HOOFDSTUK 20:TRAUMATISCH HOOFD/HERSENLETSEL
O P V A N G V A N H O O F D T R A U M A ’S
- Komt frequent voor
o NDL: 40 000/jaar op spoed voor traumatisch hersenletsel, incidentie (vooral ouderen)
stijgt
o 50% vd pt wordt in het zkh opgenomen ter observatie en behandeling
- 2x zoveel bij mannen
- Verschillende vormen
- Meeste pt hebben lich hersenletsel en veelal verloopt dit zonder acute complicaties, soms wel
potentieel levensbedreigende intracraniële complicaties die in de meeste gevallen goed
behandeld kunnen worden – als ze tijdig herkend worden
o Middenzwaar en ernstige hersenletsels – 5-10% vd gevallen
- Elke trauma pt die ene stoornis vd vitale functie of een veranderd bewustzijn heeft (gehad), moet
naar een ziekenhuis voor verder onderzoek en observatie
o Verander bewustzijn: voorbijgaande amnesie en gedragsstoornisssen
o Zeker bij comateuze pt dient voor adequate stabilisatie en vervoer de ambulce of een
MUG te worden gebeld
o In alle NDL ziekenhuizen worden ze op een gestandaardiseerde wijze opgevangen,
beoordeeld en gestabiliseerd (principes van advanced trauma life support ATLS)
§ Behalve bij algemeen traumatologisch onderzoek vb. fracturen en inwendige
bloedingen, zal ook neurologisch onderzoek en op indicatie ook beeldvorming
van hoofd, halsWK en cervicale bv
SCHEDELFRACTUREN EN INTRACRANIEEL LETSEL
- Schedelfracturen kunnen zonder symptomen en verdere gevolgen verlopen
o Neurologische symptomen -> impressie van hersenweefsel of schade aan vasculaire
structuren, compressie van hersenzenuwen of schade aan de in het rotsbeen gelegen
structuren (cochlea en labyrint), in het geval van schedelbasisfracturen
- Vasculaire schade: in de vorm van epiduraal of subduraal hematoom
o Hersenparenchym bloedingen of hemorragische contusiehaarden mogelijk
o CT: vaak bloed getroffen in subarachnoïdale ruimte of in ventrikels
- Ook zonder bloeding kan directe schade van parenchym optreden
o Contusiehaarden in de focale hersengebieden of verscheuring in axonen (tramatisch
axonaal letsel) in de witte stof
§ Axonaal letsel op meerdere plaatsen = diffus eaxonal injury (DAI)
§ Daar kan hersenzwelling of ischemie bijkomen en tot extra neurologisch
functieverlies leiden
- Hersenzwelling
o In eerste instantie door toename van cerebrale bloedvolume en vasogeen oedeem
(toename EC watergehalte als reactie op het trauma)
o Tweede instantie na uren tot dagen door cytotoxisch oedeem (IC zwelling) door
cerebrale hypoxie
- Behalve bij kinderen <1j, is de schedel een gesloten pot, zodat bij verandering in volume van
hersenweefsel, bloedvolume of volume vd liquor de intracraniële druk alleen maar cte kan blijven
wanneer er een evenredige afname in de andere twee componenten optreedt
è Neerwaartse spiraal – hersenzwelling leidt tot verminderde bloedtoevoer – verdere reactieve
hersenzwelling door hypoxie
, D E E R N S T V A N H E R S E N LE T S E L
Elk letsel aan het hoofd, behalve oppervlakkige letsels in het aangezicht, worden gedefinieerd als
traumatisch hoofd/hersenletsel. Verdere classificatie:
KLINISCHE VERSCHIJNSELEN
- Eerste manier om hersenletsels in te delen op basis van GSC
- Optreden en de duur van bewusteloosheid (EMV-score < 1-5-2) en van posttraumatische amnesie
(PTA; tijd die verstrijkt tot de V-score 5 is) meegenomen
o PTA duurt altijd langer dan de bewusteloosheid
o Meestal is er ook retrograde amnesie, vaak minder goed af te grenzen
- Men onderscheidt:
o Hoofdtrauma (trauma capitis): hoofdletsel in engere zin zonder kenmerken van
