Samenvatting onderzoek artikelen
Nederlands Jeugd Instituut: School en wijk verbonden
Tips voor de aansluiting van onderwijs op een wijk-, gebieds- of stedelijke aanpak voor opvoeden en
opgroeien.
Sterke gezinnen, sterke scholen en sterke wijken: dat zijn de pijlers van positief jeugd- en
onderwijsbeleid. Samenwerking leidt tot resultaat als partners erin slagen om bestuur, beleid en
uitvoering te verbinden tot een samenhangende aanpak voor jongeren en gezinnen, thuis, op school
en in de wijk.
1. Benut de analyse van de lokale situatie bij de inrichting van de zorg voor jeugd
De zorg voor jeugd en gezin en de onderwijsondersteuning zijn ingericht op basis van een analyse van
lokale krachtfactoren en problemen in wijken en scholen en op basis van de demografische
ontwikkeling. De gegevens die deze analyse oplevert, bieden aanknopingspunten voor het
verhelderen van de vraag, het noodzakelijke aanbod, de professionals/expertise die hierbij ingezet
moeten worden en de rol die een wijk- of gebiedsteam wel/niet kan spelen. De kerngetallen van
zowel onderwijs en jeugdhulp zijn beschikbaar en worden gedeeld.
2. Zorg voor een verbonden visie en gezamenlijke sturing op resultaten
De inrichting vindt plaats op basis van een gezamenlijk gedragen lokale visie op onderwijs en
ontwikkeling van de jeugd. Bij de (her)inrichting van de lokale zorg voor jeugd en de verbinding met
onderwijs is sprake van een duidelijke sturing van proces en inhoud zodat helder is waar de
verantwoordelijkheden belegd zijn en wie waarover gaat. Het speelveld van betrokken instanties en
personen is helder in kaart gebracht. Er is een duidelijke overlegstructuur op beleidsniveau en
uitvoerend niveau. Voor de betrokkenen is helder welke meerwaarde de gezamenlijke aanpak
oplevert. Het maken van afspraken is bestuurlijk geborgd in OOGO en daaruit voortvloeiende
ontwikkelagenda's.
3. Zorg voor een heldere taakverdeling en samenwerking tussen betrokken voorzieningen
De taken en verantwoordelijkheden van de diverse voorzieningen die een rol spelen bij de hulp en
ondersteuning aan jeugd en gezin en hun samenwerking zijn duidelijk gedefinieerd en belegd, zowel
op generiek niveau als op casusniveau. Het is duidelijk wat de taken en verantwoordelijkheden van
school resp. jeugdhulp zijn bij de hulp en ondersteuning aan jeugd en gezin in de wijk en op de
scholen.
4. Versterk het probleemoplossend vermogen van kinderen en jongeren, gezinnen, hun sociale
netwerk en de school (eigen kracht)
De lokale hulp en ondersteuning is gericht op het aansluiten bij de eigen kracht en het
probleemoplossend vermogen van de jeugdige, ouders en hun sociale omgeving. Eigen kracht is het
vermogen van individuen en systemen om het leven (of situaties) optimaal vorm te geven en
problemen op te lossen of dragelijk te maken. Het versterken van eigen kracht is het bewuste proces
om dit vermogen te vergroten. Het aanbod wordt afgestemd op de hulpvragen en behoeften van de
doelgroep en is kort waar mogelijk en langer waar nodig.
5. Zorg voor slimme verbindingen in preventie en vroegsignalering
Om gezinnen en jeugdigen snel te bereiken zodat kleine problemen klein en hanteerbaar kunnen
blijven en het beroep op dure gespecialiseerde hulp zoveel mogelijk voorkomen kan worden, moeten
de lokale zorg voor jeugd en het onderwijs de nadruk leggen op preventie en vroegere signalering. Dit
, betekent een stevige inzet op brede en lichte opvoed- en opgroeiondersteuning, snelle hulp bij lichte
problemen, gebruik maken van de mogelijkheden van scholen en opvangvoorzieningen en informele
organisaties in de pedagogische civil society. Professionals uit de scholen en de wijken brengen de
signalen met betrekking tot ondersteuningsbehoeften van kinderen/ gezinnen bijeen. Dit betekent
dat leerkrachten naast het signaleren van leerproblemen ook een rol hebben bij het signaleren van
opvoed- en opgroei problemen.
6. Zorg voor afgestemde toegang tot specialistische expertise
Uitgangspunt is een flexibele lokale zorg boor jeugd en gezin waarbij lichte hulp wordt ingezet waar
mogelijk en intensieve en/of specialistische hulp als dat moet. Generalistische en specialistische
jeugdhulp kan snel ingezet worden na signalen uit en in samenwerking met het onderwijs. De
gekozen inrichting voor de ondersteuning in de buurt of wijk sluit goed aan bij de
ondersteuningsstructuur van de school of kinderopvang.
