hoorcollege preventie en straffen

WEEK 1: PREVENTIE EN STRAFFEN > RECHTVAARDIGING
EN DOELEN VAN STRAF

Wat is straf?
 Men vindt straf vanzelfsprekend
o Zo vanzelfsprekend dat als er geen straf volgt, men gaat soms over op eigenrichting
 Domeinen
o Gezin, school, werk, strafrecht
o Hier in relatie tot formele strafrechtelijke regels
 Definities
o = Leed, deprivatie; iets dat onaangenaam wordt bevonden door de ontvanger
Voor een overtreding van een rechtsregel
o Opzettelijk opgelegd en als straf bedoeld door de mensen die het opleggen
o Die mensen hebben het formele recht dat te doen > straf hiermee onderscheiden
van eigenrichting
o = Straf is een als zodanig bedoeld door de overheid toegebracht leed op grond van
een in het strafwetboek als delict omschreven normschending
 Kern = straf is bedoelde/ intentionele leedtoevoeging
 Straf is problematisch > sprake van leedtoevoeging > hebt hier rechtvaardiging voor nodig
o Waarom leed en niet andere reactie nog
o Fundamentele coherente morele rechtvaardiging
 Hart > instrument om op een praktische manier te praten over de vraag waarom we
straffen? 2 lagen in rechtvaardiging
o Algemene rechtvaardiging/general justification > waarom straf en geen andere
reactie
o Bij positieve rechtvaardiging algemene rechtvaardiging > rules for allocation > wie
straffen we dan precies, wat voor straf en hoeveel straf
Belangrijkste benaderingen
 Retributivisme > Vergeldingstheorie, Absolute theorie, Just Desert(verdiende loon),
o (Deontologische theorie > straf in zichzelf rechtvaardig/intrinsiek goed om te
straffen)
 Utilitarisme > nutstheorie, relatieve theorie, instrumentalisme(straf middel om toekomstig
doel te bereiken), consequentialisme (met straf worden bepaalde consequenties beoogd),
o (teleologische theorie > straf gerechtvaardigd door doelen die in de toekomst heeft)
 Verenigingstheorie > hybride theorie, mixed theory
 Herstelrecht > restorative justice
o Gaat hier niet over straf, maar om een interventie
o Puur gericht op oplossen conflict tussen dader en slachtoffer
Retributivisme:
 Straf is verdiend leed en daarmee intrinsiek goed
 2 varianten:
o Negatief retributivisme > straf heeft een beperkende limiterende werking
o Positief retributivisme > straf moet
 Negatief retributivisme > straf moet niet, maar als je straft 2 regels:
o Alleen schuldigen komen in aanmerking voor straf
o Een schuldige kan en mag nooit zwaarder gestraft worden dat evenredig is aan de
ernst van het feit en de mate van schuld
o  Geen algemene rechtvaardiging, slechts een limiterende werking

