ARBEID & GEZONDHEID
Hoofdstuk 2 Wat is arbeid? Wat is gezondheid?
De relatie tussen arbeid en gezondheid is ingewikkeld. We gaan ook in op de
aspecten van arbeidsparticipatie. Daarbij worden de uitgangspunten besproken die
ten grondslag liggen aan het handelen van een professional met betrekking tot
arbeidsrelevante klachten. Deze uitgangspunten zijn:
- arbeid, of het ontbreken daarvan, kan de gezondheid negatief en positief
beïnvloeden;
- interventie op één of meer aspecten van arbeid kan de gezondheid, inclusief
de arbeidsparticipatie, positief beïnvloeden;
- omgekeerd kunnen interventies gericht op de gezondheid de
arbeidsparticipatie beïnvloeden;
- verantwoordelijkheden voor dit proces liggen zowel bij overheden en de
werkgever als bij de (aanstaande) werknemer.
Leefstijl
Bewegen
Roken
Alcohol
Voeding
Ontspanning
Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid
Ziekteverzuim is altijd hoger in de wintermaanden, verder is een licht dalende trend
te zien. 4% verzuim en 850.000 arbeidsongeschikten; stel je werkt 200 dagen dan is
men gemiddeld 8 dagen niet op het werk door ziekte. Hoe lager men is opgeleid hoe
hoger het verzuim, ook andersom hoe hoger opgeleid hoe lager het verzuim. Kan te
maken hebben met fysieke soort van werk en levensstijl.
De kosten van een ongezonde leefstijl zijn aanzienlijk voor bedrijven. Rokers
hebben vaak een hoger verzuimpercentage. Zij verzuiming gemiddeld 1,5 keer zo
erg. En rokers melden zich ook 1,4 keer zo vaak als anderen.
Wat is arbeid? Doelgericht betekenisvolle diensten leveren voor een passende
beloning.
Arbeid heeft twee kanten:
1. als symbool van persoonlijke waarde, als zelfverwerkelijking, als medicijn (opus).
2. als belasting, dus iets wat je beter kunt vermijden ziektemaker (labor)
Verschillende perspectieven over arbeid (pag. 35):
- Economisch perspectief: betaalde of onbetaalde arbeid, wit of zwart werk,
wel of geen bijdrage aan het bruto nationaal product.
- Psychologisch perspectief: bijvoorbeeld de betekenis en doelmatigheid van
arbeid voor het individu.
- Sociologisch perspectief: de betekenis van arbeid voor de maatschappij.
- Filosofisch perspectief: sommige filosofen formuleren arbeid als centrale
levenswaarde en anderen benadrukken de noodzaak van arbeid voor de
menswording van de mens (Marx, in: Luijpen, 1976).
- Ethisch perspectief: ethici kijken naar nastrevenswaardige eigenschappen,
situaties of kwaliteiten voor mensen, organisaties en samenlevingen.
Bijdragen aan leven dat de moeite waard is.
,Ontwikkelingen qua arbeid
1. Meer intensief werken (door toegenomen verwachtingen): dit is een belangrijke
oorzaak voor welzijns- en gezondheidsproblemen.
2. Verandering van arbeidsinhoud: Banen in de agrarische of industriële sector zijn
gedaald en banen in de dienstensector juist gestegen (van lichamelijke naar
psychische klachten).
3. Organisatieveranderingen: organisatieveranderingen roepen onzekerheid en
daarmee spanning op bron van psychische belasting (automatisering).
4. Moderne bedrijfsvoering: Moderne bedrijfsvoering kan een zware mentale druk
leggen op werknemers en leidinggevenden.
5. Aantasting van het psychologische contract: wanneer investeringen en
opbrengsten niet met elkaar op één lijn liggen, kan dit zorgen voor psychische
klachten.
Mensen stellen nu ook andere eisen aan werk. Eerst wilde zij zekerheid en structuur
en nu uitdagingen en groeimogelijkheden.
1. Grint (1998) zegt dat arbeid niet eenduidig te formuleren is. Arbeid is een
maatschappelijk geconstrueerd fenomeen, zonder een vaste of universele betekenis
in tijd en plaats. De betekenis wordt begrensd door de culturele vorm die aan arbeid
wordt gegeven.
Arbeid vervult ook een aantal functies te onderscheiden in manifeste en latente:
Manifeste functie = het verwerven van inkomen
Latente functie = uiteenlopende zaken als het feit dat arbeid de tijd structureert, dat
arbeid sociale contacten meebrengt die kunnen leiden tot waardering, zelfrespect en
zelfontplooiing, dat arbeid status en identiteit geeft en dat arbeid de werknemer de
kans biedt een levensplan te ontwerpen (Godschalk, 1986).
