Dans (Dans!, hoofdstuk 1, 4, 5 en 6)
Hoofdstuk 1: Wat is dans?
1.1 De contexten van dans
Dans kan in drie contexten plaatsvinden:
1. Een artistieke context: dans als kunstvorm;
Wordt meestal uitgevoerd door professionele dansers. De dans word bedacht door
choreografen. Via de dans als kunstvorm wordt er ‘gecommuniceerd’ met het publiek.
2. Een sociale context: gaat om het gezelschap waarmee je danst;
Dansen omdat het lekker voelt, omdat je er energie van krijgt of omdat je het leuk vind.
3. Een educatieve context: dans is bedoeld om van, over en door te leren.
In het basisonderwijs gaat dans over beweging en cultuur.
Dans: Bij dans staat het zelf ontdekken, creëren en evalueren centraal.
Gestructureerde dans: gaat volgens vastgelegde passen en patronen. De dans kan gebaseerd zijn op
een thema of op een traditie uit een cultuur.
Dansreceptie en dansreflectie: gaat over het gericht kijken naar en praten over dansonderwerpen.
Bijvoorbeeld: verschillende dansvormen, het thema van de dans, de ervaren emoties etc.
1.2 Dans in het basisonderwijs
Een basisschool mag de richtlijnen voor dans volgens TULE op een eigen manier invullen. Er zijn twee
verschillende varianten:
1. De school biedt verschillende dansactiviteiten en danswerkvormen aan;
Bijvoorbeeld: dansspelen, musicals, projecten of het bijwonen van een dansvoorstelling.
2. De school biedt gericht dansonderwijs aan door groepsleerkrachten en vakdocenten dans.
Incidentele dansactiviteiten:
• Dansspelen: voor ontspanning en samen plezier maken of tijdens de les om de leerlingen te
activeren. In de lessen muziek zijn er sommige liedjes waar bepaalde bewegingen bij horen.
Bijvoorbeeld: stoelendans of schipper mag ik overvaren?
• Thema- of weekafsluitingen: kinderen mogen resultaten in een dans presenteren.
• Dans in de musical of voorstelling bij de jaarafsluiting: het maken van dansstukken voor in
de musical.
• Dansvoorstellingen
,1.3 Verschillende definities van dans
Dans: ritmische beweging van het lichaam op de maat van de muziek.
Dansen: zich ritmisch bewegen op de maat van de muziek.
Definitie dans volgens DANS!:
‘Bij dansexpressie staat het zelf ontdekken, het zelf creëren en het zelf evalueren centraal. Dansen is
een leerproces en een creatief proces. Het sluit aan bij de natuurlijke bewegingsdrang van kinderen
bij hun behoefte om te ontdekken en exploreren, te fantaseren, te creëren, vorm te geven, te ordenen
en te leren beheersen.
Bij dans is er sprake van persoonlijke betrokkenheid en participatie. Dit zien we aan jongeren die een
nieuwe dansvormen ontwikkelen. In dans zien we vaak ook de weerspiegeling van de samenleving,
ook wel dansante cultuuruitingen.
Kinderdansen zijn gebaseerd op de natuurlijke bewegingsmogelijkheden van mensen. Ze kunnen
ontstaan op basis van tradities in verschillende culturen (Internationale dans) maar kunnen ook
vanuit andere thema’s en ideeën vastgelegd worden.’
Hoofdstuk 4: Leerinhouden en leerlijnen dans
4.1 De verschillende invalshoeken van dans
Dans als…
1. Cultuurgoed: leerlingen verwerven kennis, vaardigheden en technieken om door middel van
dans vorm en betekenis te creëren. Ze ontwikkelen vaardigheden als danser of choreograaf.
Hierop kunnen ze reflecteren en ze kunnen het koppelen aan een professionele kunstvorm.
Ze krijgen inzicht in de maatschappelijke betekenis van dans.
De dans zelf is een doel omdat de leerdoelen in de dans liggen besloten. Hierbij horen sociaal-
culturele doelen.
2. Didactisch model: dans wordt ingezet als didactisch middel voor andere vakken omdat dit
helpt als blijvend verwerven van de leerstof.
Dans wordt gebruikt om andere doelen te bereiken (aansluiten bij inhoud van andere
leergebieden).
3. Pedagogisch model: Dans heeft veel leercontexten die kunnen bijdragen aan de ontwikkeling
van de sociale, morele en intellectuele autonomie van kinderen. Bijvoorbeeld het kritisch,
creatief of oplossingsgericht denken.
Dans wordt gebruikt om andere doelen te bereiken (sociaal-emotionele doelen).
