Het geheugen
Het geheugen = Elk systeem – van een mens, dier of apparaat – dat informatie codeert, opslaat en
terughaalt. Het geheugen van de mens is een cognitief en constructief systeem die informatie
binnenhaalt via de zintuigen, en een deel hiervan omzet in betekenisvolle patronen die worden
opgeslagen voor later gebruik. Deze geheugenpatronen vormen de grondstof voor ons denken en
gedrag.
Informatieverwerkingsmodel: Een cognitieve benadering van het geheugen, die de nadruk legt op de
wijze waarop informatie systematische verandering ondergaat bij het coderen, opslaan en
terughalen ervan.
De drie essentiële functies van het geheugen zijn:
Coderen: Het omzetten van informatie in een vorm die het best in het geheugensysteem past.
Dit proces zet droge informatie om in betekenisvolle patronen (van stemgeluid naar woorden
en zinnen) die je kunt opslaan voor later gebruik. Het coderingsproces verloopt in vier fasen:
Selecteren: eerst moet je informatie selecteren uit de enorme massa aan prikkels die je
binnenkrijgt en een eerste classificatie maken. Wat voor soort stimulus is het? Is wat je
waarneemt een beeld, geluid of geur?
Identificeren: hierbij worden de onderscheidende kenmerken van de stimulus geïdentificeerd.
Is het geluid hard of zacht? Is het een kreet of gezang? Is het beeld scherp of wazig?
Labelen: vervolgens breng je een label aan op de stimulus: het harde geluid is gezang in een
hoge noot. Met labelen maak je de ervaring betekenisvol.
Elaboreren: Vaak gaat coderen geheel automatisch en onbewust: we zijn er ons niet bewust
van dat we onze waarnemingen coderen en omzetten in herinneringen. Maar soms vereist het
proces toch bewuste inspanning, zoals bij het leren van stof voor een tentamen. Deze
cognitieve inspanning noemen we elaboratie: nieuwe informatie wordt gekoppeld aan
informatie die al reeds is opgeslagen. Zo coderen we effectiever wanneer we onze theoretische
leerstof koppelen aan praktische voorbeelden.
Opslaan: Deze functie zorgt ervoor dat de patronen voor een langere tijd in het systeem
worden bewaard, door ze te koppelen aan al bestaande patronen. Bij verschillende
tijdsperiodes wordt informatie in verschillende vormen opgeslagen – er zijn altijd vormen die
niet ‘prettig’ zijn. Hoe prettiger de opgeslagen vorm, hoe beter de herinnering zich ankert in
het langetermijngeheugen. Zo is het luisteren naar een college niet genoeg om te leren voor
een tentamen: de grote hoeveelheid informatie zorgt ervoor dat je niet genoeg tijd hebt om
een onderdeel volledig te onthouden, want bij het volgende onderdeel gaat het meeste alweer
verloren. Wanneer je eerst naar een college luistert en vervolgens de stof aandachtig leest,
wordt de informatie in een meer ‘prettige’ vorm opgeslagen.
Terughalen: Deze functie is waar je al je inspanning voor hebt getoond: hoe correcter je
informatie hebt gecodeerd, hoe praktischer het ligt opgeslagen en klaar is om terug te halen.
Vaak is er sprake van een cue – een stimulus die de activering van een langetermijnherinnering
teweegbrengt. Als deze goed is opgeslagen, kun je hem in een fractie van een seconde
terughalen naar je bewustzijn. Problemen die kunnen optreden bij
het terughalen van herinneringen zijn geheugenfouten, vertekeningen en zelfs gaten waarbij
informatie ontbreekt.
, De drie stadia van het geheugen Sensorisch geheugen
Het eerste van de drie geheugenstadia, waarin de sensorische indrukken van stimuli korte tijd
worden bewaard of geregistreerd. Wordt ook wel sensorisch register genoemd. Beelden, geluiden,
geuren etc. blijven slechts kort in het sensorisch geheugen hangen, niet langer dan een paar
seconden. De inkomende sensorische informatie wordt net lang genoeg in deze vorm vastgehouden
om te kunnen onderzoeken of de informatie belangrijk genoeg is om deze toe te laten tot het
werkgeheugen.
Werkgeheugen
Het tweede van de drie geheugenstadia, met een zeer beperkte capaciteit. Zonder repeteren worden
indrukken van pas waargenomen gebeurtenissen of ervaringen op z’n hoogst een minuut bewaard.
Het werkgeheugen is handig als je iets maar even hoeft te onthouden, zoals een telefoonnummer
dat je hebt opgezocht.
