Inleiding in de sociologie
1
,Inhoudsopgave
1. Sociologie.......................................................................................................................................... 3
2. Sociologische verbeeldingskracht.................................................................................................. 3
3. Sociologische perspectieven en theorieën....................................................................................4
3.1 Functionalisme............................................................................................................................. 4
3.2 Conflictbenadering....................................................................................................................... 5
3.3 Symbolisch interactionisme.......................................................................................................... 7
3.4 Rationele keuzebenadering......................................................................................................... 8
4. Deviant gedrag................................................................................................................................ 10
4.1 Symbolisch interactionisme en deviantie...................................................................................10
4.2 Rationele keuzebenadering en deviantie...................................................................................11
4.3 Functionalisme en deviantie....................................................................................................... 11
4.4 Conflicttheorie en deviantie........................................................................................................ 12
5. Ongelijkheid en stratificatie........................................................................................................... 13
5.1 Ongelijkheid............................................................................................................................... 13
5.1 Socialisatie................................................................................................................................. 15
5.2 Educatie..................................................................................................................................... 15
6. Identiteit........................................................................................................................................... 16
6.1 identiteit...................................................................................................................................... 16
6.1 Sekse, gender en seksualiteit.................................................................................................... 16
7. Cohesie............................................................................................................................................ 19
8. Religie.............................................................................................................................................. 21
9. Modernisering................................................................................................................................. 25
9.1 Secularisering en rationalisering................................................................................................ 26
9.2 Bureaucratisering....................................................................................................................... 27
9.3 Individualisering......................................................................................................................... 27
9.4 Globalisering.............................................................................................................................. 27
10. Gezondheid en welzijn................................................................................................................. 28
11. Ras, etniciteit en migratie............................................................................................................ 31
2
, 1. Sociologie
Sociologie is de studie van hoe mensen met elkaar samenleven.
‘Socius’ is Latijn voor ‘samen’
‘Logos’ is’ Grieks voor ‘het bestuderen van…’
Sociologie is de wetenschappelijke studie van het sociale leven, sociale verandering en
sociale oorzaken en gevolgen van menselijk gedrag.
Sociologen bestuderen hoe de samenleving vorm geeft en wordt vormgegeven door
individuen, kleine groepen mensen, organisaties, nationale samenlevingen en globale sociale
netwerken.
Drie niveaus van analyseren:
Microniveau: relaties tussen individuen
Mesoniveau: organisaties, instituten en subculturen
Macroniveau: nationale samenlevingen en globale structuren
Vragen voor sociologen:
Mensen in sociale groepen en organisaties.
Oorzaken en gevolgen van (groeps)gedrag.
Mijden uitspraken die ethische waardeoordelen bevatten.
Vier hoofdvragen sociologie:
1. Ongelijkheidsvraagstuk: wie krijgt wat?
2. Cohesievraagstuk: wat verbindt en scheidt mensen?
3. Rationaliserings- of moderniseringsvraagstuk: hoe rationeel handelen mensen en instituties?
4. Identiteitsvraagstuk: wie zijn wij?
Sociologen beschrijven niet alleen, maar verklaren ook.
Theorieën construeren die de feiten verklaren.
Toetsbaarheid.
Feiten spreken niet voor zich.
Sociologie bevat diverse theoretische perspectieven. Drie belangrijke assen zijn:
1. Micro/meso/macro: op welk niveau richt het perspectief zich?
2. Coöperatief/conflictueus: wat is de algemene kijk op menselijk gedrag?
3. Acengy/structure: in welke mate heeft het individu handelingsvrijheid?
2. Sociologische verbeeldingskracht
De sociologische verbeeldingskracht volgens Mills
De complexe en interactieve relatie tussen individuele ervaringen en publieke zaken. Dit onderscheid
is cruciaal.
Een persoonlijk probleem:
Verbonden aan een individu en zijn directe omgeving.
Dingen die door een individu gevoeld worden.
Publieke zaken:
Overstijgen het individu en zijn directe omgeving.
Door veel mensen gevoeld. Vaak gezien als bedreiging.
Individuele kenmerken kunnen publieke zaken niet verklaren.
3
, 3. Sociologische perspectieven en theorieën
Een sociologisch perspectief is een basisbeeld berustend op bepaalde aannames (assumpties) van
de samenleving, dat het sociologisch denken en onderzoek richting geeft.
Synoniemen: paradigma, benadering.
Een sociologische theorie is een samenhangend stelsel van uitspraken over hoe en waarom
specifieke feiten met elkaar verbonden zijn.