bijkomend hersenletsel zoals bewusteloosheid of PTA
o Licht traumatisch hersenletsel (LTH): intiële GSC-score 13-15, max duur van
bewustzijnsverlies 30min, max duur van PTA 24u
o Middelzwaar traumatisch hersenletsel (MTH): initiële GCS score 9-12
o Ernstig traumatisch hersenletsel (ETH): initiële GCS <8
- In de eerste 30min na trauma kan men deze indeling niet hanteren, bewusteloosheid kan nog
snel zonder ernstige gevolgen bijtrekken
- Commotio cerebri en contusio cerebri zijn verlaten termen
o Wel nog concussion voor LTH, maar meestal gebruik men mild traumatic brain injury of
minor head injury
- Hoe ernstig het letsel, hoe uitgebreider het diagnostisch beleid
o Ook bij het stellen vd prognose wordt rekening gehouden met deze classificatie, GCS
score en duur van bewusteloosheid en PTA
- Deze indeling op basis van initiële EMV score valt niet zomaar samen met wat er op CT scan
gezien wordt
o Stel hoge EMV score – dan toch op CT scan diverse afwijkingen mogelijk
Vb. subduraal hematoom of contusiehaard
o Maar CT scan kan er bij een ernstig traumatisch hersenletsel met alleen diffuus letsel van
axonen ook helemaal normaal uitzien
DIFFUUS EN FOCAAL LETSEL
- Ontstaat door roterende beweging van de hersenen binnen de schedel agv accelaratie en
deceleratie vh hoofd tijdens trauma
o Dit zowel in voor-achterwaartse als in zijwaartse richting mogelijk
o Hoeft niet eens druk op hersenweefsel door de schedel zelf op te treden
§ Alle gradering van diffuus hersenletsel kunnen veroorzaakt worden door een
acceleratiebeweging vh hoofd zonder direct inwerkend geweld op de schede zelf
§ Verschijnselen: groeperen volgens een craniocaudale verdeling van cortex naar
distale hersenstam: hoe ernstiger het diffuse letsel, des te meer verschijnselen
van hersenstampathologie er zijn
O P V A N G V A N H O O F D T R A U M A ’S
- Komt frequent voor
o NDL: 40 000/jaar op spoed voor traumatisch hersenletsel, incidentie (vooral ouderen)
stijgt
o 50% vd pt wordt in het zkh opgenomen ter observatie en behandeling
- 2x zoveel bij mannen
- Verschillende vormen
- Meeste pt hebben lich hersenletsel en veelal verloopt dit zonder acute complicaties, soms wel
potentieel levensbedreigende intracraniële complicaties die in de meeste gevallen goed
behandeld kunnen worden – als ze tijdig herkend worden
o Middenzwaar en ernstige hersenletsels – 5-10% vd gevallen
- Elke trauma pt die ene stoornis vd vitale functie of een veranderd bewustzijn heeft (gehad), moet
naar een ziekenhuis voor verder onderzoek en observatie
o Verander bewustzijn: voorbijgaande amnesie en gedragsstoornisssen
o Zeker bij comateuze pt dient voor adequate stabilisatie en vervoer de ambulce of een
MUG te worden gebeld
o In alle NDL ziekenhuizen worden ze op een gestandaardiseerde wijze opgevangen,
beoordeeld en gestabiliseerd (principes van advanced trauma life support ATLS)
§ Behalve bij algemeen traumatologisch onderzoek vb. fracturen en inwendige
bloedingen, zal ook neurologisch onderzoek en op indicatie ook beeldvorming
van hoofd, halsWK en cervicale bv
SCHEDELFRACTUREN EN INTRACRANIEEL LETSEL
- Schedelfracturen kunnen zonder symptomen en verdere gevolgen verlopen
o Neurologische symptomen -> impressie van hersenweefsel of schade aan vasculaire
structuren, compressie van hersenzenuwen of schade aan de in het rotsbeen gelegen
structuren (cochlea en labyrint), in het geval van schedelbasisfracturen
- Vasculaire schade: in de vorm van epiduraal of subduraal hematoom
o Hersenparenchym bloedingen of hemorragische contusiehaarden mogelijk