,4.3 Opbouw van dansvaardigheden
De basisstructuur: het MVB-model:
Bij de danslessen ontwerpen kinderen hun eigen bewegingen. Daarvoor
bedenkt de leerkracht een thema of ontwerp. Dit zal een bepaalde beleving
bij de kinderen oproepen. Door bewegingsmogelijkheden aan te reiken
komen kinderen tot eigen bewegingen, expressie, creatieve vondsten en
niveau. Bewegingen en dansbeleving gaan in dans altijd samen op.
Vanuit materie leren de kinderen zelf dansmateriaal te maken. Vervolgens
leren ze om dat materiaal d.m.v. reflectie en analyse vorm te geven. Zo
kunnen ze in dans de betekenis van een onderwerp uitdrukken.
In het MVB-model horen verschillende handelingen: dansen, dans
beschouwen, ontwerpen en vormgeven, choreograferen en presenteren.
Materie: gebruikmaken van bewegings- en uitdrukkingsmogelijkheden van het lichaam. Onder
materie horen ook ordeningen in het gebruik van ruimte, tijd en kracht en danskwaliteiten.
Bijvoorbeeld: coördinatie, spierbeheersing, oriëntatie in de ruimte.
Danselementen: ruimte, tijd en kracht.
Het lichaam als dansinstrument:
• De dansbewegingen van het lichaam.
Bijvoorbeeld: buigen, strekken, opheffen of draaien.
• De verschillende manieren van bewegen in de ruimte.
Bijvoorbeeld: rennen, lopen, springen, vallen etc.
Vorm: vormprincipes (bijvoorbeeld herhaling), contrast, articulatie, frasering en de dansante
dramaturgie (spanningsopbouw).
Vormgeving: fysieke, beeldende, dramatische en muzikale dans.
Betekenis: een onderwerp inhoudelijk invullen.
, 4.4 Leerlijnen voor de leerlingen
Een leerlijn is een opbouw van leerinhouden per klassenjaar door de hele basisschool heen, gesplitst
in verschillende leeftijden en ontwikkelingsfasen.
Beschrijving van de vakinhoud uit de leerlijn:
Creativiteit: Creativiteit is op alle ontwikkelingsgebieden van toepassing. Het doel van de
creativiteitsontwikkeling hoort bij dans want dans is een creatief vak waarbij creatieve vaardigheden
sterk naar voren komen.
Binnen een klas kunnen er sterk verschillende niveaus van creativiteit spelen.
Samendans: Samendansen leidt tot nieuwe mogelijkheden, reacties en contact. Bij samendansen
word je door je danspartner uitgedaagd.
Communicatie: tijdens het samen dansen of overleggen over dans komen er communicatieve en
sociale vaardigheden aan bod.
Samendansvormen: moeten makkelijk en interessant zijn. Er moet iets te onderzoeken en te beleven
zijn.
Kijken naar dans (receptie): kijken naar en praten over dans zijn belangrijke aspecten binnen dans.
Bij receptie gaat het erom dat kinderen kennis maken met: waarom kunst belangrijk is, waarom
mensen het maken en waar je het kan vinden. Door te kijken naar dans worden kinderen
gestimuleerd, gemotiveerd en geïnspireerd.
Dans presenteren: in een groepje dans laten zien aan medeleerlingen.
Reflectie: leerlingen uit de onderbouw zijn zich nog niet bewust van hun eigen handelen. Leerlingen
uit de middenbouw zijn zich hier al meer van bewust. Leerlingen uit de bovenbouw zijn zich hiervan
wel bewust.
1. Beschrijving: leerlingen beschrijven dansbewegingen en gedachten;
2. Rechtvaardig: leerlingen geven een reden voor dansbewegingen of een standpunt;
3. Kritiek: leerlingen geven een uitleg van een aspect en leggen uitwaarom ze die uitleg geven;
4. Discussie: leerlingen komen verder dan de evaluatie en uitleg van wat ze gezien hebben en
vertellen wat er wellicht anders (beter) zou moeten en waarom die veranderingen nodig zijn.
Opbouw van de leerlijnen in reflectie:
Groep 1-2: Beschrijven van dansbewegingen van henzelf en anderen en benoemen van eigen
beleving.
Groep 3: Beschrijven van dansbeweging en beleving in samenhang met elkaar.
Zowel voor hun eigen dans als voor anderen.
Groep 4: Het geven van basale rechtvaardiging voor dansbeweging en beleving.
Zowel voor hun eigen dans als voor anderen.
Groep 5: Geven van genuanceerde rechtvaardiging voor dansbeweging en beleving.
Zowel voor hun eigen dans als voor anderen.
Groep 6: Geven van basale kritiek op dansbewegingen.
Zowel voor hun eigen dans als voor anderen.
Groep 7: Geven van genuanceerde kritiek op dansbewegingen en beleving.
Zowel voor hun eigen dans als die van anderen.
Groep 8: Discussie voeren over dansbeweging en beleving.
Zowel voor hun eigen dans als die voor anderen. Doen voorstellen voor verbetering.
