Inhoud
Studietaak 1: Het brein ontleed .................................................................................................................... 9
ACTIVEREN VAN VOORKENNIS .................................................................................................................. 9
Het zenuwstelsel.................................................................................................................................... 9
Grove anatomie ..................................................................................................................................... 9
De cortex en subcor'cale structuren .................................................................................................. 10
Hoofdstuk 2: introduc'e van het brein ....................................................................................................... 13
STRUCTUUR EN FUNCTIE VAN HET NEURON .......................................................................................... 13
10 feiten over menselijk brein ............................................................................................................. 14
Electrische signalen en het ac'epoten'aal ......................................................................................... 14
Ac'epoten'aal (AP)............................................................................................................................. 15
Hoe coderen neuronen informa'e? .................................................................................................... 17
DE GROVE STRUCTUUR VAN HET BREIN.................................................................................................. 17
Grijze stof, wi;e stof en cerebrospinale vloeistof ............................................................................... 17
Hiërarchische weergave van het centrale zenuwstelsel ...................................................................... 18
Plaatsbepaling en doorsneden ............................................................................................................ 18
Tweedimensionale doorsneden: ......................................................................................................... 18
DE CEREBRALE CORTEX/HERSENSCHORS ................................................................................................ 18
DE SUBCORTEX ........................................................................................................................................ 20
De basale ganglia ................................................................................................................................. 20
Het limbisch systeem ........................................................................................................................... 20
Het diëncefalon ................................................................................................................................... 21
DE MIDDENHERSENEN EN ACHTERHERSENEN........................................................................................ 22
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 1 ............................................................................................................... 24
Studietaak 2: Het ontwikkelende brein ....................................................................................................... 26
Hoofdstuk 6: Het ontwikkelende brein........................................................................................................ 26
Neurocogni'eve technieken voor kleuters en kinderen ..................................................................... 26
ONTWIKKELING VAN DE HERSENSTRUCTUUR......................................................................................... 26
Prenatale ontwikkeling ........................................................................................................................ 26
Postnatale ontwikkeling ...................................................................................................................... 27
FUNCTIONELE ONTWIKKELING VAN DE HERSENEN ................................................................................ 27
1
, Func'onele hersenplas'citeit in opnieuw bekabelde hersenen......................................................... 27
Kri'eke en gevoelige perioden in de ontwikkeling .............................................................................. 27
Aangeboren kennis .............................................................................................................................. 28
NATURE EN NURTURE VAN INDIVIDUELE VERSCHILLEN ............................................................................. 28
Tweelingen en adop'eonderzoek ....................................................................................................... 28
De oorsprong van gene'sche verschillen ............................................................................................ 28
ErfelijkheidsschaFngen van hersenen en gedrag ............................................................................... 29
Gene'sche verschillen koppelen aan hersenen en gedrag ................................................................. 29
Interac'es tussen nature en nurture................................................................................................... 29
Genen koppelen aan cogni'e: FOXP2 ................................................................................................. 29
Ar'kel Kolb en Whishaw, 2015: Hoofdstuk 23: breinontwikkeling en plas'citeit ................................... 31
ONTWIKKELING VAN DE MENSELIJKE HERSENEN ................................................................................... 31
Vorming van neuronen ........................................................................................................................ 32
Celmigra'e en celdifferen'a'e ........................................................................................................... 33
Neurale rijping ..................................................................................................................................... 34
Vorming en snoeien van synapsen ...................................................................................................... 35
Gliale ontwikkeling .............................................................................................................................. 35
BEELDVORMINGSONDERZOEK NAAR HERSENONTWIKKELING............................................................... 36
OMGEVINGSINVLOEDEN OP HERSENONTWIKKELING ............................................................................ 37
Ontwikkelingseffecten van aversieve omgevingen .............................................................................. 37
Invloed van de omgeving op het brein en zenuwstelsel ..................................................................... 38
Ervaringen en neurale verbindingen ................................................................................................... 39
Plas'citeit van representa'eve zones in het ontwikkelende brein ..................................................... 39
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 2 ............................................................................................................... 41
Studietaak 3: Het brein in beeld .................................................................................................................. 43
Hoofdstuk 3: Het elektrofysiologische brein ............................................................................................... 43
OP ZOEK NAAR NEURALE REPRESENTATIES: SINGLE-CELL RECORDINGS ................................................ 43
Hoe worden single-cell recordings verkregen? ................................................................................... 43
Gedistribueerd versus gespreid coderen............................................................................................. 43
ELEKTRO-ENCEFALOGRAFIE EN EVENT-RELATED POTENTIALS ................................................................ 44
Hoe werkt EEG? ................................................................................................................................... 44
