Basiselementen integrale veiligheid en
ethiek
Bestudeer hoofdstuk 1, 2, 3, 4 en 10 van het Basisboek integrale veiligheid en hoofdstuk 1 t/m 4 van
het boek Ethiek en veiligheid.
De hoofdstukken uit het Basisboek integrale veiligheid gaan over de belangrijkste begrippen die nodig zijn
om elkaar binnen het integrale veiligheidsdomein te kunnen begrijpen en van gedachten te kunnen wisselen
over de beste aanpak. U maakt kennis met de veiligheidsketen, netwerken van veiligheid en wijzen waarop
onveiligheid gemeten kan worden. Daarnaast zal ingegaan worden op de diverse begrippen die gebruikelijk
zijn binnen het integrale veiligheidsdomein.
Boek Veiligheid en Ethiek
Leerdoelen
• Kennis van begrippen
Kernbegrippen
• Integrale veiligheid: Veiligheid in breder perspectief langs lijnen van tijd, ruimte, sociale netwerken
en kennisgebied.
• Objectieve veiligheid: Veiligheid gemeten aan de hand van uiterlijk waarneembare verschijnselen.
• Subjectieve veiligheid: Veiligheid gemeten aan de hand van gevoelens van mensen.
• Sociale veiligheid: De mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen
persoonlijk leed door misdrijven (criminaliteit), overtredingen en overlast door andere mensen.
• Fysieke veiligheid: De mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen
persoonlijk leed door ongevallen en tegen onheil van niet-menselijke oorsprong.
• Governance: is dat wat de overheid doet, de beweeglijke uitoefening van bestuursmacht en beleid.
• Government: de regering.
• Corporate governance code: Beginselen van deugdelijk ondernemingsbestuur en best practices
voor alle beursgenoteerde ondernemingen en alle grote vennootschapen met een statutaire zetel
(formele woonplaats) in Nederland.
• Formeel en materieel recht: In het materieel recht wordt bepaald hoe (rechts) personen zich naar
elkaar toe moeten gedragen in hun onderlinge verkeer. Tegenover het materieel recht staat het
formeel recht, ofwel procesrecht. Formeel recht betreft de wijze waarop materieel recht wordt
gehandhaafd.
• Klassieke en sociale grondrechten: Klassieke grondrechten zijn de burgerlijke en politieke
rechten. Dit zijn onder andere het kiesrecht, vrijheid van meningsuiting, recht op privacy,
godsdienstvrijheid en het discriminatieverbod. Sociale grondrechten: de economische, sociale en
culturele rechten.
• Sociale controle: Het toepassen van sancties met als oogmerk het gedrag van anderen in
overeenstemming te houden of brengen met de standaarden die gelden binnen de groep.
Hoofdstuk 1 Veiligheid in Perspectief
, Leerdoelen
• veiligheid een plaats geven in relatie tot andere grote maatschappelijke thema's;
• op hoofdlijnen een beeld schetsen van letsel- en doodsoorzaken in Nederland en daarop reflecteren
vanuit het vak van de integrale veiligheidskundige;
• enkele grote maatschappelijke thema's noemen die op hoofdlijnen beïnvloeden welke
veiligheidsvraagstukken in de samenleving prioriteit krijgen.
Kernbegrippen
• Risicoregelreflex: De praktijk om na ieder probleem weer een nieuwe regel of procedure te maken
om daarmee risico's uit te bannen.
• Vernetwerking: De maatschappelijke ontwikkeling waardoor mensen raken opgenomen in steeds
dichtere en verderreikende netwerken van afhankelijkheidsverhoudingen.
Vragen
1. Wat zijn in Nederland de meest voorkomende oorzaken van overlijdens en
ziekenhuisopnamen?
– 1. De meest voorkomende doodsoorzaken in Nederland zijn (a) kwaadaardige kanker, (b) hart en
vaatziekten. De meestvoorkomende ziekenhuisopnamen zijn (a) privéongevallen met 53% en (b)
sportblessures met 16 a 17%. De meeste privé ongevallen zijn een gevolg van vallen. De meeste
privéongevallen gebeuren tijdens het lopen in en om het huis, tijdens huishoudelijk werk, tijdens doe-het-
zelven en tijdens spel.
2. Welke plaats nemen veiligheidsonderwerpen daarbij in en wat zegt dat over het vakgebied
van de integrale veiligheidskundige?
– Veiligheidsonderwerpen nemen de plaats in van – van buiten komend onheil –. Dit accepteren we niet
zoals een ziekte want dan is er namelijk een oorzaak die bestreden moet worden of een schuldige die
verantwoording draagt. In dat gebied werkt de veiligheidskundige.
