SamenvattingPSYCHIATRIE HOOFDSTUK 8 T/M 14
H8 Middelgerelateerde en verslavingsstoornissen
Veel jonge mensen beginnen middelen te gebruiken onder invloed van leeftijdsgenoten en
beschikbaarheid. Het kan een uiting zijn van rebellie of juist conformeren aan de groep, vaak zijn
het diverse factoren bij elkaar die de stap van experimenteren naar werkelijk verslaafd zijn
veroorzaken.
Drugs = een chemisch middel (gelijkend op lichaamseigen stoffen) dat leidt tot een verandering in
de psychische functies. Een andere naam voor drug is psycho-actieve stof, medicijnen vallen
daar soms ook onder.
De bloed-brein barrière voorkomt de opname van lichaamsvreemde stoffen door het lichaam.
In de DSM 5 worden twee categorieën van middel gerelateerde stoornissen gehanteerd:
- Stoornissen die door middelen teweeggebracht worden; afwijkende gedragspatronen als
gevolg van het gebruik van psycho-actieve middelen.
Intoxicatie = een toestand waarin de hersenen zo zijn beïnvloed door het middel
dat ze niet meer adequaat kunnen functioneren. Kan tot de dood leiden.
Onttrekkingssyndroom = groep symptomen die zich voordoen wanneer een
afhankelijk persoon na zwaar, langdurig gebruik van een bepaald middel
plotseling stopt met gebruiken.
- Stoornissen in het gebruik van middelen; patronen van maladaptief gebruik van psycho-
actieve stoffen die leiden tot aanzienlijk belemmerd functioneren of persoonlijk lijden.
Tolerantie = lichamelijke gewenning aan een middel zodanig dat bij regelmatig gebruik, hogere
doses nodig zijn om dezelfde effecten te bereiken.
Fysiologische afhankelijkheid = het lichaam is afhankelijk geworden van een voortdurende
toevoer van de gebruikte stof.
Psychologische afhankelijkheid = dwangmatig gebruik van een stof om in een psychologische
behoefte te voorzien.
We spreken over misbruik als er sprake is van een aanzienlijke belemmering in het dagelijks
functioneren op een bepaald terrein door het gebruik. Voorbeelden hiervan zijn: niet nakomen
van verantwoordelijkheden, riskant gedrag in fysieke zin en frequente sociale of interpersoonlijke
problemen.
Prevalentiecijfers:
- Ontwikkelen van een middelenstoornis ooit in het leven: mannen 19,4% en vrouwen 7,5%
- Alcoholmisbruik: mannen 19,4% en vrouwen 3,9%
- Alcoholafhankelijkheid: mannen 8,9% en vrouwen 1,9%
- Drugsstoornissen: mannen 3,7% en vrouwen 2,5%
- Afhankelijkheid van drugs: mannen 2,1% en vrouwen 1,5%
Mensen die meer dan één middel gebruiken, lopen een groter risico op een overdosis. Bovendien
heeft de behandeling van één vorm van verslaving geen effect op het gebruik van andere
,middelen. Soms wordt het gebruik van andere middelen door een dergelijke behandeling zelf
verergerd!
Niet-middelgerelateerde vormen van verslaving: dwangmatig gokken, seks, winkelen, gamen en
internetten. Deze hebben belangrijke kenmerken gemeen met middelgerelateerde verslavingen.
Binge-drinking = het drinken van meerdere borrels achter elkaar (bij mannen <5 en bij vrouwen
<4)
Nucleus accumbens = een structuur bij het limbisch systeem, het
‘genotscentrum’ van het brein.
Er zijn twee motivatieroutes in het brein; wanting (willen) en liking (lekker
vinden). Bij verslaving wordt wanting sterker en liking soms minder, het wordt
dwang.
Drugs worden meestal in drie grote groepen ingedeeld: stimulerende middelen/stimulantia,
dempende middelen/depressiva en hallucinogene middelen.
Type 1: stimulerend Type 2: dempend Type 3: hallucinogenen
Gaat om effect op bewustzijn, Gaat om effect op Verstoren de waarneming:
niet op lichaam! psyche/geest, niet op hallucineren, trippen, kleren
lichamelijke activiteit. etc. anders waarnemen.
Gewenning en voornamelijk Sterke gewenning! Kleinere kans op lichamelijke
psychische afhankelijkheid. Fysieke afhankelijkheid: afhankelijkheid, vooral
ontwenningsverschijnselen bij psychische afhankelijkheid
onthouding (zweten, (hunkering naar…). Geen
misselijkheid, trillen, pijn). aanwijzingen voor
onthoudingsziekte.