2. De arbeids- en gezondheidspsychologie beschrijft arbeid als een gestructureerde,
doelgerichte activiteit met een zeker verplichtend karakter, waarbij een materieel
surplus wordt geproduceerd.
3. Valkenburg (1996) beschrijft arbeid als een doelgerichte, menselijke activiteit. Een
mens verricht arbeid als lichamelijke en cognitieve capaciteiten doelgericht worden
omgezet in concrete handelingen.
Aan het verrichten van arbeid zijn ook sociale aspecten verbonden, want arbeid gaat
gepaard met een zekere mate van arbeidsdeling en -verdeling en met daarop
gebaseerde sociale relaties en verhoudingen. En er is een sociaal aspect doordat
arbeid wordt verricht met bepaalde hulpmiddelen, variërend van een eenvoudige
hamer tot een geavanceerde computer.
Veel auteurs zijn het erover eens dat bepalende elementen voor arbeid zijn: de
persoon, de taak die deze persoon uitvoert en de context waarin de arbeid
plaatsvindt (zowel de cultuur en de tijd als de plaats en organisatie).
Arbeid kan zodoende omschreven worden als een resultante van het systeem
met de elementen persoon, taak en omgeving (Kuiper et al., 2000).
Wat is gezondheid?
‘Gezondheid’ kan betrekking hebben op een individu, maar ook op een groep
individuen (de gezondheid van de bevolking) en zelfs op een organisatie (dat is een
gezond bedrijf).
, Dat is ook te lezen in de volgende definitie. ‘ Gezondheid is een situatie van
evenwicht, die wordt bepaald door de omstandigheden waarin mensen verkeren en
het vermogen dat zij bezitten, of zich met hulp van anderen kunnen verwerven, om
zich te verweren tegen verstoringen ’ (WVC, 1986).
Individuele gezondheid = “Gezondheid is een situatie van evenwicht, die wordt
bepaald door de omstandigheden waarin mensen verkeren en het vermogen dat zij
bezitten, of zich met hulp van anderen kunnen verwerven, om zich te verweren tegen
verstoringen”. (WVC, 1989)
Drie definities bij het beschrijven van individuele gezondheid:
- Normaal functioneren dus het kunnen functioneren binnen functies,
activiteiten en participatie. Alles zit erop en eraan en alles werkt.
- Competentie gezondheid wordt opgevat als het vermogen van een individu
om adequaat te functioneren in zijn sociale context. Evenwicht tussen
iemands vermogen en doeleinden. (betekenis geven aan het leven).
- Common benefit gezondheid wordt opgevat als datgene wat een
voorwaarde vormt voor het gemeenschappelijk bestaan (bijdragen aan sl).
Drie definities bij het beschrijven van een gezonde organisatie:
- Normaal functioneren aandacht voor mens en middelen (financiële reserves
en trots medewerkers).
- Competent Lerende organisatie (innovatief en aanpassen aan de
veranderende omstandigheden).
- Common benefit: Maatschappelijk verantwoord ondernemen (maatschappelijk
belang is belangrijker dan winstmaximalisatie) 3P’s people, planet, profit.
Relatie tussen arbeid en gezondheid
Schaufeli en collega’s wijzen op twee Latijnse betekenissen van arbeid,
Labor en Opus.
Opus(arbeid als resultaat)= energiebron, uitdaging, zelfverwerkelijking. ‘Werk als
medicijn’.
Labor (arbeid als last)= inspanning, belasting, moeite. ‘Werk als ziekmaker’.
Gezondheid in relatie tot arbeid wordt gedefinieerd als een door een persoon en zijn
omgeving ervaren dynamisch evenwicht tussen de belasting door het werk en de
belastbaarheid van het individu. Dit evenwicht wordt op verschillende niveaus
bereikt.
Arbeid, of het ontbreken daarvan, kan de gezondheid negatief en positief
beïnvloeden.
Er moet een balans zijn tussen belasting en belastbaarheid en tussen inspanning en
ontspanning.
Negatieve invloed op gezondheid:
Risque professional arbeidsongeschikt door bedrijfsongeval of beroepsziekte.
Risque social arbeidsongeschikt door ziekte/gebrek (niet werk gerelateerde
aandoening).