Merton: ‘Middle-range theory.
Cruciaal verschil: toetsbaarheid.
De vier sociologische perspectieven zijn:
1. Functionalisme: De samenleving als functioneel geheel.
2. Conflictbenadering: De samenleving als strijdtoneel.
3. Symbolisch interactionisme: De samenleving als betekenis gevende individuen.
4. Rationele keuzebenadering: De samenleving van calculerende individuen.
3.1 Functionalisme
Centraal De samenleving als een complex sociaal systeem waarvan alle
uitgangspunt afzonderlijke onderdelen samenhangen en samenwerken om stabiliteit en
solidariteit in de samenleving te produceren.
Kernbegrippen Sociale structuur
Sociale functies
Focus Macroniveau
Centrale vraag Wat is de functie van sociale verschijnselen?
Sociale verschijnselen kunnen het beste worden verklaard in termen van
functies die zij vervullen voor de continuïteit van de samenleving.
Drie soorten functies (Merton):
1. Manifeste functies: herkende en bedoelde gevolgen van een
sociaal verschijnsel voor het sociale systeem.
Voorbeeld functies van arbeid: productie goederen en diensten en
inkomsten verwerven.
2. Latente functies: niet-herkende, onbedoelde (positieve)
gevolgen van een sociaal verschijnsel voor het sociale systeem.
Voorbeeld functies van arbeid: tijdsstructurering, zingeving,
sociale contacten, status en identiteit, psychologisch welbevinden.
3. Disfuncties: onbedoelde nadelige gevolgen van een sociaal
verschijnsel voor het sociaal systeem.
Voorbeeld functies van arbeid: psychologische stress.
Sleutelsociologen Durkheim
Mechanische en organische solidariteit
Suïcide
Religie
Verklaring van religie Doel: ‘comprehend the religious nature of men, that is, to reveal a
fundamental and permanent aspect of humanity’.
Aanbidding van de samenleving:
In religie worden externe krachten aanbeden.
Deze krachten zijn de symbolische uitdrukking van een morele
realiteit, de samenleving.
De verhouding tussen samenleving en leden is als die tussen
god en aanbidders.
- Samenleving is superieur en leden zijn afhankelijk.
4
1
,Inhoudsopgave
1. Sociologie.......................................................................................................................................... 3
2. Sociologische verbeeldingskracht.................................................................................................. 3
3. Sociologische perspectieven en theorieën....................................................................................4
3.1 Functionalisme............................................................................................................................. 4
3.2 Conflictbenadering....................................................................................................................... 5
3.3 Symbolisch interactionisme.......................................................................................................... 7
3.4 Rationele keuzebenadering......................................................................................................... 8
4. Deviant gedrag................................................................................................................................ 10
4.1 Symbolisch interactionisme en deviantie...................................................................................10
4.2 Rationele keuzebenadering en deviantie...................................................................................11
4.3 Functionalisme en deviantie....................................................................................................... 11
4.4 Conflicttheorie en deviantie........................................................................................................ 12
5. Ongelijkheid en stratificatie........................................................................................................... 13
5.1 Ongelijkheid............................................................................................................................... 13
5.1 Socialisatie................................................................................................................................. 15
5.2 Educatie..................................................................................................................................... 15
6. Identiteit........................................................................................................................................... 16
6.1 identiteit...................................................................................................................................... 16
6.1 Sekse, gender en seksualiteit.................................................................................................... 16
7. Cohesie............................................................................................................................................ 19
8. Religie.............................................................................................................................................. 21
9. Modernisering................................................................................................................................. 25
9.1 Secularisering en rationalisering................................................................................................ 26
9.2 Bureaucratisering....................................................................................................................... 27
9.3 Individualisering......................................................................................................................... 27
9.4 Globalisering.............................................................................................................................. 27
10. Gezondheid en welzijn................................................................................................................. 28
11. Ras, etniciteit en migratie............................................................................................................ 31
2
, 1. Sociologie
Sociologie is de studie van hoe mensen met elkaar samenleven.
‘Socius’ is Latijn voor ‘samen’
‘Logos’ is’ Grieks voor ‘het bestuderen van…’
Sociologie is de wetenschappelijke studie van het sociale leven, sociale verandering en
sociale oorzaken en gevolgen van menselijk gedrag.
Sociologen bestuderen hoe de samenleving vorm geeft en wordt vormgegeven door
individuen, kleine groepen mensen, organisaties, nationale samenlevingen en globale sociale
netwerken.