Positieve effecten (extra Heroïne is gevaarlijker dan Gevaar van gebruik: trigger
energie) zijn de gevaarlijkste alcohol, het werkt sneller uit voor psychoses, gebrek aan
kanten van de drug (negeren en er treedt eerder reëel denkvermogen.
van lich. signalen). gewenning op.
Eerste keer een groot effect,
neemt steeds verder af
naarmate het gebruik
toeneemt, steeds meer nodig
voor hetzelfde effect.
Cocaïne, cafeïne, XTC, Heroïne, alcohol, wiet, LSD, paddo’s, marihuana,
speed, amfetamine, nicotine sedativa en opiaten PCP
Alcoholisme = alcoholverslaving, lichamelijke afhankelijkheid van of verslaving aan alcohol die
wordt gekenmerkt door een verminderde controle over het gebruik van de stof. Risicofactoren
voor alcoholisme; mannelijk geslacht, jonge volwassenheid, antisociaal gedrag, alcoholisme in
familiegeschiedenis, lager inkomen, minder opleiding en alleenstaand.
Behandeling van alcoholisme = gedragsmatig (geen beschikking, detox) en operant
conditioneren (disulfiram). Cognitief; leren van zelfcontrole en sociale steun (AA).
Disulfiram = medicatie die nare verschijnselen geeft bij het gebruiken van alcohol, lijkend op
ontwenningsverschijnselen.
Prognose = niet positief, 33% kans op clean, blijven drinken en sterven binnen 10 jaar.
, Oorzaken drugsgebruik: Er is niet één verklaring, komen vaak in samenhang voor
- Psychoanalyse -> vluchtgedrag
- Gedragsmatig -> werkt belonend
- Cognitief -> kan geen kwaad, iedereen gebruikt het (geen verklaring voor de moeite om
te stoppen met gebruik, alleen verklaring voor de start)
- Biologisch -> neurotransmitter dopamine in genotscentrum, genetische factoren
- Maatschappelijke houding tegenover drugs en beschikbaarheid
Factoren die gebruik in stand houden zijn:
Het optreden van gewenning/tolerantie en afkickverschijnselen.
Gewenning = steeds meer nodig hebben voor hetzelfde effect, reden waarom
dosering omhoog moet.
Gevaar na periode van clean zijn = de normale dosering komt weer harder aan,
overdosis!
Polydruggebruik = meerdere drugs gebruiken om de effecten te compenseren
(stimulerend + dempend).
Junkiesyndroom = persoon met verslaving ontwikkelt een soort antisociale persoonlijkheids-
stoornis, gebruikt anderen om aan zijn drugs te komen.
Behandeling bij harddrugsverslaving = moeilijk door therapieontrouw, heftige lichamelijke
ontwenningsverschijnselen en psychische afhankelijkheid. Methadon gaat
onthoudingsverschijnselen tegen (medicatie), maar is ook een drug en kan men aan verslaafd
raken!
Prognose = somber, 50% gaat weer gebruiken na detox of ontwikkelt een andere verslaving.
H9. Voedings- en eetstoornissen
Anorexia Nervosa = eetstoornis die zich kenmerkt door het in standhouden van een abnormaal
laag lichaamsgewicht, een vertekend lichaamsbeeld, intense angst om aan te komen en bij
vrouwen het uitblijven van de menstruatie (amenorroe). Anorexia nervosa is de meest
onderzochte eetstoornis, die opvallend cultuurgebonden is en voornamelijk voorkomt in West-
Europa en de VS. Dodelijke psychische stoornis door de lichamelijke gevolgen!
Er zijn twee typen:
Gemengd type = Eetbuien-/purgerende type: frequente episodes gedurende drie
maanden met eetbuien en purgeergedrag (= braken, gebruik van laxeermiddelen,
diuretica en klysma’s). <= veel overeenkomsten met boulimia nervosa.
Puur type = Restrictieve type: zonder eetbuien en braken, obsessieve controle op dieet
en lichaamsvorm.
Prevalentie = vooral vrouwen/meisjes tussen de 14-19 jaar, 1%
Verklaringen anorexia:
- Psychoanalyse -> kind willen blijven, geen vrouw willen worden.
- Gedragsmatig -> afvallen leidt tot complimenten, laag gewicht tot zorg en aandacht
(beloning).
- Cognitief -> (verkeerde) opvatting over schoonheid en belang van dun zijn, te veel
waarde hechten aan eigen lichaamsgewicht – verklaart vooral aanvang van de stoornis.
- Humanistisch -> vervreemd raken van jezelf om maar geaccepteerd te worden (rol
spelen), daarna niet meer in staat om eigen lichaam goed te lezen <= heel serieus
genomen verklaring, past bij cultuurgebondenheid!
- Biologisch -> hersendelen die betrokken zijn bij verzadiging functioneren niet goed.
- Sociaal-cultureel -> grote nadruk op dun zijn als schoonheidsideaal.