, Positief retributivisme >
o Kant grondlegger > straf heeft een intrinsieke morele waarde
o Mensen zijn morele rationele wezens > essentie van mens zijn > onze plicht om
mensen aan te spreken op hun moraliteit > daarom intrinsieke morele waarde van
straf -> straf is een morele plicht
o 1. Straf moet want straf is intrinsiek goed
o 2. Hoe dan > oog om oog, tand om tand
o Straf moet want straf is goed (beeld van kant) > categorisch imperatief > is dat wel
een algemene rechtvaardiging voor het straffen? Is het niet > waarom moet je
mensen op hun moraliteit aanspreken met het toevoegen van leed? Waarom is
leedtoevoeging gepaste reactie? Reactie moet, maar Kant beantwoord niet waarom
straf dan moet
o Kants blijvende invloed
 Mens is ene rationeel moreel wezen dat in staat is tot moreel begrip
 Mens mag daarom nooit als middel worden aangewend voor toekomstig
(collectief) doel
 Algemene rechtvaardigingen pogingen:
o Intuïtionisme > intuïtie om iets te bestraffen wat fout is. Hoe onderscheidt straf zich
dan van wraak?
o Verstoorde balans herstellen >
 Annulment > straf kan de morele balans in de samenleving herstellen,
doordat de straf het misdrijf ‘annuleert’ doormiddel van leed
 -> Komt nog steeds niet uit de morele coherente rechtvaardiging
 Oneigenlijk verkregen voordeel ontnemen, maar waarom moet dat met
leedtoevoeging?
 Hedendaagse retributivisme > Von Hirsch
o Straf is verdiend leed
o Nieuw > met straf wordt een afkeurende boodschap uitgedragen aan rationele
wezens die in staat zijn tot moreel begrip
o Afkeuring in vorm van leedtoevoeging zodat de boodschap ook echt aankomt
 En zodat er voor iedereen in de samenleving een goede reden is om van
misdaad af te zien -> bent aan het refereren aan een doel in de toekomst >
verenigingstheorie want maakt gebruik van utilitarisme
o Straf moet proportioneel zijn aan de ernst van het misdrijf en de verwijtbaarheid van
de dader
 Proportionaliteit >
o Belangrijk om te voorkomen dat iemand zwaarder gestraft wordt dan verdiend is
voor het nut van andere
o Ordinale proportionaliteit > 3 principes
 Gelijkwaardigheid > Soortgelijke misdrijven moeten soortgelijke straffen
krijgen
 Rangorde > als misdrijf A ernstiger is dan misdrijf B, dan straf voor A altijd
zwaarder dan straf voor B
 Verhoudingen/relatieve afstanden > Als A veel ernstiger dan B, en als B iets
ernstiger dan C, dan dienen die verschillen in de straffen voor A, B en C terug
te zien zijn
o Cardinale proportionaliteit > principe van ordinale proportionaliteit + hoeveel straf:
 Numerieke verankering van schaaluiteinden
Exact vaststellen van punten op de schaal
Hoeveel straf verdient misdrijf X en hoeveel meer dan misdrijf Y
 Vergelding zegt niks over hoe hard je moet straffen, zegt iets over ordinale proportionaliteit

,  Vergelding/retributivisme vaak geassocieerd met hard straffen > klopt niet
o Vergelding > proportionele leedtoevoeging
o Gaat om het proportioneel uitdrukken van afkeuring en gaat daarmee bepaalde
vormen van afschrikking tegen
Utilitarisme:
 Nastreven nut voor samenleving
 Straf gerechtvaardigd met doelen in de toekomst > vergroten van gemeenschappelijk welzijn
 1. Preventie is algemene rechtvaardiging voor straf > toekomstig nut moet groter zijn dan de
straf van de kosten
 2. Hoeveel straf > niet meer dan nodig is om het doel te bereiken
 Proportionaliteit > utilitaristisch > straf proportioneel aan wat nodig is om het nut te
bereiken
 Ernstige misdrijven geen nut te bereiken > straffen we niet > geen deontologische
rechtvaardiging
 Morele adder > extreem zware straffen of zelfs straffen van onschuldige rechtvaardigen als
er maar voldoende nut mee wordt bereikt?
o In beginsel geen begrenzing in de mate en wie gestraft wordt
 Praktische adder > als beoogde nut niet wordt behaald??
o Moet weten dat het doel in voldoende mate bereikt wordt
 Oplossingen > greep naar negatief retributivisme > alleen de schuldige mogen gestraft
worden en niet zwaarder aan wat nog evenredig is aan de ernst van het feit en de
verwijtbaarheid van de dader
 Strafdoelen om nut te bereiken:
o Generale preventie/algemene > algemene afschrikking, normbevestiging
o Speciale preventie/individuele > individuele afschrikking, onschadelijkmaking
(incapacitatie), rehabilitatie/resocialisatie (werken aan vaardigheden van individu,
voorkomen dat individu in de toekomst in de fout gaat)
 Rehabilitatie > kunt uitkomen op een interventie die uiteindelijk zwaarder is
dan een proportioneel vergeldende straf
 Interne conflicten:
o Duidelijke aanknopingspunten voor rehabilitatie via taakstraf -> individuele
preventie, maar
o Een zware exemplarische straf worden veel potentiele plegers afgeschrikt ->
generale preventie
 Utilitaristen > zouden hiervoor gaan
 Grondleggers utilitarisme > Benthem > meeste nut bereiken door algemene afschrikking
o Gevaar van onschuldige straffen en extreem zwaar straffen
o Beccaria > sociaal contract > nooit meer straffen dan wat in verhouding staat tot
minimaal hoeveelheid vrijheid die mensen hebben opgegeven aan de overheid om
ieders belang te waarborgen  limiterende negatieve werking op utilitaristische
straffen