Er zijn verschillende relaties tussen arbeid en gezondheid. De termen hiervoor zijn:
Hoofdstuk 2 Wat is arbeid? Wat is gezondheid?
De relatie tussen arbeid en gezondheid is ingewikkeld. We gaan ook in op de
aspecten van arbeidsparticipatie. Daarbij worden de uitgangspunten besproken die
ten grondslag liggen aan het handelen van een professional met betrekking tot
arbeidsrelevante klachten. Deze uitgangspunten zijn:
- arbeid, of het ontbreken daarvan, kan de gezondheid negatief en positief
beïnvloeden;
- interventie op één of meer aspecten van arbeid kan de gezondheid, inclusief
de arbeidsparticipatie, positief beïnvloeden;
- omgekeerd kunnen interventies gericht op de gezondheid de
arbeidsparticipatie beïnvloeden;
- verantwoordelijkheden voor dit proces liggen zowel bij overheden en de
werkgever als bij de (aanstaande) werknemer.
Leefstijl
Bewegen
Roken
Alcohol
Voeding
Ontspanning
Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid
Ziekteverzuim is altijd hoger in de wintermaanden, verder is een licht dalende trend
te zien. 4% verzuim en 850.000 arbeidsongeschikten; stel je werkt 200 dagen dan is
men gemiddeld 8 dagen niet op het werk door ziekte. Hoe lager men is opgeleid hoe
hoger het verzuim, ook andersom hoe hoger opgeleid hoe lager het verzuim. Kan te
maken hebben met fysieke soort van werk en levensstijl.
De kosten van een ongezonde leefstijl zijn aanzienlijk voor bedrijven. Rokers
hebben vaak een hoger verzuimpercentage. Zij verzuiming gemiddeld 1,5 keer zo
erg. En rokers melden zich ook 1,4 keer zo vaak als anderen.
Wat is arbeid? Doelgericht betekenisvolle diensten leveren voor een passende
beloning.
Arbeid heeft twee kanten:
1. als symbool van persoonlijke waarde, als zelfverwerkelijking, als medicijn (opus).
2. als belasting, dus iets wat je beter kunt vermijden ziektemaker (labor)
Verschillende perspectieven over arbeid (pag. 35):
- Economisch perspectief: betaalde of onbetaalde arbeid, wit of zwart werk,
wel of geen bijdrage aan het bruto nationaal product.
- Psychologisch perspectief: bijvoorbeeld de betekenis en doelmatigheid van
arbeid voor het individu.
- Sociologisch perspectief: de betekenis van arbeid voor de maatschappij.
- Filosofisch perspectief: sommige filosofen formuleren arbeid als centrale
levenswaarde en anderen benadrukken de noodzaak van arbeid voor de
menswording van de mens (Marx, in: Luijpen, 1976).
- Ethisch perspectief: ethici kijken naar nastrevenswaardige eigenschappen,
situaties of kwaliteiten voor mensen, organisaties en samenlevingen.
Bijdragen aan leven dat de moeite waard is.
,Ontwikkelingen qua arbeid
1. Meer intensief werken (door toegenomen verwachtingen): dit is een belangrijke
oorzaak voor welzijns- en gezondheidsproblemen.
2. Verandering van arbeidsinhoud: Banen in de agrarische of industriële sector zijn
gedaald en banen in de dienstensector juist gestegen (van lichamelijke naar
psychische klachten).
3. Organisatieveranderingen: organisatieveranderingen roepen onzekerheid en
daarmee spanning op bron van psychische belasting (automatisering).
4. Moderne bedrijfsvoering: Moderne bedrijfsvoering kan een zware mentale druk
leggen op werknemers en leidinggevenden.
5. Aantasting van het psychologische contract: wanneer investeringen en
opbrengsten niet met elkaar op één lijn liggen, kan dit zorgen voor psychische
klachten.
Mensen stellen nu ook andere eisen aan werk. Eerst wilde zij zekerheid en structuur
en nu uitdagingen en groeimogelijkheden.
1. Grint (1998) zegt dat arbeid niet eenduidig te formuleren is. Arbeid is een
maatschappelijk geconstrueerd fenomeen, zonder een vaste of universele betekenis
in tijd en plaats. De betekenis wordt begrensd door de culturele vorm die aan arbeid
wordt gegeven.
Arbeid vervult ook een aantal functies te onderscheiden in manifeste en latente:
Manifeste functie = het verwerven van inkomen
Latente functie = uiteenlopende zaken als het feit dat arbeid de tijd structureert, dat
arbeid sociale contacten meebrengt die kunnen leiden tot waardering, zelfrespect en
zelfontplooiing, dat arbeid status en identiteit geeft en dat arbeid de werknemer de
kans biedt een levensplan te ontwerpen (Godschalk, 1986).