Hoofdstuk 1: Wat is dans?
1.1 De contexten van dans
Dans kan in drie contexten plaatsvinden:
1. Een artistieke context: dans als kunstvorm;
Wordt meestal uitgevoerd door professionele dansers. De dans word bedacht door
choreografen. Via de dans als kunstvorm wordt er ‘gecommuniceerd’ met het publiek.
2. Een sociale context: gaat om het gezelschap waarmee je danst;
Dansen omdat het lekker voelt, omdat je er energie van krijgt of omdat je het leuk vind.
3. Een educatieve context: dans is bedoeld om van, over en door te leren.
In het basisonderwijs gaat dans over beweging en cultuur.
Dans: Bij dans staat het zelf ontdekken, creëren en evalueren centraal.
Gestructureerde dans: gaat volgens vastgelegde passen en patronen. De dans kan gebaseerd zijn op
een thema of op een traditie uit een cultuur.
Dansreceptie en dansreflectie: gaat over het gericht kijken naar en praten over dansonderwerpen.
Bijvoorbeeld: verschillende dansvormen, het thema van de dans, de ervaren emoties etc.
1.2 Dans in het basisonderwijs
Een basisschool mag de richtlijnen voor dans volgens TULE op een eigen manier invullen. Er zijn twee
verschillende varianten:
1. De school biedt verschillende dansactiviteiten en danswerkvormen aan;
Bijvoorbeeld: dansspelen, musicals, projecten of het bijwonen van een dansvoorstelling.
2. De school biedt gericht dansonderwijs aan door groepsleerkrachten en vakdocenten dans.
Incidentele dansactiviteiten:
• Dansspelen: voor ontspanning en samen plezier maken of tijdens de les om de leerlingen te
activeren. In de lessen muziek zijn er sommige liedjes waar bepaalde bewegingen bij horen.
Bijvoorbeeld: stoelendans of schipper mag ik overvaren?
• Thema- of weekafsluitingen: kinderen mogen resultaten in een dans presenteren.
• Dans in de musical of voorstelling bij de jaarafsluiting: het maken van dansstukken voor in
de musical.
• Dansvoorstellingen
,1.3 Verschillende definities van dans
Dans: ritmische beweging van het lichaam op de maat van de muziek.
Dansen: zich ritmisch bewegen op de maat van de muziek.
Definitie dans volgens DANS!:
‘Bij dansexpressie staat het zelf ontdekken, het zelf creëren en het zelf evalueren centraal. Dansen is
een leerproces en een creatief proces. Het sluit aan bij de natuurlijke bewegingsdrang van kinderen
bij hun behoefte om te ontdekken en exploreren, te fantaseren, te creëren, vorm te geven, te ordenen
en te leren beheersen.
Bij dans is er sprake van persoonlijke betrokkenheid en participatie. Dit zien we aan jongeren die een
nieuwe dansvormen ontwikkelen. In dans zien we vaak ook de weerspiegeling van de samenleving,
ook wel dansante cultuuruitingen.
Kinderdansen zijn gebaseerd op de natuurlijke bewegingsmogelijkheden van mensen. Ze kunnen
ontstaan op basis van tradities in verschillende culturen (Internationale dans) maar kunnen ook
vanuit andere thema’s en ideeën vastgelegd worden.’
Hoofdstuk 4: Leerinhouden en leerlijnen dans
4.1 De verschillende invalshoeken van dans
Dans als…
1. Cultuurgoed: leerlingen verwerven kennis, vaardigheden en technieken om door middel van
dans vorm en betekenis te creëren. Ze ontwikkelen vaardigheden als danser of choreograaf.
Hierop kunnen ze reflecteren en ze kunnen het koppelen aan een professionele kunstvorm.
Ze krijgen inzicht in de maatschappelijke betekenis van dans.
De dans zelf is een doel omdat de leerdoelen in de dans liggen besloten. Hierbij horen sociaal-
culturele doelen.
2. Didactisch model: dans wordt ingezet als didactisch middel voor andere vakken omdat dit
helpt als blijvend verwerven van de leerstof.
Dans wordt gebruikt om andere doelen te bereiken (aansluiten bij inhoud van andere
leergebieden).
3. Pedagogisch model: Dans heeft veel leercontexten die kunnen bijdragen aan de ontwikkeling
van de sociale, morele en intellectuele autonomie van kinderen. Bijvoorbeeld het kritisch,
creatief of oplossingsgericht denken.
Dans wordt gebruikt om andere doelen te bereiken (sociaal-emotionele doelen).