Event-related poten'als (ERP’s) .......................................................................................................... 44
Ritmische oscilla'es/trillingen in het EEG-signaal............................................................................... 45
2
, Richtlijnen bij uitvoeren EEG/ERP onderzoek...................................................................................... 46
MENTALE CHRONOMETRIE IN ELEKTROFYSIOLOGIE EN COGNITIEVE PSYCHOLOGIE ............................. 46
Onderzoek naar gezichtsherkenning met ERP en reac'e'jden .......................................................... 47
Endogene en exogene ERP-componenten........................................................................................... 47
De spa'ële resolu'e van ERP .............................................................................................................. 47
Waarom karikaturen eenvoudig te herkennen zijn ............................................................................. 48
MACRO-ENCEFALOGRAFIE....................................................................................................................... 48
Hoofdstuk 4: Het brein in beeld gebracht ............................................................................................... 49
STRUCTURELE BEELDVORMING .............................................................................................................. 49
Computerized tomography.................................................................................................................. 49
Magne'c resonance imaging .............................................................................................................. 49
Fysica van MRI voor niet-fysici: verloop .............................................................................................. 49
FUNCTIONELE BEELDVORMING .............................................................................................................. 50
Fysiologische onderbouwing van func'onele beeldvorming .............................................................. 50
Het koppelen van structuur aan func'e door beeldvorming van wi;e en grijze stof ......................... 51
Func'onal magne'c resonance imaging ............................................................................................. 51
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 3 ............................................................................................................... 53
Studietaak 4: Horen ..................................................................................................................................... 55
Hoofdstuk 8: Het horende brein.................................................................................................................. 55
DE AARD VAN GELUID.............................................................................................................................. 55
VAN OOR NAAR BREIN............................................................................................................................. 56
BASISVERWERKING VAN AUDITIEVE INFORMATIE .................................................................................. 58
Func'everwerking in de audi'eve cortex ........................................................................................... 58
Wat versus waar .................................................................................................................................. 59
Audi'ef geheugen en audi'eve stroomsegrega'e ............................................................................. 60
MUZIEKPERCEPTIE ................................................................................................................................... 61
Geheugen voor deuntjes ..................................................................................................................... 61
Ritme ................................................................................................................................................... 61
Pitch/toonhoogte ................................................................................................................................ 62
Melodie en muzikale syntax ................................................................................................................ 62
Muziek en emo'e ................................................................................................................................ 62
Wat is de func'e van muziek? ............................................................................................................. 62
STEMPERCEPTIE....................................................................................................................................... 63
3
, SPRAAKPERCEPTIE ................................................................................................................................... 63
De aard van het spraaksignaal ............................................................................................................. 63
De motorische theorie van spraakpercep'e ....................................................................................... 64
Audi'eve ventrale en dorsale routes voor ‘wat’ en ‘hoe’ ................................................................... 64
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 4 ............................................................................................................... 67
Studietaak 5: Aandacht ............................................................................................................................... 69
Hoofdstuk 9: Het ople;ende brein.............................................................................................................. 69
RUIMTELIJKE- EN NIET-RUIMTELIJKE AANDACHTSPROCESSEN ............................................................... 69
Spa'ële aandacht ................................................................................................................................ 69
Non-spa'ële aandacht ........................................................................................................................ 69
DE ROL VAN DE PARIËTAAL KWABBEN IN DE AANDACHT ....................................................................... 70
De ‘waar’-route, saliencekaarten en het richten van aandacht .......................................................... 70
Hemisferische verschillen in bijdragen van pariëtaalkwabben aan aandacht ..................................... 71
De rela'e tussen aandacht, percep'e en bewustzijn ......................................................................... 71
AANDACHTSTHEORIEËN .......................................................................................................................... 73
Feature Integra'on Theory (FIT).......................................................................................................... 73
Biased compe''on theory .................................................................................................................. 73
De premotorische aandacht theorie ................................................................................................... 74
Simultanagnosie en syndroom van Balint ........................................................................................... 75
NEGLECT ALS STOORNIS VAN RUIMTELIJKE AANDACHT EN BEWUSTZIJN .............................................. 75
Kenmerken van neglect ....................................................................................................................... 75
Neglect en de rela'e tussen aandacht, percep'e en bewustzijn ....................................................... 75
Verschillende soorten van neglect en verschillende soorten ruimten ................................................ 76
Perceptuele- versus representa'eve neglect ...................................................................................... 76
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 5 ............................................................................................................... 77
Studietaak 6: Ac'e....................................................................................................................................... 79