Langetermijngeheugen (LTG)
Het derde van de drie geheugen stadia, met de grootste capaciteit en waar informatie het langst
wordt vastgehouden. In welk deel van het langetermijngeheugen de informatie wordt opgeslagen, is
afhankelijk van haar betekenis.
Dus: Sensorisch geheugen Werkgeheugen Langetermijngeheugen
Het sensorisch geheugen: De belangrijkste taak van het sensorisch geheugen is de stroom van
sensaties net zo lang vast te houden dat het je hersenen in staat stelt te beslissen welke informatie
jouw aandacht verdient. De capaciteit en duur van het sensorisch geheugen
Dit stadium van het geheugen houdt veel meer informatie vast dan er ooit in het bewustzijn
terechtkomt. De werkelijke capaciteit van het sensorisch geheugen bestaat uit twaalf of meer items,
maar op drie of vier items na, zijn alle items uit het sensorisch geheugen verdwenen voordat ze het
bewustzijn bereiken. Omdat we voortdurend nieuwe informatie ontvangen, moet oude informatie
verdwijnen, anders raakt het systeem te vol
Omdat elk zintuig een aparte sensorische opslagruimte heeft, bevat elk deel van het sensorisch
geheugen een ander soort informatie.
Iconisch geheugen: De sensorische opslagruimte voor beelden.
Echoïsch geheugen: De sensorische opslagruimte voor geluiden.
Tactiel sensorisch geheugen: De sensorische opslagruimte voor gevoel (tastzin).
Olfactorisch sensorisch geheugen: De sensorische opslagruimte voor geur.
Smaaksensorisch geheugen: De sensorische opslagruimte voor smaak.
Het werkgeheugen is een soort psychische ‘werkplaats’ waar we informatie sorteren en coderen
voordat we die aan het langetermijngeheugen toevoegen.
De capaciteit en duur van het werkgeheugen
Het werkgeheugen kan ongeveer zeven items bevatten, hoewel dat van persoon tot persoon kan
verschillen (wordt aangegeven met: 7 +/- 2). Als het werkgeheugen te vol is, maken oudere items
meestal plaats voor recentere informatie. Maar als het werkgeheugen geheel gevuld is met
informatie die onze aandacht vraagt, kan het ook gebeuren dat we nieuwe informatie niet eens
opmerken. Het werkgeheugen heeft de geringste capaciteit van de drie geheugensystemen.
Het geheugen = Elk systeem – van een mens, dier of apparaat – dat informatie codeert, opslaat en
terughaalt. Het geheugen van de mens is een cognitief en constructief systeem die informatie
binnenhaalt via de zintuigen, en een deel hiervan omzet in betekenisvolle patronen die worden
opgeslagen voor later gebruik. Deze geheugenpatronen vormen de grondstof voor ons denken en
gedrag.
Informatieverwerkingsmodel: Een cognitieve benadering van het geheugen, die de nadruk legt op de
wijze waarop informatie systematische verandering ondergaat bij het coderen, opslaan en
terughalen ervan.
De drie essentiële functies van het geheugen zijn:
Coderen: Het omzetten van informatie in een vorm die het best in het geheugensysteem past.
Dit proces zet droge informatie om in betekenisvolle patronen (van stemgeluid naar woorden
en zinnen) die je kunt opslaan voor later gebruik. Het coderingsproces verloopt in vier fasen:
Selecteren: eerst moet je informatie selecteren uit de enorme massa aan prikkels die je
binnenkrijgt en een eerste classificatie maken. Wat voor soort stimulus is het? Is wat je
waarneemt een beeld, geluid of geur?
Identificeren: hierbij worden de onderscheidende kenmerken van de stimulus geïdentificeerd.
Is het geluid hard of zacht? Is het een kreet of gezang? Is het beeld scherp of wazig?
Labelen: vervolgens breng je een label aan op de stimulus: het harde geluid is gezang in een
hoge noot. Met labelen maak je de ervaring betekenisvol.
Elaboreren: Vaak gaat coderen geheel automatisch en onbewust: we zijn er ons niet bewust
van dat we onze waarnemingen coderen en omzetten in herinneringen. Maar soms vereist het
proces toch bewuste inspanning, zoals bij het leren van stof voor een tentamen. Deze
cognitieve inspanning noemen we elaboratie: nieuwe informatie wordt gekoppeld aan
informatie die al reeds is opgeslagen. Zo coderen we effectiever wanneer we onze theoretische
leerstof koppelen aan praktische voorbeelden.
