Behandeling Stem les 1
• Fonetogram
- Gra sche weergave van de stem zichtbaar gemaakt in een diagram
- Horizontaal: muzikale stemomvang - toonhoogte in hertz
- Verticaal: dynamische stemomvang - luidheid in decibel
• Doelen fonetogram
- Meten van de stemomvang (mogelijkheden in toonhoogte en luidheid)
- Meten van habituele spreekstem tov totale stemomvang
- Beeld krijgen van de stemmogelijkheden
• Totaalfonetogram (voice range pro le, VRP, stemomvang): in het blauw
• Spreekveld: in het groen, geel, rode gedeelte
• Waarom fonetogra e?
- Onderdeel van diagnostiek bij cliënten met stemklachten
- Vergelijken met normaalwaarden (grootte/vorm/ligging)
- Inzicht in stemkwaliteit (jitter/shimmer/crestfactor)
- Uitleg stemmogelijkheden aan cliënt
- Hulpmiddel bij bepaling stemligging (zangers)
- Therapeutisch: visuele feedback
- Behandeling evalueren
• Waar kan je naar kijken? - spreekveld
- Gemiddelde F0 (toonhoogte)
- Normaalwaarden in de Bodt, 2015
- Gemiddelde intensiteit (luidheid): - Te zacht < 65 dB
- - Te luid > 75 dB
- - Normaal 68-70 dB
• Waar kan je naar kijken? - totaalfonetogram
1. Helling van de onder/bovenlijn
2. Bereik boven 90 dB
3. Vorm/grootte fonetogram
4. Toonhoogtebereik (M/V?)
5. Ligging spreekveld tov totaal
6. (Registerbreuk)
• 1. Helling van de onder/bovenlijn
- Modaal register: dikke massa, lage stem
- Falset register: dunne massa, hoge stem
- Helling bovenste contour (lijn) geeft de versterkingscapaciteit aan
- Helling onderste contour indicatief voor de e ciëntie van de glottissluiting (mucosa)
• Ondergrens fonetogram
- Zachtste toon normaalwaarden: - rond 50 dB (volwassenen)
- rond 55 dB (kinderen)
- boven 55 dB (volwassenen) -> gebied probleemstemmen
fi fi fi ffi
,• Wat valt je op aan de onderlijn (helling): vlakheid van de
onderlijn in het modaal register ontbreekt (zwarte lijnen)
• Wat is de zachtste toon?: 54 dB (paarse pijl wijst naar
het laagste rode punt)
• Interpretatie: probleemstemmen
• 2. Bereik boven 90 dB
- Boven een orkest zonder microfoon, rumoerige klas
- ST: semi tonen
- Normale gezonde stem: 100 of meer STxdB
• Wat kan je zeggen over de belastbaarheid van deze
stem obv het bereik boven de 90 dB?
- Bereik boven de 90 dB is heel beperkt, dat zal dus
onder de waarde van 100 liggen.
- Stem is beperkt belastbaar, luid foneren zal veel
inspanning kosten
• 3. Vorm/grootte fonetogram
• Groot fonetogram - 3 kenmerken
- F0 bereik: > 2,5 octaven
- Dynamisch bereik thv F0 hab: > 35 dB
- Luidheid max: > 90 dB SPL
• Klein fonetogram - 3 kenmerken
- F0 bereik: < 2 octaven
- Dynamisch bereik thv F0 hab: < 35 dB
- I max: < 90 dB
• Octaven
- 2 pianotoetsen die naast elkaar liggen, zijn een halve toonafstand
- Octaaf: afstand tussen 2 tonen van 12 halve tonen
- Gezonde stem 2,5 octaven
• 4. toonhoogtebereik (M/V?)
, • 5. Ligging spreekveld tov totaal
- Gemiddelde F0 is 4 tot 5 halve tonen boven de laagste toon van het fonetogram
• 6. (Registerbreuk)
- Overgang tussen het modaal register en het falset register
- Tussen haakjes, omdat de registerbreuk niet zoveel zegt over de gezondheid van de stem
• Waar kan je naar kijken? - overig
- Niet automatisch vastgelegde e ecten, vb: observaties stemtechniek tijdens opname, registers
- Stemkwaliteitsparameters o.a. jitter
• Jitter
- Afwijking gemiddelde periodeduur noem je Jitter
- Aperiodiciteit: onregelmatige duur van opeenvolgende trillingen,
blauwe lijn ->
- Jitter < 1% = normaal, natuurlijk stemgeluid
- Jitter > 1% = klinisch relevant
- Jitterwaarde van 1% of hoger past bij een afwijkend stemgeluid
- Jitter > 1% wordt beoordeeld als rauw, schor, ruig
- Rode kleuring in fonetogram: Jitter
• Bij welke fonaties vind je verhoogde jitterwaarden in een normale stem?