7. Organiseer samenhangende hulp
Als sprake is van problemen op verschillende domeinen is het van belang dat de hulp in samenhang
wordt geboden. Vaak vindt dit plaats vanuit een wijkteam. Uitgangspunt is dat de zorgcoördinatie
samen met het gezin plaatsvindt, de hulp onderling wordt afgestemd en het gezin niet wordt
doorverwezen maar de hulp 'erbij wordt gehaald'. Het is van belang dat de hulp in de wijk afgestemd
is op de ondersteuning op school. Voor complexe ondersteuningsvragen kan het nodig zijn dat
professionals van het onderwijs en jeugdhulp samenwerken in de uitvoering van hulp en
ondersteuning.
8. Borg professionaliteit
Zorg voor goed opgeleide professionals, met specifieke expertise in opvoed- en opgroeiproblemen en
het omgaan met verschillende gedragsproblemen, zij zijn in staat een juiste inschatting te maken ven
mogelijkheden en belemmeringen. Ze werken generalistisch met specifieke kennis op bepaalde
domeinen en opereren vanuit een multidisciplinair ingericht team waarin ze hun professionaliteit
kunnen inzetten en onderhouden. Deze generalisten hebben oog voor de bijdrage die vrijwilligers
jeugdigen en ouders kunnen bieden en weten deze in te zetten, ook hebben ze zicht op het belang
van schoolsucces en de wijze waarop de school en de ondersteuners binnen die school kunnen
bijdragen aan het bereiken van de gezinsdoelen.
9. Implementeer kwaliteitszorg
Stel concrete doelen op alle niveaus: kind/gezin, school/wijk, samenwerkingsverband en
gemeente/regio. Benoem prestatie indicatoren, houdt de voortgang bij, stel de resultaten vast en
voer op basis hiervan verbeteringen door. Door de resultaten te meten, kan in kaart worden gebracht
of de herinrichting van de basisondersteuning met de aandacht voor preventie, vroegsignalering en
samenwerking met de informele sector, leidt tot meer effectiviteit. Dit biedt aanknopingspunten voor
verbetering en doorontwikkeling. Ook door te leren van casuïstiek en dat weer te vertalen naar de
generieke afspraken tussen voorzieningen, kunnen werkprocessen steeds beter worden
georganiseerd.
Er is sprake van een gezamenlijke aanpak in de kwaliteitsbewaking, waarbij waar mogelijk
gezamenlijke indicatoren worden gebruikt voor monitoring.
Nederlands Jeugd Instituut: School en wijk verbonden
Tips voor de aansluiting van onderwijs op een wijk-, gebieds- of stedelijke aanpak voor opvoeden en
opgroeien.
Sterke gezinnen, sterke scholen en sterke wijken: dat zijn de pijlers van positief jeugd- en
onderwijsbeleid. Samenwerking leidt tot resultaat als partners erin slagen om bestuur, beleid en
uitvoering te verbinden tot een samenhangende aanpak voor jongeren en gezinnen, thuis, op school
en in de wijk.
1. Benut de analyse van de lokale situatie bij de inrichting van de zorg voor jeugd
De zorg voor jeugd en gezin en de onderwijsondersteuning zijn ingericht op basis van een analyse van
lokale krachtfactoren en problemen in wijken en scholen en op basis van de demografische
ontwikkeling. De gegevens die deze analyse oplevert, bieden aanknopingspunten voor het
verhelderen van de vraag, het noodzakelijke aanbod, de professionals/expertise die hierbij ingezet
moeten worden en de rol die een wijk- of gebiedsteam wel/niet kan spelen. De kerngetallen van
zowel onderwijs en jeugdhulp zijn beschikbaar en worden gedeeld.
2. Zorg voor een verbonden visie en gezamenlijke sturing op resultaten
De inrichting vindt plaats op basis van een gezamenlijk gedragen lokale visie op onderwijs en
ontwikkeling van de jeugd. Bij de (her)inrichting van de lokale zorg voor jeugd en de verbinding met
onderwijs is sprake van een duidelijke sturing van proces en inhoud zodat helder is waar de
verantwoordelijkheden belegd zijn en wie waarover gaat. Het speelveld van betrokken instanties en
personen is helder in kaart gebracht. Er is een duidelijke overlegstructuur op beleidsniveau en
uitvoerend niveau. Voor de betrokkenen is helder welke meerwaarde de gezamenlijke aanpak
oplevert. Het maken van afspraken is bestuurlijk geborgd in OOGO en daaruit voortvloeiende
ontwikkelagenda's.
3. Zorg voor een heldere taakverdeling en samenwerking tussen betrokken voorzieningen
De taken en verantwoordelijkheden van de diverse voorzieningen die een rol spelen bij de hulp en
ondersteuning aan jeugd en gezin en hun samenwerking zijn duidelijk gedefinieerd en belegd, zowel
op generiek niveau als op casusniveau. Het is duidelijk wat de taken en verantwoordelijkheden van
school resp. jeugdhulp zijn bij de hulp en ondersteuning aan jeugd en gezin in de wijk en op de
scholen.