2. De arbeids- en gezondheidspsychologie beschrijft arbeid als een gestructureerde,
doelgerichte activiteit met een zeker verplichtend karakter, waarbij een materieel
surplus wordt geproduceerd.
3. Valkenburg (1996) beschrijft arbeid als een doelgerichte, menselijke activiteit. Een
mens verricht arbeid als lichamelijke en cognitieve capaciteiten doelgericht worden
omgezet in concrete handelingen.
Aan het verrichten van arbeid zijn ook sociale aspecten verbonden, want arbeid gaat
gepaard met een zekere mate van arbeidsdeling en -verdeling en met daarop
gebaseerde sociale relaties en verhoudingen. En er is een sociaal aspect doordat
arbeid wordt verricht met bepaalde hulpmiddelen, variërend van een eenvoudige
hamer tot een geavanceerde computer.
Veel auteurs zijn het erover eens dat bepalende elementen voor arbeid zijn: de
persoon, de taak die deze persoon uitvoert en de context waarin de arbeid
plaatsvindt (zowel de cultuur en de tijd als de plaats en organisatie).
Arbeid kan zodoende omschreven worden als een resultante van het systeem
met de elementen persoon, taak en omgeving (Kuiper et al., 2000).
Wat is gezondheid?
‘Gezondheid’ kan betrekking hebben op een individu, maar ook op een groep
individuen (de gezondheid van de bevolking) en zelfs op een organisatie (dat is een
gezond bedrijf).
, Dat is ook te lezen in de volgende definitie. ‘ Gezondheid is een situatie van
evenwicht, die wordt bepaald door de omstandigheden waarin mensen verkeren en
het vermogen dat zij bezitten, of zich met hulp van anderen kunnen verwerven, om
zich te verweren tegen verstoringen ’ (WVC, 1986).
Individuele gezondheid = “Gezondheid is een situatie van evenwicht, die wordt
bepaald door de omstandigheden waarin mensen verkeren en het vermogen dat zij
bezitten, of zich met hulp van anderen kunnen verwerven, om zich te verweren tegen
verstoringen”. (WVC, 1989)
Drie definities bij het beschrijven van individuele gezondheid:
- Normaal functioneren dus het kunnen functioneren binnen functies,
activiteiten en participatie. Alles zit erop en eraan en alles werkt.
- Competentie gezondheid wordt opgevat als het vermogen van een individu
om adequaat te functioneren in zijn sociale context. Evenwicht tussen
iemands vermogen en doeleinden. (betekenis geven aan het leven).
- Common benefit gezondheid wordt opgevat als datgene wat een
voorwaarde vormt voor het gemeenschappelijk bestaan (bijdragen aan sl).
Drie definities bij het beschrijven van een gezonde organisatie:
- Normaal functioneren aandacht voor mens en middelen (financiële reserves
en trots medewerkers).
- Competent Lerende organisatie (innovatief en aanpassen aan de
veranderende omstandigheden).
- Common benefit: Maatschappelijk verantwoord ondernemen (maatschappelijk
belang is belangrijker dan winstmaximalisatie) 3P’s people, planet, profit.
Relatie tussen arbeid en gezondheid
Schaufeli en collega’s wijzen op twee Latijnse betekenissen van arbeid,
Labor en Opus.
Opus(arbeid als resultaat)= energiebron, uitdaging, zelfverwerkelijking. ‘Werk als
medicijn’.
Labor (arbeid als last)= inspanning, belasting, moeite. ‘Werk als ziekmaker’.
Gezondheid in relatie tot arbeid wordt gedefinieerd als een door een persoon en zijn
omgeving ervaren dynamisch evenwicht tussen de belasting door het werk en de
belastbaarheid van het individu. Dit evenwicht wordt op verschillende niveaus
bereikt.
Arbeid, of het ontbreken daarvan, kan de gezondheid negatief en positief
beïnvloeden.
Er moet een balans zijn tussen belasting en belastbaarheid en tussen inspanning en
ontspanning.
Negatieve invloed op gezondheid:
Risque professional arbeidsongeschikt door bedrijfsongeval of beroepsziekte.
Risque social arbeidsongeschikt door ziekte/gebrek (niet werk gerelateerde
aandoening).
Er zijn verschillende relaties tussen arbeid en gezondheid. De termen hiervoor zijn:
