HOOFDSTUK 19: SLAAPSTOORNISSEN
F Y S IO L O G IE V A N D E S L A A P
- REM-slaap
o Rapid eye movement
o Activiteitenpatroon hersenen lijkt op dat in waak – fluctuaties in hartslag en AH
o Atonie van spieren: uitzondering van hart en oog- en ademhalingsspieren
- Non-REM slaap
o 3 stadia
§ N1 = oppervlakkige slaap
§ N2
• Beginnende diepe slaap
• Geleidelijke verslapping van spieren
• Eerste optreden van trage activiteit in EEG
§ N3 =diepe slaap
• Trage hersenactiviteit op EEG
• Daling van hartslag en AH
- Recente studies
o Grote delen van de hersenen vertonen activiteitenpatronen van slaap, terwijl lokale
kenmerken van waak worden gezien
o Verklaring waarom bv bij slapeloosheid de pt de indruk heeft dat hij nauwelijks geslapen
heeft, terwijl slaaponderzoek meerdere uren slaap laat zien
- Slaap-waak ritme
o Gereguleerd door kernen in hypothalamus = circadiane klok
o Ritme van circadiaan systeem verandert in de loop van het leven = normaal
§ Adolescenten gaan later slapen
§ Ouderen hebben meer last van onderbroken nachtrust en dus dutjes overdag
o Verstoring circadiaans ritme = klachten optreden
§ Klachten met betrekking op slaapduur, slaapkwaliteit, slaaptiming, slaperigheid
overdag, cognitief functioneren en stemming
SLAAP METEN
- Gouden standaard = polysomnografie (PSG)
o Verschillende parameters meten met sensoren
§ Hersenactiviteit, spiertonus, oogbewegingen, AH aan neus/mond, borst en buik,
hartritme, zuurstofspanning in bloed
- Opbouw van slaap = hyponogram
o Kijken naar andere lichamelijke factoren (bv: AH) die de slaap (negatief) kunnen
beïnvloeden
- Afhankelijk van vraagstelling kan onderzoek worden vereenvoudigd of uitgebreid
o Polygrafie ipv polysomnografie => beoordeling van slaapfasen is niet mogelijk dan
o Extra EMG-beplakking, PCO2 meting en video-observatie
- Overige onderzoeken voor slaap-waakpatroon over lange tijd in kaar te brengen
o Slaap-waak dagboek
§ Registratie middels actigraaf (minicomputer in een polsband: registreert
bewegingen)
§ Aflezen hoe het er met de verdeling van activiteit over een etmaal voorstaat
, o Multiple Sleep Latency Test (MSLT)
§ Slaapdruk overdag inschatten
§ Onder standaard condities dmv registratie hersenactiviteit en oogbewegingen
gemeten hoelang het duurt voor iemand in slaap valt in een rustige omgeving
o Maintenance of Wakefulness test (MWT) en vigilantietesten
§ Geven indruk van alertheid
§ Via EEG-registratie in volkomen prikkelarme omgeving
§ Onderzoekpersoon moet wakker blijven
S L A A P S T O O R N IS S E N
- Slaap verstoord
o Merkt het in de nacht, maar ook overdag (minder goed functioneren)
- 4 hoofdklachten
o Te veel slaap
o Slaapgerelateerde ongewenst gedrag en bewegingen
o Te weinig slaap
o Slaap op het verkeerde moment
TE VEEL SLAAP
- Klachten van te veel slaap
o Slaperigheid overdag, ongewenst in slaap vallen, hoge slaapbehoeften
- Meest voorkomende reden = gedragsmatig structureel slaaptekort
o Ook aantal neurologische slaapstoornissen hebben verhoogde slaperigheid als
hoofdsymptoom = primaire hypersomnie
NARCOLEPSIE
- Bekendste vorm = narcolepsie met kataplexie
o Cellen in hypothalamus die hypocretine-1 produceren zijn verdwenen
§ Hypocretine = neuropeptidehormoon dat zorgt voor een goed evenwicht tussen
slaap en waken
§ Tekort hypocretine = fenomenen van slaap tijdens waak en ook fenomenen van
waak tijdens slaap
- Symptomen
o Hypersomnie
§ Overdag neiging tot korte slaapjes: wordt verkwikt wakker en kan weer even
verder
§ ’s nachts slechte slaap: maken in totaal dus niet meer slaapuren per etmaal
o Kataplexie
§ Plots wegvallen van spiertonus tijdens waak zoals ook bij de REM-slaap gebeurt
§ Tijdens waak uitgelokt door emoties: lachen, schrikken
§ Complete atonie = vallen bij volledig bewustzijn
§ Partiële atonie = bv alleen knikkende knieën moeite om hoofd rechtop te houden
of controleverlies spieren aangezicht
§ Onderscheid met focale epilepsie met bewustzijnsdaling kan moeilijk zijn
o Slaapgerelateerde (hypnagoge) hallucinaties
§ Levensechte, meestal onaangename en beangstigende droomachtige
gewaarwordingen op grensgebied van waak en slaap