3. Noem enkele maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op veiligheid. Leg uit hoe
dat werkt.
Een ontwikkeling die al eeuwen voortgaat is de vernetwerking van de samenleving. De essentie van
vernetwerking is dat mensen opgenomen raken in steeds dichtere en tegelijk verderreikende netwerken van
afhankelijkheidsverhoudingen. Dat is onder meer mogelijk gemaakt doordat: (a) mensen mobieler werden en
over steeds grotere afstanden contacten met anderen zijn gaan onderhouden, (b) staatsvorming voor een
stabiele ondergrond voor eenmaal opgebouwde relatienetwerken zorgde, (,c) arbeidsdeling steeds verder
werd doorgevoerd, met name vanaf de industriële revolutie, (d) de verstedelijking verder doorzette, (e)
telecommunicatie en digitalisering het onderhouden van contacten hebben vereenvoudigd.
Positief:
Deze vernetwerking werkt op diverse manieren door in veiligheid. Mensen gedragen zich geciviliseerder
wanneer zij opgenomen raken in fijnmazige netwerken van afhankelijkheidsrelaties. Zij zijn minder geneigd
hun driften te volgen en geweld te gebruiken omdat ze weten dat ze in de toekomst ook op die vele relaties
zijn aangewezen.
Negatief:
Inbrekers die ver van hun eigen woonplaatsen hun slag kunnen slaan door toegenomen mobiliteit, meer
verkeersslachtoffers door toegenomen mobiliteit, criminelen die moderne communicatie technologie
gebruiken voor hun doelstellingen, mensen (en verdovende middelen) handel door open grenzen in Europa,
minder sociale controle door verstedelijking.
4. Neem een veiligheidsprobleem als voorbeeld. Werk samen met andere studenten uit wie er
verantwoordelijk kunnen zijn als het fout gaat en wat die partijen zouden kunnen bijdragen
aan een oplossing. En: hoe krijg je ze zover?
5. Hoe werkt de vernetwerking van de samenleving door in veiligheid?
Zie onder 3 positief en negatief.
Hoofdstuk 2 Begrippenkader integrale veiligheid
Leerdoelen
• benoemen wat veiligheid en wat integrale veiligheid is;
ethiek
Bestudeer hoofdstuk 1, 2, 3, 4 en 10 van het Basisboek integrale veiligheid en hoofdstuk 1 t/m 4 van
het boek Ethiek en veiligheid.
De hoofdstukken uit het Basisboek integrale veiligheid gaan over de belangrijkste begrippen die nodig zijn
om elkaar binnen het integrale veiligheidsdomein te kunnen begrijpen en van gedachten te kunnen wisselen
over de beste aanpak. U maakt kennis met de veiligheidsketen, netwerken van veiligheid en wijzen waarop
onveiligheid gemeten kan worden. Daarnaast zal ingegaan worden op de diverse begrippen die gebruikelijk
zijn binnen het integrale veiligheidsdomein.
Boek Veiligheid en Ethiek
Leerdoelen
• Kennis van begrippen
Kernbegrippen
• Integrale veiligheid: Veiligheid in breder perspectief langs lijnen van tijd, ruimte, sociale netwerken
en kennisgebied.
• Objectieve veiligheid: Veiligheid gemeten aan de hand van uiterlijk waarneembare verschijnselen.
• Subjectieve veiligheid: Veiligheid gemeten aan de hand van gevoelens van mensen.
• Sociale veiligheid: De mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen
persoonlijk leed door misdrijven (criminaliteit), overtredingen en overlast door andere mensen.
• Fysieke veiligheid: De mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen
persoonlijk leed door ongevallen en tegen onheil van niet-menselijke oorsprong.
• Governance: is dat wat de overheid doet, de beweeglijke uitoefening van bestuursmacht en beleid.
• Government: de regering.
• Corporate governance code: Beginselen van deugdelijk ondernemingsbestuur en best practices
voor alle beursgenoteerde ondernemingen en alle grote vennootschapen met een statutaire zetel
(formele woonplaats) in Nederland.
• Formeel en materieel recht: In het materieel recht wordt bepaald hoe (rechts) personen zich naar
elkaar toe moeten gedragen in hun onderlinge verkeer. Tegenover het materieel recht staat het
formeel recht, ofwel procesrecht. Formeel recht betreft de wijze waarop materieel recht wordt
gehandhaafd.
