaakt moet worden dit tegen gaan overlooppot, klep die automatisch afsluit
omloop is verantwoordelijk
Onderdelen centraal vacuümsysteem
twee harde buitenmantels, canisters genaamd; de wanden zijn voorzien van een
schaalverdeling;
zachte binnenmantels, gevuld met vloeistof absorberende korrels. Deze zetten de afgezogen
vloeistoffen om in een soort gelei. De hele binnenmantel wordt verwijderd, afgesloten en
weggegooid bij het organisch afval;
een aansluiting op de canister, die de binnenmantel strak tegen de buitenmantel aan trekt;
een ‘sponsklep’; zodra de droge spons in contact komt met vloeistof zuigt hij zich vol en sluit
hij de doorvoer af;
een overloopsysteem waardoor eerst de ‘veilige’ zuigpot volloopt, waarna de tweede pot
automatisch het zuigen overneemt; hierdoor krijgt de omloop voldoende tijd om de
binnenmantels te wisselen;
een aansluitstuk voor de steriele zuigslang die door de omloop wordt aangepakt bij het
opstarten van de operatie;
een reduceerventiel waarmee de zuigkracht kan worden ingesteld.
, Anesthesie gebruikt een enkelvoudig systeem + extra aansluiting voor afzuiging v/d uitgeademde
anesthesiegassen en dampen.
3.6 Endoscopiependel
Endo-toren: kar met alle benodigdheden voor endoscopie.
- Camera: Monitor/camera/cameraversterker
o Voor de OK, moet de camera “gewit” worden + contrast.
o Beeldprinter + recorder zijn aanwezig
- Licht: Lichtkast
o Licht wordt gekoeld door een ventilator
o Verwisselen lamp: handschoenen aan
- Ruimte: insufflator/spoelvloeistof
o Insufflator: koolzuurgas toedienen
Platte LCD schermen met zwenkarmen (aangeleverde voeding)
Regie-eenheid: aansturen LCD schermen
Artroscopiepomp
- Spoelvloeistof
- Ingestelde druk automatisch op peil houden
Distentiedruk: ingestelde druk in het gewricht
- Wordt aangegeven met een boven- en ondergrens in de drukvensters. Zijn per gewricht
vastgelegd in protocollen.
Bloedleegteapparaat
- Ingestelde druk automatisch op peil houden
- Maakt gebruik van perslucht
- Staat druk af aan manchet
- Distaal gezwachteld
- Moet bij bovenbeen/bovenarm gelegd worden, anders loopt bloed tussen de botstructuren
heen.
- Risico’s
o Gipsverband en zwelling
o Nabloedingen
o Stapeling van afvalstoffen + verzuring
o Decubitus in manchet
3.7 Diathermie
Diathermie = doorwarmen
Het handstuk = elektrode houder
Patiënten plaat = grote elektrode
Normaal = 230V 50hertz
Hart is gevoelig voor 10-1000hertz
Diathermietoestel: 200.000 en 1.000.000hertz
Coaguleren/coagulation: stollen van bloed- en weefseleiwitten.
Diathermisch snijden/cut: verdampen van de celinhoud.