4. Versterk het probleemoplossend vermogen van kinderen en jongeren, gezinnen, hun sociale
netwerk en de school (eigen kracht)
De lokale hulp en ondersteuning is gericht op het aansluiten bij de eigen kracht en het
probleemoplossend vermogen van de jeugdige, ouders en hun sociale omgeving. Eigen kracht is het
vermogen van individuen en systemen om het leven (of situaties) optimaal vorm te geven en
problemen op te lossen of dragelijk te maken. Het versterken van eigen kracht is het bewuste proces
om dit vermogen te vergroten. Het aanbod wordt afgestemd op de hulpvragen en behoeften van de
doelgroep en is kort waar mogelijk en langer waar nodig.
5. Zorg voor slimme verbindingen in preventie en vroegsignalering
Om gezinnen en jeugdigen snel te bereiken zodat kleine problemen klein en hanteerbaar kunnen
blijven en het beroep op dure gespecialiseerde hulp zoveel mogelijk voorkomen kan worden, moeten
de lokale zorg voor jeugd en het onderwijs de nadruk leggen op preventie en vroegere signalering. Dit
, betekent een stevige inzet op brede en lichte opvoed- en opgroeiondersteuning, snelle hulp bij lichte
problemen, gebruik maken van de mogelijkheden van scholen en opvangvoorzieningen en informele
organisaties in de pedagogische civil society. Professionals uit de scholen en de wijken brengen de
signalen met betrekking tot ondersteuningsbehoeften van kinderen/ gezinnen bijeen. Dit betekent
dat leerkrachten naast het signaleren van leerproblemen ook een rol hebben bij het signaleren van
opvoed- en opgroei problemen.
6. Zorg voor afgestemde toegang tot specialistische expertise
Uitgangspunt is een flexibele lokale zorg boor jeugd en gezin waarbij lichte hulp wordt ingezet waar
mogelijk en intensieve en/of specialistische hulp als dat moet. Generalistische en specialistische
jeugdhulp kan snel ingezet worden na signalen uit en in samenwerking met het onderwijs. De
gekozen inrichting voor de ondersteuning in de buurt of wijk sluit goed aan bij de
ondersteuningsstructuur van de school of kinderopvang.
7. Organiseer samenhangende hulp
Als sprake is van problemen op verschillende domeinen is het van belang dat de hulp in samenhang
wordt geboden. Vaak vindt dit plaats vanuit een wijkteam. Uitgangspunt is dat de zorgcoördinatie
samen met het gezin plaatsvindt, de hulp onderling wordt afgestemd en het gezin niet wordt
doorverwezen maar de hulp 'erbij wordt gehaald'. Het is van belang dat de hulp in de wijk afgestemd
is op de ondersteuning op school. Voor complexe ondersteuningsvragen kan het nodig zijn dat
professionals van het onderwijs en jeugdhulp samenwerken in de uitvoering van hulp en
ondersteuning.
8. Borg professionaliteit
Zorg voor goed opgeleide professionals, met specifieke expertise in opvoed- en opgroeiproblemen en
het omgaan met verschillende gedragsproblemen, zij zijn in staat een juiste inschatting te maken ven
mogelijkheden en belemmeringen. Ze werken generalistisch met specifieke kennis op bepaalde
domeinen en opereren vanuit een multidisciplinair ingericht team waarin ze hun professionaliteit
kunnen inzetten en onderhouden. Deze generalisten hebben oog voor de bijdrage die vrijwilligers
jeugdigen en ouders kunnen bieden en weten deze in te zetten, ook hebben ze zicht op het belang
van schoolsucces en de wijze waarop de school en de ondersteuners binnen die school kunnen
bijdragen aan het bereiken van de gezinsdoelen.
9. Implementeer kwaliteitszorg
Stel concrete doelen op alle niveaus: kind/gezin, school/wijk, samenwerkingsverband en
gemeente/regio. Benoem prestatie indicatoren, houdt de voortgang bij, stel de resultaten vast en
voer op basis hiervan verbeteringen door. Door de resultaten te meten, kan in kaart worden gebracht
of de herinrichting van de basisondersteuning met de aandacht voor preventie, vroegsignalering en
samenwerking met de informele sector, leidt tot meer effectiviteit. Dit biedt aanknopingspunten voor
verbetering en doorontwikkeling. Ook door te leren van casuïstiek en dat weer te vertalen naar de
generieke afspraken tussen voorzieningen, kunnen werkprocessen steeds beter worden
georganiseerd.
Er is sprake van een gezamenlijke aanpak in de kwaliteitsbewaking, waarbij waar mogelijk
gezamenlijke indicatoren worden gebruikt voor monitoring.
