Samenvatting Blok 2.3 Geschiedenis en wetenschapsfilosofie - Probleem 6

Probleem 6
Leerdoelen:
Vignet 1:
- Wat is een paradigma?
- Waarin verschilt de mening van Popper van die van Kuhn over wetenschappelijke
vooruitgang?

Vignet 2:
- Hoe verandert een paradigma? (wetenschappelijke revolutie)
- Ales over paradigma

Vignet 3:
- Is er sprake van een paradigmawisseling in de psychologie?
- Is er een cognitieve revolutie? Waarom wel/niet?
- Wat is de nieuwe taal?

Bronnen: Hergenhahn, Bem, Richards, 2 artikelen Psyweb


Thomas Kuhn (1922-1996)
Voorheen werd aangenomen dat de toen huidige wetenschappelijke aanpak leidde tot
objectiviteit en progressief en geleidelijk vooruit ging. Echter Kuhn toonde aan dat wetenschap
subjectief was.
 Kuhn (1962) schreef The structure of scientific revolutions

Paradigma:
- Er is sprake van een paradigma (=denkraam): bepaalde cultuur waarin je de wetenschap
bedrijft met eigen theorieen, methoden en wereldbeeld. Het is eigenlijk de gehele
constellatie van overtuigingen, waarden, technieken etc. die worden gedeeld door leden
van een wetenschappelijke gemeenschap. Je kan het zien als een wereldbeeld.
- Het accepteren van een paradigma wordt een manier van kijken naar en analyseren van
de subjectmaterie in de wetenschap.

Voordelen paradigma:
- Normal science: manier om de implicaties binnen een bepaald paradigma te verkennen.
Het levert een mopping-up operatie voor een paradigma.
- Kuhn vergelijkt normal science met het oplossen van een puzzel (puzzle solving):
o Ze hebben een verzekerde oplossing
o Er zijn regels die de aard van de oplossing en de stappen van de oplossing beperken
o Ze hebben te maken met weinig creativiteit: ze produceren maar weinig belangrijke
nieuwe dingen.
- Een paradigma zorgt ervoor dat sommige fenomenen grondig worden onderzocht en dat
problemen worden uitgediept. Een gedeelte van wat ontdekt wordt blijft permanent.

Nadelen paradigma:
- Paradigma’s leiden tot het over het hoofd zien van andere fenomenen en wellicht betere
verklaringen voor wat ze aan het onderzoeken zijn. Hierdoor kom je niet vooruit in je
onderzoek, want je onderzoekt geen nieuwe fenomenen en kijkt niet verder dan het
paradigma.

1

, - Een paradigma leidt alle activiteiten van de onderzoekers. Het bepaalt wat het probleem is
en op welke manier voor een oplossing moet worden gezocht. Het wordt onderdeel van
hun leven, en daardoor ook moeilijke op te geven.
- Paradigma’s zijn incommensurable (onvergelijkbaar): er is geen rationele vergelijking te
maken tussen de concurrerende paradigma’s. Dit houdt weer in dat we geen vooruitgang
kunnen boeken, want de ene paradigma kan niet naast de andere bestaan.
o Bijv. behaviorisme vs cognitivisme  behavioristen wilden niets weten van de
hersenactiviteiten.
- Er bestaat geen vast criterium over wat nu rationeel is: zeer subjectief.

Drie kenmerken waar een paradigma aan moet voldoen:
1. het moet een basistheorie omvatten
2. het moet basis experimenten bevatten
3. Er moet sprake zijn van toepassingsregels  situaties waarin de regel opgaat. Vb. Newton
met zijn zwaartekracht is toepasbaar op een appel die van de boom valt
- Wanneer er volgens een bepaald paradigma gewerkt wordt binnen een wetenschappelijke
discipline is er sprake van Normal Sciences
- Paradigma heeft een doel met open einde
- Exemplars: bepaalde problemen, zijn typerend voor een paradigma

Hoe veranderen wetenschappelijke paradigma’s?
Volgens Kuhn veranderen paradigma’s zeer moeizaam.
1. Anomalies: er moeten aanhoudende observaties zijn die niet verklaard kunnen worden
door het huidige paradigm, ook wel anomalie (= onregelmatigheid) genoemd. Meestal
ontstaat dit bij een klein groepje wetenschappers, en hun idee verspreid zeer langzaam. Er
is meestal grote weerstand tegen het nieuwe paradigma, maar uiteindelijk zal het nieuwe
paradigma de oude overnemen. Hoe preciezer een paradigma is, des te gevoeliger is deze
voor een anomalie. Bij ontdekking van een anomalie kunnen wetenschappers 3 dingen
doen:
a) De anomalie inpassen in het oude paradigma
b) De volgende generatie de anomalie laten oplossen
c) Een nieuw paradigma maken

Het verschil tussen Popper en Kuhn is dan ook, dat Kuhn geen gebruik maakt van
falsificatie en niet probeert de eigen theorieën te ontkrachten.

2. Wetenschap gaat vooruit omdat onderzoekers hun belief systems (geloof in bep. dingen)
noodzakelijk moeten veranderen. Echter het “believe” is erg moeilijk te veranderen.

3. Paradigma verandering / shift door a en b, deze leiden tot anomalie:
a. Een ontdekking  nieuwe feiten ontdekken
b. Een uitvinding  bestaande feiten combineren tot een nieuwe theorie

Er is echter bijna altijd discussie mogelijk of bepaalde dingen ontdekkingen zijn of juist
uitvindingen, neem bijvoorbeeld de evolutietheorie van Darwin.

4. Fases van wetenschappelijke ontwikkeling  volgens Kuhn zit er een systeem in de
ontwikkeling van een paradigma tot dominante wetenschap:
1) Preparadigmatische fase: fase waarin er verschillende concurrerende gezichtspunten
met elkaar bestaan. Er ontstaat discussie om de beste methoden en alle stromingen
gaan eigen informatie verzamelen en dene die als eerste de concurrentie verslaat
wordt het paradigma.

2