Biologie van Kanker
Hoorcollege 1: Introductie
Belangrijke punten
- Hallmarks of Cancer
o Multistappen proces
- Er zijn intracellulaire signaleringsroutes in een kanker
- Targeted therapie werkt heel goed, gezien als wondermiddel
o Na twee weken bijna alles verdwenen
o Helaas bijna altijd op redelijk korte termijn (6mnd) nog terugval en bijna net zo erg
- Nieuw in opkomst: immunotherapie. Als alleenstaande therapie werkt het nog minimaal, er
wordt gekeken naar het combineren van immunotherapie en targeted therapie werkt beter
Samenvatting
- De transformatie va gezonde cel naar kankercel bestaat vaak uit meerdere stappen
- De tumor ernaar toe kan variëren
- De medicijnen die nodig zijn om kankercellen op te ruimen verschillen per tumor en patiënt
Welke stof?
- Week 1: Virussen en cellulaire oncogenen, hoofdstuk 3 en 4
- Week 2: Signaleringscascades, celcyclus hoofdstuk 5, 6, 8 en 9
- Week 3: hoofdstuk 11, 13 en 14
- Week 4: hoofdstuk 15 en 16
,Hoorcollege 2: Virussen en cellulaire oncogenen
Hoofdstuk 3 en 4
Wooclap
- Kanker ontstaat uit eigen lichaamscellen: JA
o Zijn uitsporingen uit je eigen lichaam, daarom kanker zo lastig en is kenmerkend
- Kanker is een infectieziekte: soms
o Kan wel: door bloed, contact, virussen. Hoeft niet
- Kanker is een virusinfectie: soms
o Denk aan HPV, hepatitis B, C
- Kanker is erfelijk bepaald: soms
o Erfelijkheid zeker betrokken, misschien zelfs bij alle vormen
- Kanker wordt bepaald door genetische veranderingen: JA
o Een cel kan geen kankercel worden als het niet genetisch verandert
o Een virus is dit ook, die voegt zijn DNA toe = verandering
Hoe ontstaat kanker?
- H4: Komt het door een blootstelling aan specifieke stoffen?
o Vroege observaties van “beroepsrisico’s”; neuskanker door gebruik tabak (1761
snuf), scrotum carcinoma (1775 kinderschoorsteenvegers), de 1e geïnduceerde
tumoren (herhaald behandelen konijnenoren met steenkoolteer, 1915)
- H3: Komt het door een infectieziekte?
o Rous: experimentent chicken sacroma (1910 spierkanker, overdraagbare ziekte)
o Grib Fibiger: maagkanker ratten (1930). Ontstaan maagkanker correleert met een
nematode-infectie, bleek incorrect. Is abnormale uitgroei darmwand door vitA tekort
Kip-sacroma experiment Rous (RSV)
- Nam spiercelkanker van de kip, heeft hij helemaal vermalen. Dat met zand gemengd en door
filter gehaald. Al het vaste bleef achter, vloeistof liep erdoorheen
- Het filtraat (l) injecteerde hij in jonge kippen = daardoor de kip heel snel ook spierkanker
- De vraag: Wat bewijst dit? Heeft hij iets infecterends overgebracht of induceerde dat filtraat
iets wat kanker veroorzaakte?
o Kortom; hoe betrouwbaar is ‘celvrij’ filtraat?
o Er zijn eerder goede filtratiemethoden ontwikkeld door Koch. Die betrouwbaarheid is
daardoor goed en men weet dat het daardoor om iets zeer kleins gaat, mogelijk virus
Virusinfectie en virusreplicatie
- Een grote verscheidenheid aan virussen maakt gebruik van hostcellen (bacterie, mens) voor
vermenigvuldiging
- Zo ook het Rous Sacroma Virus (RSV)
,RVS kan ook kippenfibroblasten in kweek infecteren
- Geïnfecteerde cellen ondergaan celtransformatie nadat bijvoorbeeld dat extract van Rous
werd toegevoegd
- Werden grote veranderingen waargenomen als je virusextract toevoegde
o De geïnfecteerde cellen blijven ‘oneindig’ delen = immortal
o De geïnfecteerde cellen produceren virus
o De geïnfecteerde cellen veranderen van vorm (ronder)
o De geïnfecteerde cellen groeien over elkaar tot klompjes = foci
▪ Fibroblasten vormen normaal een monolayer
Het RSV blijft nodig voor celtransformatie
- Directe verantwoordelijk, is geen hit&run
- Variant van virus gemaakt (fig 3.3), ontstond
een temperatuurgevoelige mutant
o Deze is inactief bij een hogere temperatuur
, o Deze heeft een reversibele verandering van celmorfologie
- Het virusproduct blijft nodig om de cellen te transformeren
Rous sacroma virus (RSV)
- RNA-tumor virus
- Retrovirus: ssRNA genoom, twee kopieën
- Slechts 4 (of 5) eiwitten gecodeerd door virus
o gag: structurele eiwitten matrix, binnenkant
o pol: reverse transcriptate, integrase (en soms
protease bij bvb HIV)
o env: envelopeiwit
- Samen kan dit een viruspartikel vormen en ook de cel aanzetten
om zich te vermenigvuldigen
- HIV: daar is een extra eiwit bij betrokken
RSV is een RNA-tumorvirus
- Geïnfecteerde cellen blijven leven! Het is geen lytische infectie
- Virusdeeltjes assembleren onder de celmembraan en worden gesecreteerd via ‘budding’
- Hiermee kunnen virussen nieuwe cellen infecteren
o Dit is niet nodig om aanwezig te blijven in geïnfecteerde cellen
Meerdere families van DNA-tumorvirussen kunnen kanker veroorzaken
- RNA en DNA-tumorvirussen zijn heel verschillend
o dsDNA is circulair
o Geven geen lytische infectie
o Andere inbouw (makkelijker?) in genoom hostcel
- Virussen die kanker in de mens kunnen induceren (tumor-virusgenomen humaan)
o HBV (hepatitis B virus)
o HPV
o HSV-8; KSHV (humaan herpesvirus 8) DNA
o HTLV-1 (humaan T-cel leukemie virus)
Hoorcollege 1: Introductie
Belangrijke punten
- Hallmarks of Cancer
o Multistappen proces
- Er zijn intracellulaire signaleringsroutes in een kanker
- Targeted therapie werkt heel goed, gezien als wondermiddel
o Na twee weken bijna alles verdwenen
o Helaas bijna altijd op redelijk korte termijn (6mnd) nog terugval en bijna net zo erg
- Nieuw in opkomst: immunotherapie. Als alleenstaande therapie werkt het nog minimaal, er
wordt gekeken naar het combineren van immunotherapie en targeted therapie werkt beter
Samenvatting
- De transformatie va gezonde cel naar kankercel bestaat vaak uit meerdere stappen
- De tumor ernaar toe kan variëren
- De medicijnen die nodig zijn om kankercellen op te ruimen verschillen per tumor en patiënt
Welke stof?
- Week 1: Virussen en cellulaire oncogenen, hoofdstuk 3 en 4
- Week 2: Signaleringscascades, celcyclus hoofdstuk 5, 6, 8 en 9
- Week 3: hoofdstuk 11, 13 en 14
- Week 4: hoofdstuk 15 en 16
,Hoorcollege 2: Virussen en cellulaire oncogenen
Hoofdstuk 3 en 4
Wooclap
- Kanker ontstaat uit eigen lichaamscellen: JA
o Zijn uitsporingen uit je eigen lichaam, daarom kanker zo lastig en is kenmerkend
- Kanker is een infectieziekte: soms
o Kan wel: door bloed, contact, virussen. Hoeft niet
- Kanker is een virusinfectie: soms
o Denk aan HPV, hepatitis B, C
- Kanker is erfelijk bepaald: soms
o Erfelijkheid zeker betrokken, misschien zelfs bij alle vormen
- Kanker wordt bepaald door genetische veranderingen: JA
o Een cel kan geen kankercel worden als het niet genetisch verandert
o Een virus is dit ook, die voegt zijn DNA toe = verandering
Hoe ontstaat kanker?
