Handreikingen voor ethiekwerk in sociaal werk – Normatieve
professionalisering
Het beroepsprofiel van de maatschappelijk werker is gebaseerd op een brede benadering van
professionaliteit. Naast technisch-instrumentele en persoonlijke professionaliteit is ook normatieve
professionaliteit van belang.
In dit artikel wordt een beknopt overzicht gegeven van de ontwikkelingsgeschiedenis van de
normatieve professionalisering. Daarna wordt er geprobeerd een bijdrage aan deze benadering te
leveren door drie leidende vragen te beantwoorden:
1. Is het voor de theorie en praktijk van normatieve professionalisering niet wenselijk dat de
intrinsieke samenhang tussen normativiteit en professionaliteit wordt verhelderd?
2. Is het voor de theorie en praktijk van normatieve professionalisering niet wenselijk dat het
einddoel van normatieve professionalisering als ontwikkelingsproces wordt benoemd?
3. Is het voor de theorie en praktijk van normatieve professionalisering niet wenselijk dat dit
ontwikkelingsproces in kaart wordt gebracht?
Van betekenis zijn
Terwijl recent wordt gesproken van normatieve professionalisering als een nooit eindigend
leerproces ging het vooral over de normatieve professionaliteit, als focus voor een zoektocht naar
een geactualiseerde identiteit voor humanistisch geestelijk werkers. De nadruk lag daarbij op
professionele begeleiding bij individuele bestaansvragen op grond van menselijke waardigheid,
levenskwaliteit en zingeving.
Harry Kunneman verbreedde het concept tot een reflectieve benadering die ook voor andere
beroepen relevant is. Kunneman bekritiseert het broodroostermodel (dat iedereen een vooraf
vastgestelde behandeling krijgt voor een vooraf vastgestelde verandering teweegbrengt, als
oplossing voor een vooraf vastgesteld probleem) in de hulpverlening. Deze aanpak gaat ten koste van
zogenoemde trage vragen, existentiële en morele vraagstukken over de menselijke eindigheid die
zich niet voegen naar het ideaal van de maakbaarheid van het autonome leven.
In normativiteit staat de individuele bestaansethiek van de cliënt centraal, het streven naar een
zinvol bestaan waarin de waarde als persoon wordt ervaren door voor anderen daadwerkelijk van
betekenis zijn.
Mensen moeten hun plaats in de samenleving vinden door verhalen te delen, waarin ze zelf als actor
verschijnen en waarin hun gevoelens, inzichten en handelingen betekenis krijgen.
Moerassigheid omarmen
De normatieve professional verhoudt zich op reflectieve wijze tot de organisatorische, politieke,
sociaal-maatschappelijke en cultuurhistorische context. Kunneman is het vooral te doen om het
vergroten van de waardenruimte in de hedendaagse cultuur, met het oog op een goede omgang met
mondiale vraagstukken.
Van de moderne cultuur moeten we de kritische en democratische onafhankelijkheid behouden,
maar dan wel zonder de excessieve consumptie en productie, winstmaximalisatie en groei van het
zogenoemde dikke-ik binnen het postindustriële en neoliberale kapitalisme.
Kunneman pleit voor het liefdevol omarmen van de complexiteit en moerassigheid in ons werk en
ook in ons eigen leven. Hierdoor kunnen we van binnenuit invloed uitoefenen op werkzaamheden en
organisatie. Van normatieve professionals vraagt dit vooral het kunnen ervaren en uithouden van de
spanning tussen idee en verwerkelijking van menselijkheid.
professionalisering
Het beroepsprofiel van de maatschappelijk werker is gebaseerd op een brede benadering van
professionaliteit. Naast technisch-instrumentele en persoonlijke professionaliteit is ook normatieve
professionaliteit van belang.
In dit artikel wordt een beknopt overzicht gegeven van de ontwikkelingsgeschiedenis van de
normatieve professionalisering. Daarna wordt er geprobeerd een bijdrage aan deze benadering te
leveren door drie leidende vragen te beantwoorden:
1. Is het voor de theorie en praktijk van normatieve professionalisering niet wenselijk dat de
intrinsieke samenhang tussen normativiteit en professionaliteit wordt verhelderd?
2. Is het voor de theorie en praktijk van normatieve professionalisering niet wenselijk dat het
einddoel van normatieve professionalisering als ontwikkelingsproces wordt benoemd?
3. Is het voor de theorie en praktijk van normatieve professionalisering niet wenselijk dat dit
ontwikkelingsproces in kaart wordt gebracht?
Van betekenis zijn
Terwijl recent wordt gesproken van normatieve professionalisering als een nooit eindigend
leerproces ging het vooral over de normatieve professionaliteit, als focus voor een zoektocht naar
een geactualiseerde identiteit voor humanistisch geestelijk werkers. De nadruk lag daarbij op
professionele begeleiding bij individuele bestaansvragen op grond van menselijke waardigheid,
levenskwaliteit en zingeving.
Harry Kunneman verbreedde het concept tot een reflectieve benadering die ook voor andere
beroepen relevant is. Kunneman bekritiseert het broodroostermodel (dat iedereen een vooraf
vastgestelde behandeling krijgt voor een vooraf vastgestelde verandering teweegbrengt, als
oplossing voor een vooraf vastgesteld probleem) in de hulpverlening. Deze aanpak gaat ten koste van
zogenoemde trage vragen, existentiële en morele vraagstukken over de menselijke eindigheid die
zich niet voegen naar het ideaal van de maakbaarheid van het autonome leven.
In normativiteit staat de individuele bestaansethiek van de cliënt centraal, het streven naar een
zinvol bestaan waarin de waarde als persoon wordt ervaren door voor anderen daadwerkelijk van
betekenis zijn.
Mensen moeten hun plaats in de samenleving vinden door verhalen te delen, waarin ze zelf als actor
verschijnen en waarin hun gevoelens, inzichten en handelingen betekenis krijgen.
Moerassigheid omarmen
De normatieve professional verhoudt zich op reflectieve wijze tot de organisatorische, politieke,
sociaal-maatschappelijke en cultuurhistorische context. Kunneman is het vooral te doen om het
vergroten van de waardenruimte in de hedendaagse cultuur, met het oog op een goede omgang met
mondiale vraagstukken.
Van de moderne cultuur moeten we de kritische en democratische onafhankelijkheid behouden,
maar dan wel zonder de excessieve consumptie en productie, winstmaximalisatie en groei van het
zogenoemde dikke-ik binnen het postindustriële en neoliberale kapitalisme.
Kunneman pleit voor het liefdevol omarmen van de complexiteit en moerassigheid in ons werk en
ook in ons eigen leven. Hierdoor kunnen we van binnenuit invloed uitoefenen op werkzaamheden en
organisatie. Van normatieve professionals vraagt dit vooral het kunnen ervaren en uithouden van de
spanning tussen idee en verwerkelijking van menselijkheid.