Hoofdstuk 10: Het handelende brein .......................................................................................................... 79
10.1 Een cogni'ef raamwerk voor beweging en ac'e ............................................................................ 79
DE ROL VAN DE FRONTAALKWABBEN BIJ BEWEGING EN ACTIE ............................................................. 79
De primaire motorische cortex (BA4) .................................................................................................. 80
Frontal Eye Fields (BA8) ....................................................................................................................... 81
Kan neurale ac'viteit prothe'sche ledematen begeleiden? .............................................................. 81
Laterale en mediale premotorische cortex.......................................................................................... 81
4
, Prefrontale cortex ................................................................................................................................ 81
OWNERSHIP EN BEWUSTHEID VAN HANDELINGEN ................................................................................ 82
HET BEGRIJPEN VAN ACTIE EN IMITATIE .................................................................................................. 83
Spiegelneuronen.................................................................................................................................. 83
ACTING ON OBJECTS................................................................................................................................ 83
Wat versus hoe: dorsale en ventrale stromen herbekeken ................................................................. 83
Neurale mechanismen van sensomotorische transforma'e .............................................................. 84
Gebruik van gereedschap/tools .......................................................................................................... 85
FRONTO-STRIATALE EN CEREBELLAIRE NETWERKEN IN ACTIE ................................................................ 86
Rol van subcor'cale structuren in beweging en ac'e ......................................................................... 86
Hypokine'sche stoornissen van de basale ganglia: ziekte van Parkinson........................................... 87
Hyperkine'sche aandoeningen van de basale ganglia: ziekte van Hun'ngton en het syndroom van
Gilles de la Toure;e ............................................................................................................................. 87
EXTRA LEERSTOF BRIGHTSPACE/YOULEARN ........................................................................................... 89
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 6 ............................................................................................................... 94
Studietaak 7: Geheugen .............................................................................................................................. 96
Hoofdstuk 11: Het herinnerende brein ....................................................................................................... 96
KORTETERMIJN- EN WERKGEHEUGEN .................................................................................................... 96
Modellen van STM en werkgeheugen ................................................................................................. 96
Fonologisch kortetermijngeheugen..................................................................................................... 97
Visio-spa'ëel korte-termijn geheugen ................................................................................................ 97
VERSCHILLENDE SOORTEN LANGETERMIJNGEHEUGEN.......................................................................... 98
Amnesie ............................................................................................................................................... 98
Behoud en verlies van geheugen bij amnesie ..................................................................................... 99
FUNCTIES VAN DE HIPPOCAMPUS EN DE MEDIALE TEMPORAALKWABBEN IN GEHEUGEN ................ 100
Consolida'e ....................................................................................................................................... 100
Mul'ple-trace theorie/trace transforma'on theorie ....................................................................... 101
Cogni'eve map theory ...................................................................................................................... 102
THEORIEËN VAN HERINNEREN, WETEN EN VERGETEN ......................................................................... 103
Recall vs remembering en familiarity vs recollec'on ........................................................................ 103
Waarom vergeten we dingen? .......................................................................................................... 104
Geheugenvervorming en valse herinneringen .................................................................................. 105
DE ROL VAN DE PREFRONTALE CORTEX BIJ LANGETERMIJNGEHEUGEN .............................................. 105
5
, Geheugencodering ............................................................................................................................ 105
Monitoring en het ophalen van herinneringen ................................................................................. 106
Ervaringstoestanden .......................................................................................................................... 106
Source monitoring ............................................................................................................................. 106
Geheugen voor temporele context ................................................................................................... 106
EXTRA LEERSTOF BRIGHTSPACE/YOULEARN ......................................................................................... 107
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 7 ............................................................................................................. 111
Studietaak 8: Execu'eve func'es .............................................................................................................. 113
Hoofdstuk 15: Het execu'eve brein .......................................................................................................... 113
ANATOMISCHE EN FUNCTIONELE ONDERVERDELING VAN DE PREFRONTALE CORTEX ........................ 113
Het buitengewone geval van Phineas Gage ...................................................................................... 115
EXECUTIEVE FUNCTIES IN DE PRAKTIJK ................................................................................................. 115
Werkgeheugen .................................................................................................................................. 115
Taakuitvoering (task-seFng) en probleemoplossing......................................................................... 116
Overwinnen van krach'ge- of gewoontereac'es.............................................................................. 116
Schakelen tussen taken ..................................................................................................................... 117
Mul'tasking ....................................................................................................................................... 117
Egas Moniz en de prefrontale lobotomie .......................................................................................... 117
DE ORGANISATIE VAN EXECUTIEVE FUNCTIES....................................................................................... 117
Warme versus koude controleprocessen .......................................................................................... 117
Het mul'ple-demand netwerk .......................................................................................................... 118
Organisa'e van achteren (posterieur) naar voren (anterieur) .......................................................... 119