Opslaan: Deze functie zorgt ervoor dat de patronen voor een langere tijd in het systeem
worden bewaard, door ze te koppelen aan al bestaande patronen. Bij verschillende
tijdsperiodes wordt informatie in verschillende vormen opgeslagen – er zijn altijd vormen die
niet ‘prettig’ zijn. Hoe prettiger de opgeslagen vorm, hoe beter de herinnering zich ankert in
het langetermijngeheugen. Zo is het luisteren naar een college niet genoeg om te leren voor
een tentamen: de grote hoeveelheid informatie zorgt ervoor dat je niet genoeg tijd hebt om
een onderdeel volledig te onthouden, want bij het volgende onderdeel gaat het meeste alweer
verloren. Wanneer je eerst naar een college luistert en vervolgens de stof aandachtig leest,
wordt de informatie in een meer ‘prettige’ vorm opgeslagen.
Terughalen: Deze functie is waar je al je inspanning voor hebt getoond: hoe correcter je
informatie hebt gecodeerd, hoe praktischer het ligt opgeslagen en klaar is om terug te halen.
Vaak is er sprake van een cue – een stimulus die de activering van een langetermijnherinnering
teweegbrengt. Als deze goed is opgeslagen, kun je hem in een fractie van een seconde
terughalen naar je bewustzijn. Problemen die kunnen optreden bij
het terughalen van herinneringen zijn geheugenfouten, vertekeningen en zelfs gaten waarbij
informatie ontbreekt.
, De drie stadia van het geheugen Sensorisch geheugen
Het eerste van de drie geheugenstadia, waarin de sensorische indrukken van stimuli korte tijd
worden bewaard of geregistreerd. Wordt ook wel sensorisch register genoemd. Beelden, geluiden,
geuren etc. blijven slechts kort in het sensorisch geheugen hangen, niet langer dan een paar
seconden. De inkomende sensorische informatie wordt net lang genoeg in deze vorm vastgehouden
om te kunnen onderzoeken of de informatie belangrijk genoeg is om deze toe te laten tot het
werkgeheugen.
Werkgeheugen
Het tweede van de drie geheugenstadia, met een zeer beperkte capaciteit. Zonder repeteren worden
indrukken van pas waargenomen gebeurtenissen of ervaringen op z’n hoogst een minuut bewaard.
Het werkgeheugen is handig als je iets maar even hoeft te onthouden, zoals een telefoonnummer
dat je hebt opgezocht.
Langetermijngeheugen (LTG)
Het derde van de drie geheugen stadia, met de grootste capaciteit en waar informatie het langst
wordt vastgehouden. In welk deel van het langetermijngeheugen de informatie wordt opgeslagen, is
afhankelijk van haar betekenis.
Dus: Sensorisch geheugen Werkgeheugen Langetermijngeheugen
Het sensorisch geheugen: De belangrijkste taak van het sensorisch geheugen is de stroom van
sensaties net zo lang vast te houden dat het je hersenen in staat stelt te beslissen welke informatie
jouw aandacht verdient. De capaciteit en duur van het sensorisch geheugen
Dit stadium van het geheugen houdt veel meer informatie vast dan er ooit in het bewustzijn
terechtkomt. De werkelijke capaciteit van het sensorisch geheugen bestaat uit twaalf of meer items,
maar op drie of vier items na, zijn alle items uit het sensorisch geheugen verdwenen voordat ze het
bewustzijn bereiken. Omdat we voortdurend nieuwe informatie ontvangen, moet oude informatie
verdwijnen, anders raakt het systeem te vol
Omdat elk zintuig een aparte sensorische opslagruimte heeft, bevat elk deel van het sensorisch
geheugen een ander soort informatie.
Iconisch geheugen: De sensorische opslagruimte voor beelden.
Echoïsch geheugen: De sensorische opslagruimte voor geluiden.
Tactiel sensorisch geheugen: De sensorische opslagruimte voor gevoel (tastzin).
Olfactorisch sensorisch geheugen: De sensorische opslagruimte voor geur.
Smaaksensorisch geheugen: De sensorische opslagruimte voor smaak.
Het werkgeheugen is een soort psychische ‘werkplaats’ waar we informatie sorteren en coderen
voordat we die aan het langetermijngeheugen toevoegen.
De capaciteit en duur van het werkgeheugen
Het werkgeheugen kan ongeveer zeven items bevatten, hoewel dat van persoon tot persoon kan
verschillen (wordt aangegeven met: 7 +/- 2). Als het werkgeheugen te vol is, maken oudere items
meestal plaats voor recentere informatie. Maar als het werkgeheugen geheel gevuld is met
informatie die onze aandacht vraagt, kan het ook gebeuren dat we nieuwe informatie niet eens
opmerken. Het werkgeheugen heeft de geringste capaciteit van de drie geheugensystemen.
