Samenvatting Hoorcolleges Pedagogiek CLL 1.1

Opvoeden in historisch perspectief
-Hoorcollege 1-

Opvoedingselementen: opvoedeling, opvoeder, omgeving (cultuurhistorische context)

Opvoeding is een bepaalde vorm van omgang tussen volwassenen en jeugdigen die erop gericht is
steun en richting te geven aan het proces van volwassenwording. De overheid bemoeit zich met de
opvoeding. Denk aan leerplicht, kinderbeschermingsmaatregelen.

De structuur van het gezin verandert in snel tempo door maatschappelijke ontwikkelingen. Zo
ontwikkeld de samenleving zich steeds meer tot een onderhandelingshuishouding. Verder neemt
het aantal echtscheidingen toe waardoor kinderen opgroeien in een eenoudergezin.

Peergroup: leeftijdsgenoten die vrije tijd samen doorbrengen, elkaar beïnvloeden en ook een milieu
van bescherming en vertrouwdheid vormen. We spreken van een jeugdcultuur als het gaat over
stromingen van jongeren die een identificatiekader vormen voor bepaalde groepen.

Opvoedingsmilieus:
-Primair (gezin)
-Secundair (school/kinderopvang)
-Tertiair (vrienden)
-Quartair (multimedia)

Kindbeeld is het beeld dat iemand van een kind heeft (bijvoorbeeld kwetsbaar/gevoelig). Je kan
kinderen zien als object en als subject. De pedagogische visie is het beeld van de opvoeder en de
pedagogische relatie. (voorbeeld: beeldhouwer= kind vormen en tuinier=kind zelf laten vormen)

Opvoedingsdoelen zijn doelen die je wilt bereiken d.m.v. opvoeding (dat kinderen leren zich in de
maatschappij te handhaven, verantwoordelijkheidsgevoel, opkomen voor jezelf, rekening houden
met anderen en/of goede manieren hebben)

Opvoedingsmiddelen zijn dingen die je doet om opvoedingsdoelen te bereiken. Voorbeelden:
aandacht geven, boeken lezen, hen geruststellen of stimuleren om risico’s te nemen/ of zelf weg te
nemen. Daarnaast heb je ook nog belonen, straffen, regels stellen, en onderhandelen.

Opvoedingsvoorwaarden zijn zaken die je nodig hebt om te kunnen opvoeden. Bijvoorbeeld een
opvoedingsrelatie, dat kinderen zich veilig voelen, en uitdaging.

, -Hoorcollege 2-

Middeleeuwen (500-1500): kinderen warden gezien als kleine volwassene. Ze werden niet als kind
behandeld of gezien.

Humanisme (renaissance)(1400-1650): Ontwikkeling van het verstand. Het doel van opvoeding was
het creëren van de uomo universele. Er ontstond een pedagogisch optimisme  de mens is
ontwikkelbaar. De mens is uit nature slecht maar kan verheven worden door het leren van
oorspronkelijke teksten.

Het subje is slecht. Een kind wordt zondig geboren. Toch is het kind ontwikkelbaar door opvoeding.
Het beeld van de opvoeder is als beeldhouwer die het kind kan vormen. Het opvoedingsdoel is ervoor
te zorgen dat het kind een goede burger wordt. Het opvoedingsmiddel was de klassieke teksten.

Hierbij horen de ideeën van Erasmus. Hij was overtuigd van het belang van onderwijs. Ook was hij
overtuigd van hun natuurlijk verlangen naar kennis en maakbaarheid. Hij legde de taak van
opvoeding bij de vader (de moeder zorgde voor de verzorging).

Verlichting (1650-1800): Het deïsme ontstaat waarbij god de wereld heeft geschapen maar verder
bemoeit hij zich er niet mee. De mens moet dus vertrouwen op het eigen denken en handelen en
het eigen verstand. Het kind is opvoedbaar. De vrijheid van het unieke individu staat centraal. De
opvoeding wordt gericht op de volwassenheid. (hierbij horen de ideeën van Locke). Het kind komt
als onbeschreven blad ter wereld (tabula rasa).

Het kindbeeld bestaat uit dat het kind verstand heeft en een goed burger kan worden. Beeld van de
opvoeder is de beeldhouwer. Het opvoedingsdoel is het ontwikkelen van het verstand en het
ontwikkelen tot goed burger. Het opvoedingsmiddel is kennis.

Kennis en rede stonden centraal. Er was nog geen goed onderwijs. Het idee dat een kind zelf iemand
wilt zijn stamt uit deze tijd, net als het idee dat opvoeders met kinderen moeten praten

Romantiek (1800-1850): Het gaat hierbij om gevoel, intuïtie en het onbewuste. Grenzen aan de
maakbaarheid van de mens ontstaan (nature). De mens komt goed ter wereld maar raakt verdorven
door de cultuur. Als opvoeder hoef je dus bijna niks te doen omdat het kind al goed ter wereld komt.

De gemeenschap staat centraal, elk individu behoort tot een gemeenschap. Kind zijn is een
waardevolle menselijke levensfase. (Rousseau heeft verlichte kenmerken maar heeft ook
romantieke)De ontdekking van de eigen waarde van de kinderlijke leefwereld was belangrijk. Daarbij
moest de opvoeding aansluiten bij de natuurlijke goedheid. Hij was tegen repressie en dwang als
opvoedmiddel.

Het kindbeeld is dat het kind van nature goed is maar ook vatbaar is voor de slechte invloed van de
cultuur. Het kind is een volwaardig mens. Het beeld van de opvoeder is een tuinier die voor de
ontwikkeling zorgt. Het opvoedingsdoel is de natuurlijke goedheid ontwikkelen. De
opvoedingsmiddelen zijn stelen in een natuurlijke omgeving en het wegnemen van zaken die de
natuurlijke goedheid in de weg staan.

Verschil tussen Lock en Rousseau: Locke wenste een opvoeding tot welgemanierdheid. Rousseau
predikte de beperking van ouderlijke inventies en volgde de natuurlijke ontwikkeling.

Locke geloofde in de maakbaarheid en opvoedbaarheid van kinderen terwijl Rousseau vooral de
beperkte mogelijkheden van opvoeding zag.