o CT: vaak bloed getroffen in subarachnoïdale ruimte of in ventrikels
- Ook zonder bloeding kan directe schade van parenchym optreden
o Contusiehaarden in de focale hersengebieden of verscheuring in axonen (tramatisch
axonaal letsel) in de witte stof
§ Axonaal letsel op meerdere plaatsen = diffus eaxonal injury (DAI)
§ Daar kan hersenzwelling of ischemie bijkomen en tot extra neurologisch
functieverlies leiden
- Hersenzwelling
o In eerste instantie door toename van cerebrale bloedvolume en vasogeen oedeem
(toename EC watergehalte als reactie op het trauma)
o Tweede instantie na uren tot dagen door cytotoxisch oedeem (IC zwelling) door
cerebrale hypoxie
- Behalve bij kinderen <1j, is de schedel een gesloten pot, zodat bij verandering in volume van
hersenweefsel, bloedvolume of volume vd liquor de intracraniële druk alleen maar cte kan blijven
wanneer er een evenredige afname in de andere twee componenten optreedt
è Neerwaartse spiraal – hersenzwelling leidt tot verminderde bloedtoevoer – verdere reactieve
hersenzwelling door hypoxie
, D E E R N S T V A N H E R S E N LE T S E L
Elk letsel aan het hoofd, behalve oppervlakkige letsels in het aangezicht, worden gedefinieerd als
traumatisch hoofd/hersenletsel. Verdere classificatie:
KLINISCHE VERSCHIJNSELEN
- Eerste manier om hersenletsels in te delen op basis van GSC
- Optreden en de duur van bewusteloosheid (EMV-score < 1-5-2) en van posttraumatische amnesie
(PTA; tijd die verstrijkt tot de V-score 5 is) meegenomen
o PTA duurt altijd langer dan de bewusteloosheid
o Meestal is er ook retrograde amnesie, vaak minder goed af te grenzen
- Men onderscheidt:
o Hoofdtrauma (trauma capitis): hoofdletsel in engere zin zonder kenmerken van
bijkomend hersenletsel zoals bewusteloosheid of PTA
o Licht traumatisch hersenletsel (LTH): intiële GSC-score 13-15, max duur van
bewustzijnsverlies 30min, max duur van PTA 24u
o Middelzwaar traumatisch hersenletsel (MTH): initiële GCS score 9-12
o Ernstig traumatisch hersenletsel (ETH): initiële GCS <8
- In de eerste 30min na trauma kan men deze indeling niet hanteren, bewusteloosheid kan nog
snel zonder ernstige gevolgen bijtrekken
- Commotio cerebri en contusio cerebri zijn verlaten termen
o Wel nog concussion voor LTH, maar meestal gebruik men mild traumatic brain injury of
minor head injury
- Hoe ernstig het letsel, hoe uitgebreider het diagnostisch beleid
o Ook bij het stellen vd prognose wordt rekening gehouden met deze classificatie, GCS
score en duur van bewusteloosheid en PTA
- Deze indeling op basis van initiële EMV score valt niet zomaar samen met wat er op CT scan
gezien wordt
o Stel hoge EMV score – dan toch op CT scan diverse afwijkingen mogelijk
Vb. subduraal hematoom of contusiehaard
o Maar CT scan kan er bij een ernstig traumatisch hersenletsel met alleen diffuus letsel van
axonen ook helemaal normaal uitzien
DIFFUUS EN FOCAAL LETSEL
- Ontstaat door roterende beweging van de hersenen binnen de schedel agv accelaratie en
deceleratie vh hoofd tijdens trauma
o Dit zowel in voor-achterwaartse als in zijwaartse richting mogelijk
o Hoeft niet eens druk op hersenweefsel door de schedel zelf op te treden
§ Alle gradering van diffuus hersenletsel kunnen veroorzaakt worden door een
acceleratiebeweging vh hoofd zonder direct inwerkend geweld op de schede zelf
§ Verschijnselen: groeperen volgens een craniocaudale verdeling van cortex naar
distale hersenstam: hoe ernstiger het diffuse letsel, des te meer verschijnselen
van hersenstampathologie er zijn
