Minor: Inleiding in de toegepaste psychologie
SOCIALE PSYCHOLOGIE
WEEK 1 – LES 1 (DONDERDAG 20 APRIL)
LESINHOUD WEEK 1
Lesdoelen
HOOFDSTUK 1: INLEIDING TOT DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
Kun je uitleggen wat sociale psychologie is.
Kun je het verschil illustreren tussen sociale psychologie en andere disciplines.
Kun je beargumenteren dat hun sociale omgeving het gedrag van mensen grotendeels bepaalt, maar dat zij
deze invloed vaak onderschatten.
HOOFDSTUK 2: METHODOLOGIE: HOE DOEN SOCIAAL PSYCHOLOGEN ONDERZOEK?
Kun je uitleggen wat hindsight bias is.
HOOFDSTUK 3: SOCIALE COGNITIE: HOE WE DENKEN OVER DE SOCIALE WERELD
Kun je het onderscheid tussen automatisch en gecontroleerd denken toelichten.
Kun je verduidelijken in hoeverre we automatisch denken over de sociale wereld en welke rol schema’s
daarbij spelen.
Kun je samenvatten welke verschillende soorten automatisch denken er zijn en hoe die functioneren
(heuristieken).
Kun je uitleggen in hoeverre we gecontroleerd denken over de sociale werelen en welke problemen daarbij
kunnen optreden.
Lesstof
IMPACT: DRIE NIVEAUS VAN VERWERKING
Op welke manier kan je – door kennis over sociale psychologie – impact hebben op:
◼ Persoonlijk niveau
◼ Professioneel niveau
◼ Maatschappelijk niveau
HINDSIGHT BIAS
Hindsight bias = de neiging van mensen om hun vermogen om een uitkomst te voorspellen te overdrijven
nadat ze te weten zijn gekomen hoe die uitkomst eruitziet.
- (wijsheid achteraf) achteraf denken dat je het vooraf al aan zag komen.
, Minor: Inleiding in de toegepaste psychologie
SOCIALE PSYCHOLOGIE – DE CURSUS
◼ Invloed van de sociale omgeving op ons gedrag
◼ Op zoek naar verklaringen voor ons gedrag
BASISMOTIEVEN VAN GEDACHTEN EN GEDRAG:
1. zelfverheffingsmotief: de behoefte om ons goed te voelen over onszelf
2. accuraatheidsmotief: de behoefte om de wereld om ons heen accuraat waar te nemen
SOCIALE PSYCHOLOGIE
◼ = Wetenschappelijke studie, die zich richt naar de manier waarop de werkelijke of denkbeeldige
aanwezigheid van mensen
◼ de gedachten, gevoelens en gedragingen
◼ van andere mensen beïnvloedt.
Verschillen met:
◼ Persoonlijkheidspsychologie
◼ Sociologie
◼ Evolutionaire psychologie
Psychologie = de wetenschappelijke studie naar het gedrag en het innerlijke leven (gedachten en gevoelens)
van mensen.
Sociale psychologie = de wetenschappelijke studie naar de manier waarop de werkelijke of denkbeeldige
aanwezigheid van mensen de gedachten, gevoelens en gedragingen van andere mensen beïnvloedt.
Sociale invloed = het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere mensen op onze
gedachten, gevoelens, houdingen en/of gedrag.
AUTOMATISCH OF AUTONOOM
◼ Mensen hebben het idee zelf keuzes te maken.
◼ Het meeste denken en waarnemen gaat echter op de automatische piloot.
◼ Die wordt bepaald door het feit dat we mens zijn tussen andere mensen.
◼ Alle sociale informatie die op ons afkomt, verwerken we grotendeels via voorgevormd denken (schema’s) en
sluiproutes (heuristieken).
Onbewust nemen we de kortste weg! (En zien we de wereld zoals die niet is)
SCHEMA’S (VOORGEVORMD DENKEN)
◼ = mentale structuren die onze kennis over de sociale wereld organiseren.
◼ Deze mentale structuren beïnvloeden de informatie die we opmerken, waarover we nadenken en wat we
ons herinneren.
◼ Welke schema’s worden gebruikt, wordt beïnvloed door Priming.
, Minor: Inleiding in de toegepaste psychologie
Priming = het proces waarbij recente ervaringen de toegankelijkheid van een schema, kenmerk of
concept verhogen.
◼ Beïnvloeden verwachtingen en het uitkomen van verwachtingen
- Selffulfilling prophecy
- Pygmalioneffect
- Golemeffect
SELF-FULFILLING PROPHECY
Self-fulfilling prophecy = de verwachtingen van het eigen of andermans gedrag komen sneller uit, omdat deze
verwachtingen onze interpretaties en gedrag sturen.
BESCHIKBAARHEIDSHEURISTIEK
◼ Heuristiek = mentale strategie of aanname om snel en efficiënt te kunnen beoordelen.
◼ Mentale aanname waarbij mensen een oordeel baseren op het gemak waarmee ze zich iets voor de geest
kunnen halen.
ANKER- EN CORRECTIEHEURISTIEK
◼ Heuristiek = mentale strategie of aanname om snel en efficiënt te kunnen beoordelen.
◼ Mentale aanname waarbij mensen een getal of waarde als beginpunt gebruiken en vervolgens onvoldoende
op dit ankerpunt corrigeren.
REPRESENTATIVITEITSHEURISTIEK
◼ Heuristiek = mentale strategie of aanname om snel en efficiënt te kunnen beoordelen
◼ Mentale aanname waarbij mensen iets classificeren op grond van de mate waarin het lijkt op een
karakteristiek geval.