,4.3 Opbouw van dansvaardigheden
De basisstructuur: het MVB-model:
Bij de danslessen ontwerpen kinderen hun eigen bewegingen. Daarvoor
bedenkt de leerkracht een thema of ontwerp. Dit zal een bepaalde beleving
bij de kinderen oproepen. Door bewegingsmogelijkheden aan te reiken
komen kinderen tot eigen bewegingen, expressie, creatieve vondsten en
niveau. Bewegingen en dansbeleving gaan in dans altijd samen op.
Vanuit materie leren de kinderen zelf dansmateriaal te maken. Vervolgens
leren ze om dat materiaal d.m.v. reflectie en analyse vorm te geven. Zo
kunnen ze in dans de betekenis van een onderwerp uitdrukken.
In het MVB-model horen verschillende handelingen: dansen, dans
beschouwen, ontwerpen en vormgeven, choreograferen en presenteren.
Materie: gebruikmaken van bewegings- en uitdrukkingsmogelijkheden van het lichaam. Onder
materie horen ook ordeningen in het gebruik van ruimte, tijd en kracht en danskwaliteiten.
Bijvoorbeeld: coördinatie, spierbeheersing, oriëntatie in de ruimte.
Danselementen: ruimte, tijd en kracht.
Het lichaam als dansinstrument:
• De dansbewegingen van het lichaam.
Bijvoorbeeld: buigen, strekken, opheffen of draaien.
• De verschillende manieren van bewegen in de ruimte.
Bijvoorbeeld: rennen, lopen, springen, vallen etc.
Vorm: vormprincipes (bijvoorbeeld herhaling), contrast, articulatie, frasering en de dansante
dramaturgie (spanningsopbouw).
Vormgeving: fysieke, beeldende, dramatische en muzikale dans.
Betekenis: een onderwerp inhoudelijk invullen.
, 4.4 Leerlijnen voor de leerlingen
Een leerlijn is een opbouw van leerinhouden per klassenjaar door de hele basisschool heen, gesplitst
in verschillende leeftijden en ontwikkelingsfasen.
Beschrijving van de vakinhoud uit de leerlijn:
Creativiteit: Creativiteit is op alle ontwikkelingsgebieden van toepassing. Het doel van de
creativiteitsontwikkeling hoort bij dans want dans is een creatief vak waarbij creatieve vaardigheden
sterk naar voren komen.
Binnen een klas kunnen er sterk verschillende niveaus van creativiteit spelen.
Samendans: Samendansen leidt tot nieuwe mogelijkheden, reacties en contact. Bij samendansen
word je door je danspartner uitgedaagd.
Communicatie: tijdens het samen dansen of overleggen over dans komen er communicatieve en
sociale vaardigheden aan bod.
Samendansvormen: moeten makkelijk en interessant zijn. Er moet iets te onderzoeken en te beleven
zijn.
Kijken naar dans (receptie): kijken naar en praten over dans zijn belangrijke aspecten binnen dans.
Bij receptie gaat het erom dat kinderen kennis maken met: waarom kunst belangrijk is, waarom
mensen het maken en waar je het kan vinden. Door te kijken naar dans worden kinderen
gestimuleerd, gemotiveerd en geïnspireerd.
Dans presenteren: in een groepje dans laten zien aan medeleerlingen.
Reflectie: leerlingen uit de onderbouw zijn zich nog niet bewust van hun eigen handelen. Leerlingen
uit de middenbouw zijn zich hier al meer van bewust. Leerlingen uit de bovenbouw zijn zich hiervan
wel bewust.
1. Beschrijving: leerlingen beschrijven dansbewegingen en gedachten;
2. Rechtvaardig: leerlingen geven een reden voor dansbewegingen of een standpunt;
3. Kritiek: leerlingen geven een uitleg van een aspect en leggen uitwaarom ze die uitleg geven;
4. Discussie: leerlingen komen verder dan de evaluatie en uitleg van wat ze gezien hebben en
vertellen wat er wellicht anders (beter) zou moeten en waarom die veranderingen nodig zijn.
Opbouw van de leerlijnen in reflectie:
Groep 1-2: Beschrijven van dansbewegingen van henzelf en anderen en benoemen van eigen
beleving.
Groep 3: Beschrijven van dansbeweging en beleving in samenhang met elkaar.
Zowel voor hun eigen dans als voor anderen.
Groep 4: Het geven van basale rechtvaardiging voor dansbeweging en beleving.
Zowel voor hun eigen dans als voor anderen.
Groep 5: Geven van genuanceerde rechtvaardiging voor dansbeweging en beleving.
Zowel voor hun eigen dans als voor anderen.
Groep 6: Geven van basale kritiek op dansbewegingen.
Zowel voor hun eigen dans als voor anderen.
Groep 7: Geven van genuanceerde kritiek op dansbewegingen en beleving.
Zowel voor hun eigen dans als die van anderen.
Groep 8: Discussie voeren over dansbeweging en beleving.
Zowel voor hun eigen dans als die voor anderen. Doen voorstellen voor verbetering.