F Y S IO L O G IE V A N D E S L A A P
- REM-slaap
o Rapid eye movement
o Activiteitenpatroon hersenen lijkt op dat in waak – fluctuaties in hartslag en AH
o Atonie van spieren: uitzondering van hart en oog- en ademhalingsspieren
- Non-REM slaap
o 3 stadia
§ N1 = oppervlakkige slaap
§ N2
• Beginnende diepe slaap
• Geleidelijke verslapping van spieren
• Eerste optreden van trage activiteit in EEG
§ N3 =diepe slaap
• Trage hersenactiviteit op EEG
• Daling van hartslag en AH
- Recente studies
o Grote delen van de hersenen vertonen activiteitenpatronen van slaap, terwijl lokale
kenmerken van waak worden gezien
o Verklaring waarom bv bij slapeloosheid de pt de indruk heeft dat hij nauwelijks geslapen
heeft, terwijl slaaponderzoek meerdere uren slaap laat zien
- Slaap-waak ritme
o Gereguleerd door kernen in hypothalamus = circadiane klok
o Ritme van circadiaan systeem verandert in de loop van het leven = normaal
§ Adolescenten gaan later slapen
§ Ouderen hebben meer last van onderbroken nachtrust en dus dutjes overdag
o Verstoring circadiaans ritme = klachten optreden
§ Klachten met betrekking op slaapduur, slaapkwaliteit, slaaptiming, slaperigheid
overdag, cognitief functioneren en stemming
SLAAP METEN
- Gouden standaard = polysomnografie (PSG)
o Verschillende parameters meten met sensoren
§ Hersenactiviteit, spiertonus, oogbewegingen, AH aan neus/mond, borst en buik,
hartritme, zuurstofspanning in bloed
- Opbouw van slaap = hyponogram
o Kijken naar andere lichamelijke factoren (bv: AH) die de slaap (negatief) kunnen
beïnvloeden
- Afhankelijk van vraagstelling kan onderzoek worden vereenvoudigd of uitgebreid
o Polygrafie ipv polysomnografie => beoordeling van slaapfasen is niet mogelijk dan
o Extra EMG-beplakking, PCO2 meting en video-observatie
- Overige onderzoeken voor slaap-waakpatroon over lange tijd in kaar te brengen
o Slaap-waak dagboek
§ Registratie middels actigraaf (minicomputer in een polsband: registreert
bewegingen)
§ Aflezen hoe het er met de verdeling van activiteit over een etmaal voorstaat
, o Multiple Sleep Latency Test (MSLT)
§ Slaapdruk overdag inschatten
§ Onder standaard condities dmv registratie hersenactiviteit en oogbewegingen
gemeten hoelang het duurt voor iemand in slaap valt in een rustige omgeving
o Maintenance of Wakefulness test (MWT) en vigilantietesten
§ Geven indruk van alertheid
§ Via EEG-registratie in volkomen prikkelarme omgeving
§ Onderzoekpersoon moet wakker blijven
S L A A P S T O O R N IS S E N
- Slaap verstoord
o Merkt het in de nacht, maar ook overdag (minder goed functioneren)
- 4 hoofdklachten
o Te veel slaap
o Slaapgerelateerde ongewenst gedrag en bewegingen
o Te weinig slaap
o Slaap op het verkeerde moment
TE VEEL SLAAP
- Klachten van te veel slaap
o Slaperigheid overdag, ongewenst in slaap vallen, hoge slaapbehoeften
- Meest voorkomende reden = gedragsmatig structureel slaaptekort
o Ook aantal neurologische slaapstoornissen hebben verhoogde slaperigheid als
hoofdsymptoom = primaire hypersomnie
NARCOLEPSIE
- Bekendste vorm = narcolepsie met kataplexie
o Cellen in hypothalamus die hypocretine-1 produceren zijn verdwenen
§ Hypocretine = neuropeptidehormoon dat zorgt voor een goed evenwicht tussen
slaap en waken
§ Tekort hypocretine = fenomenen van slaap tijdens waak en ook fenomenen van
waak tijdens slaap
- Symptomen
o Hypersomnie
§ Overdag neiging tot korte slaapjes: wordt verkwikt wakker en kan weer even
verder
§ ’s nachts slechte slaap: maken in totaal dus niet meer slaapuren per etmaal
o Kataplexie
§ Plots wegvallen van spiertonus tijdens waak zoals ook bij de REM-slaap gebeurt
§ Tijdens waak uitgelokt door emoties: lachen, schrikken
§ Complete atonie = vallen bij volledig bewustzijn
§ Partiële atonie = bv alleen knikkende knieën moeite om hoofd rechtop te houden
of controleverlies spieren aangezicht
§ Onderscheid met focale epilepsie met bewustzijnsdaling kan moeilijk zijn
o Slaapgerelateerde (hypnagoge) hallucinaties
§ Levensechte, meestal onaangename en beangstigende droomachtige
gewaarwordingen op grensgebied van waak en slaap