H8 Middelgerelateerde en verslavingsstoornissen
Veel jonge mensen beginnen middelen te gebruiken onder invloed van leeftijdsgenoten en
beschikbaarheid. Het kan een uiting zijn van rebellie of juist conformeren aan de groep, vaak zijn
het diverse factoren bij elkaar die de stap van experimenteren naar werkelijk verslaafd zijn
veroorzaken.
Drugs = een chemisch middel (gelijkend op lichaamseigen stoffen) dat leidt tot een verandering in
de psychische functies. Een andere naam voor drug is psycho-actieve stof, medicijnen vallen
daar soms ook onder.
De bloed-brein barrière voorkomt de opname van lichaamsvreemde stoffen door het lichaam.
In de DSM 5 worden twee categorieën van middel gerelateerde stoornissen gehanteerd:
- Stoornissen die door middelen teweeggebracht worden; afwijkende gedragspatronen als
gevolg van het gebruik van psycho-actieve middelen.
Intoxicatie = een toestand waarin de hersenen zo zijn beïnvloed door het middel
dat ze niet meer adequaat kunnen functioneren. Kan tot de dood leiden.
Onttrekkingssyndroom = groep symptomen die zich voordoen wanneer een
afhankelijk persoon na zwaar, langdurig gebruik van een bepaald middel
plotseling stopt met gebruiken.
- Stoornissen in het gebruik van middelen; patronen van maladaptief gebruik van psycho-
actieve stoffen die leiden tot aanzienlijk belemmerd functioneren of persoonlijk lijden.
Tolerantie = lichamelijke gewenning aan een middel zodanig dat bij regelmatig gebruik, hogere
doses nodig zijn om dezelfde effecten te bereiken.
Fysiologische afhankelijkheid = het lichaam is afhankelijk geworden van een voortdurende
toevoer van de gebruikte stof.
Psychologische afhankelijkheid = dwangmatig gebruik van een stof om in een psychologische
behoefte te voorzien.
We spreken over misbruik als er sprake is van een aanzienlijke belemmering in het dagelijks
functioneren op een bepaald terrein door het gebruik. Voorbeelden hiervan zijn: niet nakomen
van verantwoordelijkheden, riskant gedrag in fysieke zin en frequente sociale of interpersoonlijke
problemen.
Prevalentiecijfers:
- Ontwikkelen van een middelenstoornis ooit in het leven: mannen 19,4% en vrouwen 7,5%
- Alcoholmisbruik: mannen 19,4% en vrouwen 3,9%
- Alcoholafhankelijkheid: mannen 8,9% en vrouwen 1,9%
- Drugsstoornissen: mannen 3,7% en vrouwen 2,5%
- Afhankelijkheid van drugs: mannen 2,1% en vrouwen 1,5%
Mensen die meer dan één middel gebruiken, lopen een groter risico op een overdosis. Bovendien
heeft de behandeling van één vorm van verslaving geen effect op het gebruik van andere
,middelen. Soms wordt het gebruik van andere middelen door een dergelijke behandeling zelf
verergerd!
Niet-middelgerelateerde vormen van verslaving: dwangmatig gokken, seks, winkelen, gamen en
internetten. Deze hebben belangrijke kenmerken gemeen met middelgerelateerde verslavingen.
Binge-drinking = het drinken van meerdere borrels achter elkaar (bij mannen <5 en bij vrouwen
<4)
Nucleus accumbens = een structuur bij het limbisch systeem, het
‘genotscentrum’ van het brein.
Er zijn twee motivatieroutes in het brein; wanting (willen) en liking (lekker
vinden). Bij verslaving wordt wanting sterker en liking soms minder, het wordt
dwang.
Drugs worden meestal in drie grote groepen ingedeeld: stimulerende middelen/stimulantia,
dempende middelen/depressiva en hallucinogene middelen.
Type 1: stimulerend Type 2: dempend Type 3: hallucinogenen
Gaat om effect op bewustzijn, Gaat om effect op Verstoren de waarneming:
niet op lichaam! psyche/geest, niet op hallucineren, trippen, kleren
lichamelijke activiteit. etc. anders waarnemen.
Gewenning en voornamelijk Sterke gewenning! Kleinere kans op lichamelijke
psychische afhankelijkheid. Fysieke afhankelijkheid: afhankelijkheid, vooral
ontwenningsverschijnselen bij psychische afhankelijkheid
onthouding (zweten, (hunkering naar…). Geen
misselijkheid, trillen, pijn). aanwijzingen voor
onthoudingsziekte.
Positieve effecten (extra Heroïne is gevaarlijker dan Gevaar van gebruik: trigger
energie) zijn de gevaarlijkste alcohol, het werkt sneller uit voor psychoses, gebrek aan
kanten van de drug (negeren en er treedt eerder reëel denkvermogen.
van lich. signalen). gewenning op.