- Stelling 1: bij luide fonaties in borstregister
- Stelling 2: bij zachte fonaties
- Antwoord: stelling 2
• Fonetogram bij stempathologie
- Reductie in stembereik (< 2 octaven)
- Grilliger ondercontour (steilheid/vlakheid)
- Verhoogde jitter
- Borststem (modaal) kan niet meer luid (geen bereik > 90 dB)
- Verminderde controle
- Verhoogde ondergrens (zachtste toon > 55 dB)
ff
• Fonetogram
- Gra sche weergave van de stem zichtbaar gemaakt in een diagram
- Horizontaal: muzikale stemomvang - toonhoogte in hertz
- Verticaal: dynamische stemomvang - luidheid in decibel
• Doelen fonetogram
- Meten van de stemomvang (mogelijkheden in toonhoogte en luidheid)
- Meten van habituele spreekstem tov totale stemomvang
- Beeld krijgen van de stemmogelijkheden
• Totaalfonetogram (voice range pro le, VRP, stemomvang): in het blauw
• Spreekveld: in het groen, geel, rode gedeelte
• Waarom fonetogra e?
- Onderdeel van diagnostiek bij cliënten met stemklachten
- Vergelijken met normaalwaarden (grootte/vorm/ligging)
- Inzicht in stemkwaliteit (jitter/shimmer/crestfactor)
- Uitleg stemmogelijkheden aan cliënt
- Hulpmiddel bij bepaling stemligging (zangers)
- Therapeutisch: visuele feedback
- Behandeling evalueren
• Waar kan je naar kijken? - spreekveld
- Gemiddelde F0 (toonhoogte)
- Normaalwaarden in de Bodt, 2015
- Gemiddelde intensiteit (luidheid): - Te zacht < 65 dB
- - Te luid > 75 dB
- - Normaal 68-70 dB
• Waar kan je naar kijken? - totaalfonetogram
1. Helling van de onder/bovenlijn
2. Bereik boven 90 dB
3. Vorm/grootte fonetogram
4. Toonhoogtebereik (M/V?)
5. Ligging spreekveld tov totaal
6. (Registerbreuk)
• 1. Helling van de onder/bovenlijn
- Modaal register: dikke massa, lage stem
- Falset register: dunne massa, hoge stem
- Helling bovenste contour (lijn) geeft de versterkingscapaciteit aan
- Helling onderste contour indicatief voor de e ciëntie van de glottissluiting (mucosa)
• Ondergrens fonetogram
- Zachtste toon normaalwaarden: - rond 50 dB (volwassenen)
- rond 55 dB (kinderen)
- boven 55 dB (volwassenen) -> gebied probleemstemmen
fi fi fi ffi
,• Wat valt je op aan de onderlijn (helling): vlakheid van de
onderlijn in het modaal register ontbreekt (zwarte lijnen)
• Wat is de zachtste toon?: 54 dB (paarse pijl wijst naar
het laagste rode punt)
• Interpretatie: probleemstemmen
• 2. Bereik boven 90 dB
- Boven een orkest zonder microfoon, rumoerige klas
- ST: semi tonen
- Normale gezonde stem: 100 of meer STxdB
• Wat kan je zeggen over de belastbaarheid van deze
stem obv het bereik boven de 90 dB?
- Bereik boven de 90 dB is heel beperkt, dat zal dus
onder de waarde van 100 liggen.
- Stem is beperkt belastbaar, luid foneren zal veel
inspanning kosten
• 3. Vorm/grootte fonetogram
• Groot fonetogram - 3 kenmerken
- F0 bereik: > 2,5 octaven
- Dynamisch bereik thv F0 hab: > 35 dB
- Luidheid max: > 90 dB SPL
• Klein fonetogram - 3 kenmerken
- F0 bereik: < 2 octaven
- Dynamisch bereik thv F0 hab: < 35 dB
- I max: < 90 dB
• Octaven
- 2 pianotoetsen die naast elkaar liggen, zijn een halve toonafstand
- Octaaf: afstand tussen 2 tonen van 12 halve tonen
- Gezonde stem 2,5 octaven
• 4. toonhoogtebereik (M/V?)
, • 5. Ligging spreekveld tov totaal
- Gemiddelde F0 is 4 tot 5 halve tonen boven de laagste toon van het fonetogram
• 6. (Registerbreuk)
- Overgang tussen het modaal register en het falset register
- Tussen haakjes, omdat de registerbreuk niet zoveel zegt over de gezondheid van de stem
• Waar kan je naar kijken? - overig
- Niet automatisch vastgelegde e ecten, vb: observaties stemtechniek tijdens opname, registers
- Stemkwaliteitsparameters o.a. jitter
• Jitter
- Afwijking gemiddelde periodeduur noem je Jitter
- Aperiodiciteit: onregelmatige duur van opeenvolgende trillingen,
blauwe lijn ->
- Jitter < 1% = normaal, natuurlijk stemgeluid
- Jitter > 1% = klinisch relevant
- Jitterwaarde van 1% of hoger past bij een afwijkend stemgeluid
- Jitter > 1% wordt beoordeeld als rauw, schor, ruig
- Rode kleuring in fonetogram: Jitter
• Bij welke fonaties vind je verhoogde jitterwaarden in een normale stem?
- Stelling 1: bij luide fonaties in borstregister
- Stelling 2: bij zachte fonaties
- Antwoord: stelling 2
• Fonetogram bij stempathologie
- Reductie in stembereik (< 2 octaven)
- Grilliger ondercontour (steilheid/vlakheid)
- Verhoogde jitter
- Borststem (modaal) kan niet meer luid (geen bereik > 90 dB)
- Verminderde controle
- Verhoogde ondergrens (zachtste toon > 55 dB)
ff