Hemisferische verschillen .................................................................................................................. 120
De rol van de voorste cingulate cortex in execu'eve func'es .......................................................... 120
EXTRA LEERSTOF BRIGHTSPACE/YOULEARN ......................................................................................... 122
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 8 ............................................................................................................. 124
Studietaak 9: Emo'es ................................................................................................................................ 126
Hoofdstuk 16: Het sociale en emo'onele brein ........................................................................................ 126
THEORIEËN OVER EMOTIE ..................................................................................................................... 126
Darwin en Freud ................................................................................................................................ 126
James-Lange en Cannon-Bard ........................................................................................................... 127
Theorie van Cannon-Bard .................................................................................................................. 127
Het circuit van Papez en het limbisch brein ...................................................................................... 128
6
, Hedendaagse visies op emo'e: categorieën, dimensies en beoordelingen ..................................... 128
Moraliteit in de hersenen .................................................................................................................. 129
NEURALE SUBSTRATEN VAN EMOTIEVERWERKING .............................................................................. 129
De amydala: angst en andere emo'es .............................................................................................. 129
De insula: walging en interocep'e .................................................................................................... 131
Orbitofrontale cortex: gecontextualiseerde emo'es en emo'onele gevoelens............................... 131
Anterior cingulate: respons-evalua'e, autonomie en pijn ................................................................ 132
Ventraal striatum en beloning ........................................................................................................... 132
GEZICHTEN LEZEN.................................................................................................................................. 133
Herkennen van gezichtsuitdrukkingen .............................................................................................. 133
Het Capgras-syndroom ...................................................................................................................... 134
Detecteren en gebruiken van blikrich'ng ......................................................................................... 134
Het waarnemen van ras in gezichten ................................................................................................ 134
Gedachten lezen ................................................................................................................................ 135
Empathie, spiegelen en simula'etheorie .......................................................................................... 135
Gedachten lezen bij au'sme ............................................................................................................. 135
Neurale grondslag van theory of mind .............................................................................................. 136
Onderzoeksrapport Frith & Frith (2006): Hoe we voorspellen wat anderen gaan doen....................... 138
1. Inleiding ................................................................................................................................................. 138
1.1 De structuur van dit review ............................................................................................................. 138
2. Kennis over mensen .............................................................................................................................. 138
2.1 Kennis over anderen als leden van een groep ................................................................................ 138
2.2 Kennis over anderen als individuen................................................................................................. 139
2.2.1 Leren over anderen door directe ervaring ............................................................................... 139
2.2.2 Leren over anderen door observa'e ........................................................................................ 139
2.2.3 Leren over anderen door culturele informa'e ......................................................................... 139
2.2.4 Kennis in conflict....................................................................................................................... 140
3. Kennis van gedrag, inten'es, gevoelens en overtuigingen ................................................................... 140
3.1 Voorspellen van handelingen .......................................................................................................... 140
3.2 Voorspellen van inten'es op basis van bewegingen ....................................................................... 140
3.3 Overdracht en delen in gevoelens ................................................................................................... 140
3.4 Perspec'ef nemen: voorspellen op basis van overtuiging en kennis .............................................. 141
3.4.1 Ruimtelijk perspec'ef nemen .................................................................................................. 141
7
, 3.4.2 Mentaal perspec'ef nemen ..................................................................................................... 141
3.5 Communica'ef doel ........................................................................................................................ 142
4. Bottom-up- en top-downprocessen bij sociale cognitie ....................................................................... 142
5. Conclusies .............................................................................................................................................. 143
EXTRA LEERSTOF BRIGHTSPACE/YOULEARN ......................................................................................... 144
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 9 ............................................................................................................. 146
8
, Studietaak 1: Het brein ontleed
ACTIVEREN VAN VOORKENNIS
- Hieronder volgt een samenvaFng van de video’s beschikbaar in Brightspace (en YouLearn)
- Veel van de leerstof hieronder komt uitgebreider terug in hoofdstuk 2
Het zenuwstelsel
- Het zenuwstelsel is het geheel aan zenuwen of neuronen
- Het centraal zenuwstelsel bevat onze hersenen en het ruggenmerg
- Het perifeer zenuwstelsel bevat alles wat buiten de hersenen en het ruggenmerg ligt.
- Soma sch zenuwstelsel: wat we vanuit bewuste controle kunnen uitvoeren, zoals aansturen
skeletspieren
- Autonoom zenuwstelsel: controleert het inwendige lichaam, organen, klieren, hier hebben we
weinig controle over
- Het sympathisch zenuwstelsel zorgt ervoor dat we ac'ef worden
- Het parasympathisch zenuwstelsel zorgt dat we tot rust komen
Grove anatomie
Ons brein bestaat uit grote hersenen, kleine hersenen
en de hersenstam. Tussen de schedel en het brein
zi;en drie hersenvliezen, de pia mater, de
arachnoidea en de dura mater.
In de hersenvliezen zi;en bloedvaten. Als er een
bloeding plaatsvindt komt het bloed vrij en drukt het
op de hersenen, waardoor uitval kan optreden
9
, - Sulci: de groeven tussen de gyri
- Fissuur: groef tussen de twee hersenhelPen in
- Gyrus: verhoging in de hersenschors
- Corpus Callosum: verbindt de rechter met de linkerhemisfeer en zorgt dat links en rechts
geïntegreerd wordt
- Een neuron bestaat uit een cellichaam, dendrieten en een axon (zie hfst 2).