Eerste keer een groot effect,
neemt steeds verder af
naarmate het gebruik
toeneemt, steeds meer nodig
voor hetzelfde effect.
Cocaïne, cafeïne, XTC, Heroïne, alcohol, wiet, LSD, paddo’s, marihuana,
speed, amfetamine, nicotine sedativa en opiaten PCP
Alcoholisme = alcoholverslaving, lichamelijke afhankelijkheid van of verslaving aan alcohol die
wordt gekenmerkt door een verminderde controle over het gebruik van de stof. Risicofactoren
voor alcoholisme; mannelijk geslacht, jonge volwassenheid, antisociaal gedrag, alcoholisme in
familiegeschiedenis, lager inkomen, minder opleiding en alleenstaand.
Behandeling van alcoholisme = gedragsmatig (geen beschikking, detox) en operant
conditioneren (disulfiram). Cognitief; leren van zelfcontrole en sociale steun (AA).
Disulfiram = medicatie die nare verschijnselen geeft bij het gebruiken van alcohol, lijkend op
ontwenningsverschijnselen.
Prognose = niet positief, 33% kans op clean, blijven drinken en sterven binnen 10 jaar.
, Oorzaken drugsgebruik: Er is niet één verklaring, komen vaak in samenhang voor
- Psychoanalyse -> vluchtgedrag
- Gedragsmatig -> werkt belonend
- Cognitief -> kan geen kwaad, iedereen gebruikt het (geen verklaring voor de moeite om
te stoppen met gebruik, alleen verklaring voor de start)
- Biologisch -> neurotransmitter dopamine in genotscentrum, genetische factoren
- Maatschappelijke houding tegenover drugs en beschikbaarheid
Factoren die gebruik in stand houden zijn:
Het optreden van gewenning/tolerantie en afkickverschijnselen.
Gewenning = steeds meer nodig hebben voor hetzelfde effect, reden waarom
dosering omhoog moet.
Gevaar na periode van clean zijn = de normale dosering komt weer harder aan,
overdosis!
Polydruggebruik = meerdere drugs gebruiken om de effecten te compenseren
(stimulerend + dempend).
Junkiesyndroom = persoon met verslaving ontwikkelt een soort antisociale persoonlijkheids-
stoornis, gebruikt anderen om aan zijn drugs te komen.
Behandeling bij harddrugsverslaving = moeilijk door therapieontrouw, heftige lichamelijke
ontwenningsverschijnselen en psychische afhankelijkheid. Methadon gaat
onthoudingsverschijnselen tegen (medicatie), maar is ook een drug en kan men aan verslaafd
raken!
Prognose = somber, 50% gaat weer gebruiken na detox of ontwikkelt een andere verslaving.
H9. Voedings- en eetstoornissen
Anorexia Nervosa = eetstoornis die zich kenmerkt door het in standhouden van een abnormaal
laag lichaamsgewicht, een vertekend lichaamsbeeld, intense angst om aan te komen en bij
vrouwen het uitblijven van de menstruatie (amenorroe). Anorexia nervosa is de meest
onderzochte eetstoornis, die opvallend cultuurgebonden is en voornamelijk voorkomt in West-
Europa en de VS. Dodelijke psychische stoornis door de lichamelijke gevolgen!
Er zijn twee typen:
Gemengd type = Eetbuien-/purgerende type: frequente episodes gedurende drie
maanden met eetbuien en purgeergedrag (= braken, gebruik van laxeermiddelen,
diuretica en klysma’s). <= veel overeenkomsten met boulimia nervosa.
Puur type = Restrictieve type: zonder eetbuien en braken, obsessieve controle op dieet
en lichaamsvorm.
Prevalentie = vooral vrouwen/meisjes tussen de 14-19 jaar, 1%
Verklaringen anorexia:
- Psychoanalyse -> kind willen blijven, geen vrouw willen worden.
- Gedragsmatig -> afvallen leidt tot complimenten, laag gewicht tot zorg en aandacht
(beloning).
- Cognitief -> (verkeerde) opvatting over schoonheid en belang van dun zijn, te veel
waarde hechten aan eigen lichaamsgewicht – verklaart vooral aanvang van de stoornis.
- Humanistisch -> vervreemd raken van jezelf om maar geaccepteerd te worden (rol
spelen), daarna niet meer in staat om eigen lichaam goed te lezen <= heel serieus
genomen verklaring, past bij cultuurgebondenheid!
- Biologisch -> hersendelen die betrokken zijn bij verzadiging functioneren niet goed.
- Sociaal-cultureel -> grote nadruk op dun zijn als schoonheidsideaal.
