Samenvatting Orthopedagogiek 2.2

Samenvatting kennistoets 2.2. Orthopedagogiek
KOPP = Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen
 Één van de ouders is tenminste één keer opgenomen geweest in de psychiatrie of bij wie
een psychiatrisch ziektebeeld is vastgelegd.
 In Nederland: ongeveer 1.500.000 kinderen en jongeren onder de 22 jaar.

 Psychiatrische problematiek van de ouder(s) vormt een risico voor de ontwikkeling van het
kind
 Psychiatrische problematiek vergroot de kans dat de ouder minder goed in staat is om de
opvoedkundige taken naar behoren uit te voeren.
Met name als er sprak is van:
- Chronisch probleem
- Discontinuïteit in de verzorging (wisselend)
- Gesloten gezinssysteem (geen interactie met opa/oma, buren etc.

Kenmerken KOPP-kinderen
• Parentificatie
• Wil geen vriendjes mee naar huis nemen
• Schaamte- en schuldgevoelens
• Cijfert zichzelf weg
• Geringe copingvaardigheden
• Schoolverzuim
• Separatieangst

Risicofactoren voor de ontwikkeling van KOPP-kinderen
 Complicaties bij de geboorte
 Moeilijk temperament (van het kind)
 Type, ernst en chroniciteit van de problematiek bij de ouder
 De mate waarin de psychiatrische problemen bij het ouderlijk functioneren beïnvloeden
 Disfunctioneren van de andere ouder
 Ingrijpende veranderingen op het niveau van het gezin
 Scheiding en relatieproblemen tussen ouders

Beschermende factoren
 Goede ouder-kindrelatie
 Veilige hechting
 Competenties van het kind om met de situatie om te gaan en coping
 Steun van de andere ouder
 Ondersteunen netwerk of ondersteunende vertrouwenspersoon
 Gunstig schoolmilieu en goede schoolervaringen
 Goed beeld bij het kind van de problematiek


Gevolgen




1

, Nog een ander gevolg:
Psychiatrische problemen bij het kind
Tweezijdig risico voor het ontstaan (30%)
1. Belasting vanuit de situatie in het gezin
2. Erfelijke belasting
Dus: meer kans op het ontwikkelen van een psychiatrische stoornis

Opvallend..
Kinderen van chronisch zieke ouders hebben vergelijkbare risico’s op een verstoorde ontwikkeling.
Conclusie: stressvolle omgeving en kwaliteit/continuïteit van de relaties zijn van grotere invloed
dan de aard van het probleem.

KOPP kinderen
 Zelf hogere kans op een stoornis
 Problemen bij het vervullen van ontwikkelingstaken (individuatie, uitbouwen van intieme
relaties)
 Problemen in aandachtsfunctie (sociale problemen en slechter presteren op school)
 Ouders vaak moeite met sensitief en responsief reageren.
Hierdoor kan kind moeite krijgen met reguleren van emoties, overnemen van negatieve
denkpatronen, zich schuldig voelen, zich isoleren, ontwikkelen van gedragsproblemen en het
overnemen van de rol als ouder (parentificatie).

Vraag van het kind
- Vraagt om een stabiele relatie tussen ouder en kind waarbij de ouders zijn rol op zich neemt of
terugneemt.
- Heeft een voorspelbare omgeving nodig, duidelijkheid, vertrouwen in de volwassenen, hulp nodig
bij uiten van emoties en deze een plek kunnen geven.

Begeleiding/preventie
 Weging van de risicofactoren: m.n. chronische problematiek, slecht sociaal functioneren
ouder of psychiatrische problemen bij beide ouders
 Aansluiten bij aanwezige beschermende factoren
 Overleg met collega’s

Begeleiding
Richten op:
 Goede interactie ouder-kind
 Aanwezigheid van ondersteunend netwerk
 Goede ondersteuning door andere ouder
 Hoge competentie en sociale redzaamheid bij het kind
 Positieve schoolervaring en activiteiten buiten het gezin
Begeleiding
 Vroegtijdig KOPP-kinderen herkennen voorkomt problemen (richtlijnen jeugdhulp)
 SIK-lijst screeningsinstrument(hulpmiddel om een inschatting te maken van mogelijke
problematiek in een gezin)(gedaan in werkcollege)
 Hieruit voortvloeiend interventies zoals KopopOuders, Kopzorgen en SurvivalKid



2