Drie niveaus van analyseren:
Microniveau: relaties tussen individuen
Mesoniveau: organisaties, instituten en subculturen
Macroniveau: nationale samenlevingen en globale structuren
Vragen voor sociologen:
Mensen in sociale groepen en organisaties.
Oorzaken en gevolgen van (groeps)gedrag.
Mijden uitspraken die ethische waardeoordelen bevatten.
Vier hoofdvragen sociologie:
1. Ongelijkheidsvraagstuk: wie krijgt wat?
2. Cohesievraagstuk: wat verbindt en scheidt mensen?
3. Rationaliserings- of moderniseringsvraagstuk: hoe rationeel handelen mensen en instituties?
4. Identiteitsvraagstuk: wie zijn wij?
Sociologen beschrijven niet alleen, maar verklaren ook.
Theorieën construeren die de feiten verklaren.
Toetsbaarheid.
Feiten spreken niet voor zich.
Sociologie bevat diverse theoretische perspectieven. Drie belangrijke assen zijn:
1. Micro/meso/macro: op welk niveau richt het perspectief zich?
2. Coöperatief/conflictueus: wat is de algemene kijk op menselijk gedrag?
3. Acengy/structure: in welke mate heeft het individu handelingsvrijheid?
2. Sociologische verbeeldingskracht
De sociologische verbeeldingskracht volgens Mills
De complexe en interactieve relatie tussen individuele ervaringen en publieke zaken. Dit onderscheid
is cruciaal.
Een persoonlijk probleem:
Verbonden aan een individu en zijn directe omgeving.
Dingen die door een individu gevoeld worden.
Publieke zaken:
Overstijgen het individu en zijn directe omgeving.
Door veel mensen gevoeld. Vaak gezien als bedreiging.
Individuele kenmerken kunnen publieke zaken niet verklaren.
3
, 3. Sociologische perspectieven en theorieën
Een sociologisch perspectief is een basisbeeld berustend op bepaalde aannames (assumpties) van
de samenleving, dat het sociologisch denken en onderzoek richting geeft.
Synoniemen: paradigma, benadering.
Een sociologische theorie is een samenhangend stelsel van uitspraken over hoe en waarom
specifieke feiten met elkaar verbonden zijn.
Merton: ‘Middle-range theory.
Cruciaal verschil: toetsbaarheid.
De vier sociologische perspectieven zijn:
1. Functionalisme: De samenleving als functioneel geheel.
2. Conflictbenadering: De samenleving als strijdtoneel.
3. Symbolisch interactionisme: De samenleving als betekenis gevende individuen.
4. Rationele keuzebenadering: De samenleving van calculerende individuen.
3.1 Functionalisme
Centraal De samenleving als een complex sociaal systeem waarvan alle
uitgangspunt afzonderlijke onderdelen samenhangen en samenwerken om stabiliteit en
solidariteit in de samenleving te produceren.
Kernbegrippen Sociale structuur
Sociale functies
Focus Macroniveau
Centrale vraag Wat is de functie van sociale verschijnselen?
Sociale verschijnselen kunnen het beste worden verklaard in termen van
functies die zij vervullen voor de continuïteit van de samenleving.
Drie soorten functies (Merton):
1. Manifeste functies: herkende en bedoelde gevolgen van een
sociaal verschijnsel voor het sociale systeem.
Voorbeeld functies van arbeid: productie goederen en diensten en
inkomsten verwerven.
2. Latente functies: niet-herkende, onbedoelde (positieve)
gevolgen van een sociaal verschijnsel voor het sociale systeem.
Voorbeeld functies van arbeid: tijdsstructurering, zingeving,
sociale contacten, status en identiteit, psychologisch welbevinden.
3. Disfuncties: onbedoelde nadelige gevolgen van een sociaal
verschijnsel voor het sociaal systeem.
Voorbeeld functies van arbeid: psychologische stress.
Sleutelsociologen Durkheim
Mechanische en organische solidariteit
Suïcide
Religie
Verklaring van religie Doel: ‘comprehend the religious nature of men, that is, to reveal a
fundamental and permanent aspect of humanity’.
Aanbidding van de samenleving:
In religie worden externe krachten aanbeden.
Deze krachten zijn de symbolische uitdrukking van een morele
realiteit, de samenleving.
De verhouding tussen samenleving en leden is als die tussen
god en aanbidders.
- Samenleving is superieur en leden zijn afhankelijk.
4