• Klassieke en sociale grondrechten: Klassieke grondrechten zijn de burgerlijke en politieke
rechten. Dit zijn onder andere het kiesrecht, vrijheid van meningsuiting, recht op privacy,
godsdienstvrijheid en het discriminatieverbod. Sociale grondrechten: de economische, sociale en
culturele rechten.
• Sociale controle: Het toepassen van sancties met als oogmerk het gedrag van anderen in
overeenstemming te houden of brengen met de standaarden die gelden binnen de groep.
Hoofdstuk 1 Veiligheid in Perspectief
, Leerdoelen
• veiligheid een plaats geven in relatie tot andere grote maatschappelijke thema's;
• op hoofdlijnen een beeld schetsen van letsel- en doodsoorzaken in Nederland en daarop reflecteren
vanuit het vak van de integrale veiligheidskundige;
• enkele grote maatschappelijke thema's noemen die op hoofdlijnen beïnvloeden welke
veiligheidsvraagstukken in de samenleving prioriteit krijgen.
Kernbegrippen
• Risicoregelreflex: De praktijk om na ieder probleem weer een nieuwe regel of procedure te maken
om daarmee risico's uit te bannen.
• Vernetwerking: De maatschappelijke ontwikkeling waardoor mensen raken opgenomen in steeds
dichtere en verderreikende netwerken van afhankelijkheidsverhoudingen.
Vragen
1. Wat zijn in Nederland de meest voorkomende oorzaken van overlijdens en
ziekenhuisopnamen?
– 1. De meest voorkomende doodsoorzaken in Nederland zijn (a) kwaadaardige kanker, (b) hart en
vaatziekten. De meestvoorkomende ziekenhuisopnamen zijn (a) privéongevallen met 53% en (b)
sportblessures met 16 a 17%. De meeste privé ongevallen zijn een gevolg van vallen. De meeste
privéongevallen gebeuren tijdens het lopen in en om het huis, tijdens huishoudelijk werk, tijdens doe-het-
zelven en tijdens spel.
2. Welke plaats nemen veiligheidsonderwerpen daarbij in en wat zegt dat over het vakgebied
van de integrale veiligheidskundige?
– Veiligheidsonderwerpen nemen de plaats in van – van buiten komend onheil –. Dit accepteren we niet
zoals een ziekte want dan is er namelijk een oorzaak die bestreden moet worden of een schuldige die
verantwoording draagt. In dat gebied werkt de veiligheidskundige.
3. Noem enkele maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op veiligheid. Leg uit hoe
dat werkt.
Een ontwikkeling die al eeuwen voortgaat is de vernetwerking van de samenleving. De essentie van
vernetwerking is dat mensen opgenomen raken in steeds dichtere en tegelijk verderreikende netwerken van
afhankelijkheidsverhoudingen. Dat is onder meer mogelijk gemaakt doordat: (a) mensen mobieler werden en
over steeds grotere afstanden contacten met anderen zijn gaan onderhouden, (b) staatsvorming voor een
stabiele ondergrond voor eenmaal opgebouwde relatienetwerken zorgde, (,c) arbeidsdeling steeds verder
werd doorgevoerd, met name vanaf de industriële revolutie, (d) de verstedelijking verder doorzette, (e)
telecommunicatie en digitalisering het onderhouden van contacten hebben vereenvoudigd.
Positief:
Deze vernetwerking werkt op diverse manieren door in veiligheid. Mensen gedragen zich geciviliseerder
wanneer zij opgenomen raken in fijnmazige netwerken van afhankelijkheidsrelaties. Zij zijn minder geneigd
hun driften te volgen en geweld te gebruiken omdat ze weten dat ze in de toekomst ook op die vele relaties
zijn aangewezen.
Negatief:
Inbrekers die ver van hun eigen woonplaatsen hun slag kunnen slaan door toegenomen mobiliteit, meer
verkeersslachtoffers door toegenomen mobiliteit, criminelen die moderne communicatie technologie
gebruiken voor hun doelstellingen, mensen (en verdovende middelen) handel door open grenzen in Europa,
minder sociale controle door verstedelijking.
4. Neem een veiligheidsprobleem als voorbeeld. Werk samen met andere studenten uit wie er
verantwoordelijk kunnen zijn als het fout gaat en wat die partijen zouden kunnen bijdragen
aan een oplossing. En: hoe krijg je ze zover?
5. Hoe werkt de vernetwerking van de samenleving door in veiligheid?
Zie onder 3 positief en negatief.
Hoofdstuk 2 Begrippenkader integrale veiligheid
Leerdoelen
• benoemen wat veiligheid en wat integrale veiligheid is;