SOCIALE PSYCHOLOGIE
WEEK 1 – LES 1 (DONDERDAG 20 APRIL)
LESINHOUD WEEK 1
Lesdoelen
HOOFDSTUK 1: INLEIDING TOT DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
Kun je uitleggen wat sociale psychologie is.
Kun je het verschil illustreren tussen sociale psychologie en andere disciplines.
Kun je beargumenteren dat hun sociale omgeving het gedrag van mensen grotendeels bepaalt, maar dat zij
deze invloed vaak onderschatten.
HOOFDSTUK 2: METHODOLOGIE: HOE DOEN SOCIAAL PSYCHOLOGEN ONDERZOEK?
Kun je uitleggen wat hindsight bias is.
HOOFDSTUK 3: SOCIALE COGNITIE: HOE WE DENKEN OVER DE SOCIALE WERELD
Kun je het onderscheid tussen automatisch en gecontroleerd denken toelichten.
Kun je verduidelijken in hoeverre we automatisch denken over de sociale wereld en welke rol schema’s
daarbij spelen.
Kun je samenvatten welke verschillende soorten automatisch denken er zijn en hoe die functioneren
(heuristieken).
Kun je uitleggen in hoeverre we gecontroleerd denken over de sociale werelen en welke problemen daarbij
kunnen optreden.
Lesstof
IMPACT: DRIE NIVEAUS VAN VERWERKING
Op welke manier kan je – door kennis over sociale psychologie – impact hebben op:
◼ Persoonlijk niveau
◼ Professioneel niveau
◼ Maatschappelijk niveau
HINDSIGHT BIAS
Hindsight bias = de neiging van mensen om hun vermogen om een uitkomst te voorspellen te overdrijven
nadat ze te weten zijn gekomen hoe die uitkomst eruitziet.
- (wijsheid achteraf) achteraf denken dat je het vooraf al aan zag komen.
, Minor: Inleiding in de toegepaste psychologie
SOCIALE PSYCHOLOGIE – DE CURSUS
◼ Invloed van de sociale omgeving op ons gedrag
◼ Op zoek naar verklaringen voor ons gedrag
BASISMOTIEVEN VAN GEDACHTEN EN GEDRAG:
1. zelfverheffingsmotief: de behoefte om ons goed te voelen over onszelf
2. accuraatheidsmotief: de behoefte om de wereld om ons heen accuraat waar te nemen
SOCIALE PSYCHOLOGIE
◼ = Wetenschappelijke studie, die zich richt naar de manier waarop de werkelijke of denkbeeldige
aanwezigheid van mensen
◼ de gedachten, gevoelens en gedragingen
◼ van andere mensen beïnvloedt.
Verschillen met:
◼ Persoonlijkheidspsychologie
◼ Sociologie
◼ Evolutionaire psychologie
Psychologie = de wetenschappelijke studie naar het gedrag en het innerlijke leven (gedachten en gevoelens)
van mensen.
Sociale psychologie = de wetenschappelijke studie naar de manier waarop de werkelijke of denkbeeldige
aanwezigheid van mensen de gedachten, gevoelens en gedragingen van andere mensen beïnvloedt.
Sociale invloed = het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere mensen op onze
gedachten, gevoelens, houdingen en/of gedrag.
AUTOMATISCH OF AUTONOOM
◼ Mensen hebben het idee zelf keuzes te maken.
◼ Het meeste denken en waarnemen gaat echter op de automatische piloot.
◼ Die wordt bepaald door het feit dat we mens zijn tussen andere mensen.
◼ Alle sociale informatie die op ons afkomt, verwerken we grotendeels via voorgevormd denken (schema’s) en
sluiproutes (heuristieken).
Onbewust nemen we de kortste weg! (En zien we de wereld zoals die niet is)
SCHEMA’S (VOORGEVORMD DENKEN)
◼ = mentale structuren die onze kennis over de sociale wereld organiseren.
◼ Deze mentale structuren beïnvloeden de informatie die we opmerken, waarover we nadenken en wat we
ons herinneren.
◼ Welke schema’s worden gebruikt, wordt beïnvloed door Priming.
, Minor: Inleiding in de toegepaste psychologie
Priming = het proces waarbij recente ervaringen de toegankelijkheid van een schema, kenmerk of
concept verhogen.
◼ Beïnvloeden verwachtingen en het uitkomen van verwachtingen
- Selffulfilling prophecy
- Pygmalioneffect
- Golemeffect
SELF-FULFILLING PROPHECY
Self-fulfilling prophecy = de verwachtingen van het eigen of andermans gedrag komen sneller uit, omdat deze
verwachtingen onze interpretaties en gedrag sturen.
BESCHIKBAARHEIDSHEURISTIEK
◼ Heuristiek = mentale strategie of aanname om snel en efficiënt te kunnen beoordelen.
◼ Mentale aanname waarbij mensen een oordeel baseren op het gemak waarmee ze zich iets voor de geest
kunnen halen.
ANKER- EN CORRECTIEHEURISTIEK
◼ Heuristiek = mentale strategie of aanname om snel en efficiënt te kunnen beoordelen.
◼ Mentale aanname waarbij mensen een getal of waarde als beginpunt gebruiken en vervolgens onvoldoende
op dit ankerpunt corrigeren.
REPRESENTATIVITEITSHEURISTIEK
◼ Heuristiek = mentale strategie of aanname om snel en efficiënt te kunnen beoordelen
◼ Mentale aanname waarbij mensen iets classificeren op grond van de mate waarin het lijkt op een
karakteristiek geval.