- H4: Komt het door een blootstelling aan specifieke stoffen?
o Vroege observaties van “beroepsrisico’s”; neuskanker door gebruik tabak (1761
snuf), scrotum carcinoma (1775 kinderschoorsteenvegers), de 1e geïnduceerde
tumoren (herhaald behandelen konijnenoren met steenkoolteer, 1915)
- H3: Komt het door een infectieziekte?
o Rous: experimentent chicken sacroma (1910 spierkanker, overdraagbare ziekte)
o Grib Fibiger: maagkanker ratten (1930). Ontstaan maagkanker correleert met een
nematode-infectie, bleek incorrect. Is abnormale uitgroei darmwand door vitA tekort
Kip-sacroma experiment Rous (RSV)
- Nam spiercelkanker van de kip, heeft hij helemaal vermalen. Dat met zand gemengd en door
filter gehaald. Al het vaste bleef achter, vloeistof liep erdoorheen
- Het filtraat (l) injecteerde hij in jonge kippen = daardoor de kip heel snel ook spierkanker
- De vraag: Wat bewijst dit? Heeft hij iets infecterends overgebracht of induceerde dat filtraat
iets wat kanker veroorzaakte?
o Kortom; hoe betrouwbaar is ‘celvrij’ filtraat?
o Er zijn eerder goede filtratiemethoden ontwikkeld door Koch. Die betrouwbaarheid is
daardoor goed en men weet dat het daardoor om iets zeer kleins gaat, mogelijk virus
Virusinfectie en virusreplicatie
- Een grote verscheidenheid aan virussen maakt gebruik van hostcellen (bacterie, mens) voor
vermenigvuldiging
- Zo ook het Rous Sacroma Virus (RSV)
,RVS kan ook kippenfibroblasten in kweek infecteren
- Geïnfecteerde cellen ondergaan celtransformatie nadat bijvoorbeeld dat extract van Rous
werd toegevoegd
- Werden grote veranderingen waargenomen als je virusextract toevoegde
o De geïnfecteerde cellen blijven ‘oneindig’ delen = immortal
o De geïnfecteerde cellen produceren virus
o De geïnfecteerde cellen veranderen van vorm (ronder)
o De geïnfecteerde cellen groeien over elkaar tot klompjes = foci
▪ Fibroblasten vormen normaal een monolayer
Het RSV blijft nodig voor celtransformatie
- Directe verantwoordelijk, is geen hit&run
- Variant van virus gemaakt (fig 3.3), ontstond
een temperatuurgevoelige mutant
o Deze is inactief bij een hogere temperatuur
, o Deze heeft een reversibele verandering van celmorfologie
- Het virusproduct blijft nodig om de cellen te transformeren
Rous sacroma virus (RSV)
- RNA-tumor virus
- Retrovirus: ssRNA genoom, twee kopieën
- Slechts 4 (of 5) eiwitten gecodeerd door virus
o gag: structurele eiwitten matrix, binnenkant
o pol: reverse transcriptate, integrase (en soms
protease bij bvb HIV)
o env: envelopeiwit
- Samen kan dit een viruspartikel vormen en ook de cel aanzetten
om zich te vermenigvuldigen
- HIV: daar is een extra eiwit bij betrokken
RSV is een RNA-tumorvirus
- Geïnfecteerde cellen blijven leven! Het is geen lytische infectie
- Virusdeeltjes assembleren onder de celmembraan en worden gesecreteerd via ‘budding’
- Hiermee kunnen virussen nieuwe cellen infecteren
o Dit is niet nodig om aanwezig te blijven in geïnfecteerde cellen
Meerdere families van DNA-tumorvirussen kunnen kanker veroorzaken
- RNA en DNA-tumorvirussen zijn heel verschillend
o dsDNA is circulair
o Geven geen lytische infectie
o Andere inbouw (makkelijker?) in genoom hostcel
- Virussen die kanker in de mens kunnen induceren (tumor-virusgenomen humaan)
o HBV (hepatitis B virus)
o HPV
o HSV-8; KSHV (humaan herpesvirus 8) DNA
o HTLV-1 (humaan T-cel leukemie virus)