- Synapsen zorgen voor de overdracht van informa'e
- Axonen zijn omgeven door myeline: een veFge stof die voor geleiding zorgt
- In de grijze stof in de hersenen bevinden
zich voornamelijk cellichamen
- In de wi"e stof bevinden zich vooral
gemyeliniseerde axonen
De cortex en subcor&cale structuren
- Ventrikels zijn holtes in het brein waar hersenvocht vanaf
het ruggenmerg naar de hersenen loopt
10
Studietaak 1: Het brein ontleed .................................................................................................................... 9
ACTIVEREN VAN VOORKENNIS .................................................................................................................. 9
Het zenuwstelsel.................................................................................................................................... 9
Grove anatomie ..................................................................................................................................... 9
De cortex en subcor'cale structuren .................................................................................................. 10
Hoofdstuk 2: introduc'e van het brein ....................................................................................................... 13
STRUCTUUR EN FUNCTIE VAN HET NEURON .......................................................................................... 13
10 feiten over menselijk brein ............................................................................................................. 14
Electrische signalen en het ac'epoten'aal ......................................................................................... 14
Ac'epoten'aal (AP)............................................................................................................................. 15
Hoe coderen neuronen informa'e? .................................................................................................... 17
DE GROVE STRUCTUUR VAN HET BREIN.................................................................................................. 17
Grijze stof, wi;e stof en cerebrospinale vloeistof ............................................................................... 17
Hiërarchische weergave van het centrale zenuwstelsel ...................................................................... 18
Plaatsbepaling en doorsneden ............................................................................................................ 18
Tweedimensionale doorsneden: ......................................................................................................... 18
DE CEREBRALE CORTEX/HERSENSCHORS ................................................................................................ 18
DE SUBCORTEX ........................................................................................................................................ 20
De basale ganglia ................................................................................................................................. 20
Het limbisch systeem ........................................................................................................................... 20
Het diëncefalon ................................................................................................................................... 21
DE MIDDENHERSENEN EN ACHTERHERSENEN........................................................................................ 22
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 1 ............................................................................................................... 24
Studietaak 2: Het ontwikkelende brein ....................................................................................................... 26
Hoofdstuk 6: Het ontwikkelende brein........................................................................................................ 26
Neurocogni'eve technieken voor kleuters en kinderen ..................................................................... 26
ONTWIKKELING VAN DE HERSENSTRUCTUUR......................................................................................... 26
Prenatale ontwikkeling ........................................................................................................................ 26
Postnatale ontwikkeling ...................................................................................................................... 27
FUNCTIONELE ONTWIKKELING VAN DE HERSENEN ................................................................................ 27
1
, Func'onele hersenplas'citeit in opnieuw bekabelde hersenen......................................................... 27
Kri'eke en gevoelige perioden in de ontwikkeling .............................................................................. 27
Aangeboren kennis .............................................................................................................................. 28
NATURE EN NURTURE VAN INDIVIDUELE VERSCHILLEN ............................................................................. 28
Tweelingen en adop'eonderzoek ....................................................................................................... 28
De oorsprong van gene'sche verschillen ............................................................................................ 28
ErfelijkheidsschaFngen van hersenen en gedrag ............................................................................... 29
Gene'sche verschillen koppelen aan hersenen en gedrag ................................................................. 29
Interac'es tussen nature en nurture................................................................................................... 29
Genen koppelen aan cogni'e: FOXP2 ................................................................................................. 29
Ar'kel Kolb en Whishaw, 2015: Hoofdstuk 23: breinontwikkeling en plas'citeit ................................... 31
ONTWIKKELING VAN DE MENSELIJKE HERSENEN ................................................................................... 31
Vorming van neuronen ........................................................................................................................ 32
Celmigra'e en celdifferen'a'e ........................................................................................................... 33
Neurale rijping ..................................................................................................................................... 34
Vorming en snoeien van synapsen ...................................................................................................... 35
Gliale ontwikkeling .............................................................................................................................. 35
BEELDVORMINGSONDERZOEK NAAR HERSENONTWIKKELING............................................................... 36
OMGEVINGSINVLOEDEN OP HERSENONTWIKKELING ............................................................................ 37
Ontwikkelingseffecten van aversieve omgevingen .............................................................................. 37
Invloed van de omgeving op het brein en zenuwstelsel ..................................................................... 38
Ervaringen en neurale verbindingen ................................................................................................... 39
Plas'citeit van representa'eve zones in het ontwikkelende brein ..................................................... 39
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 2 ............................................................................................................... 41
Studietaak 3: Het brein in beeld .................................................................................................................. 43
Hoofdstuk 3: Het elektrofysiologische brein ............................................................................................... 43
OP ZOEK NAAR NEURALE REPRESENTATIES: SINGLE-CELL RECORDINGS ................................................ 43
Hoe worden single-cell recordings verkregen? ................................................................................... 43
Gedistribueerd versus gespreid coderen............................................................................................. 43
ELEKTRO-ENCEFALOGRAFIE EN EVENT-RELATED POTENTIALS ................................................................ 44
Hoe werkt EEG? ................................................................................................................................... 44
Event-related poten'als (ERP’s) .......................................................................................................... 44
Ritmische oscilla'es/trillingen in het EEG-signaal............................................................................... 45
2
, Richtlijnen bij uitvoeren EEG/ERP onderzoek...................................................................................... 46
MENTALE CHRONOMETRIE IN ELEKTROFYSIOLOGIE EN COGNITIEVE PSYCHOLOGIE ............................. 46
Onderzoek naar gezichtsherkenning met ERP en reac'e'jden .......................................................... 47
Endogene en exogene ERP-componenten........................................................................................... 47
De spa'ële resolu'e van ERP .............................................................................................................. 47
Waarom karikaturen eenvoudig te herkennen zijn ............................................................................. 48
MACRO-ENCEFALOGRAFIE....................................................................................................................... 48
Hoofdstuk 4: Het brein in beeld gebracht ............................................................................................... 49
STRUCTURELE BEELDVORMING .............................................................................................................. 49
Computerized tomography.................................................................................................................. 49
Magne'c resonance imaging .............................................................................................................. 49
Fysica van MRI voor niet-fysici: verloop .............................................................................................. 49
FUNCTIONELE BEELDVORMING .............................................................................................................. 50
Fysiologische onderbouwing van func'onele beeldvorming .............................................................. 50
Het koppelen van structuur aan func'e door beeldvorming van wi;e en grijze stof ......................... 51
Func'onal magne'c resonance imaging ............................................................................................. 51
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 3 ............................................................................................................... 53
Studietaak 4: Horen ..................................................................................................................................... 55
Hoofdstuk 8: Het horende brein.................................................................................................................. 55
DE AARD VAN GELUID.............................................................................................................................. 55
VAN OOR NAAR BREIN............................................................................................................................. 56
BASISVERWERKING VAN AUDITIEVE INFORMATIE .................................................................................. 58
Func'everwerking in de audi'eve cortex ........................................................................................... 58
Wat versus waar .................................................................................................................................. 59
Audi'ef geheugen en audi'eve stroomsegrega'e ............................................................................. 60
MUZIEKPERCEPTIE ................................................................................................................................... 61
Geheugen voor deuntjes ..................................................................................................................... 61
Ritme ................................................................................................................................................... 61
Pitch/toonhoogte ................................................................................................................................ 62
Melodie en muzikale syntax ................................................................................................................ 62
Muziek en emo'e ................................................................................................................................ 62
Wat is de func'e van muziek? ............................................................................................................. 62
STEMPERCEPTIE....................................................................................................................................... 63
3
, SPRAAKPERCEPTIE ................................................................................................................................... 63
De aard van het spraaksignaal ............................................................................................................. 63
De motorische theorie van spraakpercep'e ....................................................................................... 64
Audi'eve ventrale en dorsale routes voor ‘wat’ en ‘hoe’ ................................................................... 64
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 4 ............................................................................................................... 67
Studietaak 5: Aandacht ............................................................................................................................... 69
Hoofdstuk 9: Het ople;ende brein.............................................................................................................. 69
RUIMTELIJKE- EN NIET-RUIMTELIJKE AANDACHTSPROCESSEN ............................................................... 69
Spa'ële aandacht ................................................................................................................................ 69
Non-spa'ële aandacht ........................................................................................................................ 69
DE ROL VAN DE PARIËTAAL KWABBEN IN DE AANDACHT ....................................................................... 70
De ‘waar’-route, saliencekaarten en het richten van aandacht .......................................................... 70
Hemisferische verschillen in bijdragen van pariëtaalkwabben aan aandacht ..................................... 71
De rela'e tussen aandacht, percep'e en bewustzijn ......................................................................... 71
AANDACHTSTHEORIEËN .......................................................................................................................... 73
Feature Integra'on Theory (FIT).......................................................................................................... 73
Biased compe''on theory .................................................................................................................. 73
De premotorische aandacht theorie ................................................................................................... 74
Simultanagnosie en syndroom van Balint ........................................................................................... 75
NEGLECT ALS STOORNIS VAN RUIMTELIJKE AANDACHT EN BEWUSTZIJN .............................................. 75
Kenmerken van neglect ....................................................................................................................... 75
Neglect en de rela'e tussen aandacht, percep'e en bewustzijn ....................................................... 75
Verschillende soorten van neglect en verschillende soorten ruimten ................................................ 76
Perceptuele- versus representa'eve neglect ...................................................................................... 76
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 5 ............................................................................................................... 77
Studietaak 6: Ac'e....................................................................................................................................... 79
Hoofdstuk 10: Het handelende brein .......................................................................................................... 79
10.1 Een cogni'ef raamwerk voor beweging en ac'e ............................................................................ 79
DE ROL VAN DE FRONTAALKWABBEN BIJ BEWEGING EN ACTIE ............................................................. 79
De primaire motorische cortex (BA4) .................................................................................................. 80
Frontal Eye Fields (BA8) ....................................................................................................................... 81
Kan neurale ac'viteit prothe'sche ledematen begeleiden? .............................................................. 81
Laterale en mediale premotorische cortex.......................................................................................... 81
4
, Prefrontale cortex ................................................................................................................................ 81
OWNERSHIP EN BEWUSTHEID VAN HANDELINGEN ................................................................................ 82
HET BEGRIJPEN VAN ACTIE EN IMITATIE .................................................................................................. 83
Spiegelneuronen.................................................................................................................................. 83
ACTING ON OBJECTS................................................................................................................................ 83
Wat versus hoe: dorsale en ventrale stromen herbekeken ................................................................. 83
Neurale mechanismen van sensomotorische transforma'e .............................................................. 84
Gebruik van gereedschap/tools .......................................................................................................... 85
FRONTO-STRIATALE EN CEREBELLAIRE NETWERKEN IN ACTIE ................................................................ 86
Rol van subcor'cale structuren in beweging en ac'e ......................................................................... 86
Hypokine'sche stoornissen van de basale ganglia: ziekte van Parkinson........................................... 87
Hyperkine'sche aandoeningen van de basale ganglia: ziekte van Hun'ngton en het syndroom van
Gilles de la Toure;e ............................................................................................................................. 87
EXTRA LEERSTOF BRIGHTSPACE/YOULEARN ........................................................................................... 89
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 6 ............................................................................................................... 94
Studietaak 7: Geheugen .............................................................................................................................. 96
Hoofdstuk 11: Het herinnerende brein ....................................................................................................... 96
KORTETERMIJN- EN WERKGEHEUGEN .................................................................................................... 96
Modellen van STM en werkgeheugen ................................................................................................. 96
Fonologisch kortetermijngeheugen..................................................................................................... 97
Visio-spa'ëel korte-termijn geheugen ................................................................................................ 97
VERSCHILLENDE SOORTEN LANGETERMIJNGEHEUGEN.......................................................................... 98
Amnesie ............................................................................................................................................... 98
Behoud en verlies van geheugen bij amnesie ..................................................................................... 99
FUNCTIES VAN DE HIPPOCAMPUS EN DE MEDIALE TEMPORAALKWABBEN IN GEHEUGEN ................ 100
Consolida'e ....................................................................................................................................... 100
Mul'ple-trace theorie/trace transforma'on theorie ....................................................................... 101
Cogni'eve map theory ...................................................................................................................... 102
THEORIEËN VAN HERINNEREN, WETEN EN VERGETEN ......................................................................... 103
Recall vs remembering en familiarity vs recollec'on ........................................................................ 103
Waarom vergeten we dingen? .......................................................................................................... 104
Geheugenvervorming en valse herinneringen .................................................................................. 105
DE ROL VAN DE PREFRONTALE CORTEX BIJ LANGETERMIJNGEHEUGEN .............................................. 105
5
, Geheugencodering ............................................................................................................................ 105
Monitoring en het ophalen van herinneringen ................................................................................. 106
Ervaringstoestanden .......................................................................................................................... 106
Source monitoring ............................................................................................................................. 106
Geheugen voor temporele context ................................................................................................... 106
EXTRA LEERSTOF BRIGHTSPACE/YOULEARN ......................................................................................... 107
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 7 ............................................................................................................. 111
Studietaak 8: Execu'eve func'es .............................................................................................................. 113
Hoofdstuk 15: Het execu'eve brein .......................................................................................................... 113
ANATOMISCHE EN FUNCTIONELE ONDERVERDELING VAN DE PREFRONTALE CORTEX ........................ 113
Het buitengewone geval van Phineas Gage ...................................................................................... 115
EXECUTIEVE FUNCTIES IN DE PRAKTIJK ................................................................................................. 115
Werkgeheugen .................................................................................................................................. 115
Taakuitvoering (task-seFng) en probleemoplossing......................................................................... 116
Overwinnen van krach'ge- of gewoontereac'es.............................................................................. 116
Schakelen tussen taken ..................................................................................................................... 117
Mul'tasking ....................................................................................................................................... 117
Egas Moniz en de prefrontale lobotomie .......................................................................................... 117
DE ORGANISATIE VAN EXECUTIEVE FUNCTIES....................................................................................... 117
Warme versus koude controleprocessen .......................................................................................... 117
Het mul'ple-demand netwerk .......................................................................................................... 118
Organisa'e van achteren (posterieur) naar voren (anterieur) .......................................................... 119
Hemisferische verschillen .................................................................................................................. 120
De rol van de voorste cingulate cortex in execu'eve func'es .......................................................... 120
EXTRA LEERSTOF BRIGHTSPACE/YOULEARN ......................................................................................... 122
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 8 ............................................................................................................. 124
Studietaak 9: Emo'es ................................................................................................................................ 126
Hoofdstuk 16: Het sociale en emo'onele brein ........................................................................................ 126
THEORIEËN OVER EMOTIE ..................................................................................................................... 126
Darwin en Freud ................................................................................................................................ 126
James-Lange en Cannon-Bard ........................................................................................................... 127
Theorie van Cannon-Bard .................................................................................................................. 127
Het circuit van Papez en het limbisch brein ...................................................................................... 128
6
, Hedendaagse visies op emo'e: categorieën, dimensies en beoordelingen ..................................... 128
Moraliteit in de hersenen .................................................................................................................. 129
NEURALE SUBSTRATEN VAN EMOTIEVERWERKING .............................................................................. 129
De amydala: angst en andere emo'es .............................................................................................. 129
De insula: walging en interocep'e .................................................................................................... 131
Orbitofrontale cortex: gecontextualiseerde emo'es en emo'onele gevoelens............................... 131
Anterior cingulate: respons-evalua'e, autonomie en pijn ................................................................ 132
Ventraal striatum en beloning ........................................................................................................... 132
GEZICHTEN LEZEN.................................................................................................................................. 133
Herkennen van gezichtsuitdrukkingen .............................................................................................. 133
Het Capgras-syndroom ...................................................................................................................... 134
Detecteren en gebruiken van blikrich'ng ......................................................................................... 134
Het waarnemen van ras in gezichten ................................................................................................ 134
Gedachten lezen ................................................................................................................................ 135
Empathie, spiegelen en simula'etheorie .......................................................................................... 135
Gedachten lezen bij au'sme ............................................................................................................. 135
Neurale grondslag van theory of mind .............................................................................................. 136
Onderzoeksrapport Frith & Frith (2006): Hoe we voorspellen wat anderen gaan doen....................... 138
1. Inleiding ................................................................................................................................................. 138
1.1 De structuur van dit review ............................................................................................................. 138
2. Kennis over mensen .............................................................................................................................. 138
2.1 Kennis over anderen als leden van een groep ................................................................................ 138
2.2 Kennis over anderen als individuen................................................................................................. 139
2.2.1 Leren over anderen door directe ervaring ............................................................................... 139
2.2.2 Leren over anderen door observa'e ........................................................................................ 139
2.2.3 Leren over anderen door culturele informa'e ......................................................................... 139
2.2.4 Kennis in conflict....................................................................................................................... 140
3. Kennis van gedrag, inten'es, gevoelens en overtuigingen ................................................................... 140
3.1 Voorspellen van handelingen .......................................................................................................... 140
3.2 Voorspellen van inten'es op basis van bewegingen ....................................................................... 140
3.3 Overdracht en delen in gevoelens ................................................................................................... 140
3.4 Perspec'ef nemen: voorspellen op basis van overtuiging en kennis .............................................. 141
3.4.1 Ruimtelijk perspec'ef nemen .................................................................................................. 141
7
, 3.4.2 Mentaal perspec'ef nemen ..................................................................................................... 141
3.5 Communica'ef doel ........................................................................................................................ 142
4. Bottom-up- en top-downprocessen bij sociale cognitie ....................................................................... 142
5. Conclusies .............................................................................................................................................. 143
EXTRA LEERSTOF BRIGHTSPACE/YOULEARN ......................................................................................... 144
BEGRIPPENLIJST STUDIETAAK 9 ............................................................................................................. 146
8
, Studietaak 1: Het brein ontleed
ACTIVEREN VAN VOORKENNIS
- Hieronder volgt een samenvaFng van de video’s beschikbaar in Brightspace (en YouLearn)
- Veel van de leerstof hieronder komt uitgebreider terug in hoofdstuk 2
Het zenuwstelsel
- Het zenuwstelsel is het geheel aan zenuwen of neuronen
- Het centraal zenuwstelsel bevat onze hersenen en het ruggenmerg
- Het perifeer zenuwstelsel bevat alles wat buiten de hersenen en het ruggenmerg ligt.
- Soma sch zenuwstelsel: wat we vanuit bewuste controle kunnen uitvoeren, zoals aansturen
skeletspieren
- Autonoom zenuwstelsel: controleert het inwendige lichaam, organen, klieren, hier hebben we
weinig controle over
- Het sympathisch zenuwstelsel zorgt ervoor dat we ac'ef worden
- Het parasympathisch zenuwstelsel zorgt dat we tot rust komen
Grove anatomie
Ons brein bestaat uit grote hersenen, kleine hersenen
en de hersenstam. Tussen de schedel en het brein
zi;en drie hersenvliezen, de pia mater, de
arachnoidea en de dura mater.
In de hersenvliezen zi;en bloedvaten. Als er een
bloeding plaatsvindt komt het bloed vrij en drukt het
op de hersenen, waardoor uitval kan optreden
9
, - Sulci: de groeven tussen de gyri
- Fissuur: groef tussen de twee hersenhelPen in
- Gyrus: verhoging in de hersenschors
- Corpus Callosum: verbindt de rechter met de linkerhemisfeer en zorgt dat links en rechts
geïntegreerd wordt
- Een neuron bestaat uit een cellichaam, dendrieten en een axon (zie hfst 2).
- Synapsen zorgen voor de overdracht van informa'e
- Axonen zijn omgeven door myeline: een veFge stof die voor geleiding zorgt
- In de grijze stof in de hersenen bevinden
zich voornamelijk cellichamen
- In de wi"e stof bevinden zich vooral
gemyeliniseerde axonen
De cortex en subcor&cale structuren
- Ventrikels zijn holtes in het brein waar hersenvocht vanaf
het ruggenmerg naar de hersenen loopt
10
