Geschiedenis en samenleving H2

Boek: geschiedenis & samenleving
Hoofdstuk 2
Tijd van Grieken en Romeinen  3000 v. Chr. Tot 500 n. Chr.  voor de Lage
landen van 50 v. Chr. Tot 500 n. Chr.

Belangrijke ontwikkelingen
- Ontstaan steden
- Overgang naar agrarisch-stedelijke samenleving
- Ontwikkeling Romeinse wereldrijk
Kenmerkende aspecten
- De verspreiding van e Grieks-Romeinse cultuur en de confrontate met de Germaanse
cultuur
- Het Christendom en het Romeinse Rijk
Canonvensters
- De Romeinse limes. Op de grens van de Romeinse wereld

2.1 het verschijnsel stad
De agrarische samenleving gaat over in een agrarisch-stedelijke samenleving.
Juridische benadering  een stad heef stadsrechten.
Geografsche benadering  inwoneraantallen, spreiding van beroepen en van functes.
Een stad kan zich onderscheiden door  aanwezigheid stadsrechten, veel mensen op klein
grondgebied, samenstelling beroepsbevolking, veelheid aan functes, aaakening plaleland
(stadsmuur of -wal met toegangspoorten)
De oudste steden
Vanaf 900 v. Chr. Ontwikkelen zich steden.
Stedelijke ontwikkeling:
- 9000 v. Chr. Vestgen zich nomaden in het oude Jericho vanwege water en voedsel.
Jericho ligt aan de handelsroute van Egypte naar Turkije  Jericho wordt welvarende
stad
- In Turkije de stad Catal Hüyük  tussen 6500 en 5650 v. Chr. een bloeiperiode 
ingang op het dak
- Mesopotamië (huidige Irak)  5000 v. Chr. Ontstaan er landbouwnederzetngen 
rivieren overstromen vaak = vruchtbare grond  Soemeriërs bedenken een
irrigatesysteem, de dorpen van de Soemeriërs groeien uit tot stadsstaten (Oer en
Oeroek), iedere stasstaat heef een eigen bestuur onder leiding van een vorst, in de
stad staat de tempel centraal (Zigurrar), bouwland ligt buiten de muren, tempels
ontvangen gifen, vanuit beeldschrif ontstaat spijkerschrif, schrijfmateriaal =
kleitablelen
- Rond 1700 v. Chr. is Babylon de grootste stad in het tweestromenland
- Overstroming Nijl = vruchtbare strook land  basis hoogontwikkelde cultuur van het
oude Egypte (bloeitjd 2800 tot 700 v. Chr.)  geschiedenis Egypte wordt ingedeeld
in rijken  Oude rijk (2800 tot 2200 v. Chr.). Is Memphis de hoofdstad (bestuurd
door de koning (farao) is ook god), de oppergod is Re (zonnegod), Osiris is de heerser
over de onderwereld, zijn vrouw Isis en hun zoon Horus. Farao’s worden begraven in
piramiden  Thebe is e hoofdstad van het Middenrijk (2100 tot 1650 v. Chr.) 

, tjdens het nieuwe rijk (1600 tot 700 v. Chr.) wonen de farao’s in El Ammarna, grote
tempels in Karnak en Luxor gebouwd, farao’s begraven in graven
- Egyptenaren ontwikkelen een beeldschrif  het hiërogliefenschrif, Fransman
Champollion kon het schrif ontcijferen
De verspreiding van het verschijnsel stad
In het Midden-Oosten ontstaan steeds meer steden en stadstaten  onder meer in het
huidige Griekenland en Italië.
Stadstaten in Griekenland ontwikkelen zich in de 8e eeuw voor Chr.  Groei bevolking en
uitbreiding en intensivering van e landbouw  landeigenaren zoeken voor de afzet van hun
producten een marktplaats, zo ontstaan steden met een eigen bestuursvorm.
Overbevolking in Griekenland  leidt tot emigrate  stchtng stadstaten elders 
bevorderen de handel in het Middellands zeegebied
Amthene  belangrijkste stadstaat  ontwikkelt zich een nieuwe politeke bestuursvorm 
democrate
Eerst hebben alle stadstaten een oligarische regeringsvormen  kleine groep aanzienlijken
bestuurt. Amlleen Sparta heef koningen.
In Amthene ontstaat een bestuursvorm waarbij de inwoners burgerrecht hebben (geen
vrouwen en slaven)
Grieken vereren een groot aantal goden die onder leiding staan van de oppergod Zeus.
Grieken beschikken over lelerschrif  gebaseerd op een alfabet (geen Griekse uitvinding)
In de 2e eeuw v. Chr. Onderwerpen de Romeinen Griekeland, zij nemen op cultureel gebied
veel van de Grieken over  Grieks-Romeinse cultuur
Rome is gestcht door Romulus en Remus (2 broers, grootgebracht door een wolf)  Rome
wordt het hart van het Romeinse Rijk  stad neemt centrale plaats in
2.2 Van stadstaat tot wereldmacht
Rome is gebouwd op zeven heuvels  vanaf 510 v. Chr. Is het de hoofdstad van een
republiek.
Vanuit Rome onderwerpen de Romeinen heel Italië  veroveren hele kustlijn van het
Middellandse Zeegebied  Middellandse Zee is een binnenzee en heet bij de Romeinen de
Mare Nostrum (onze zee).
Julius Caesar  valt in de 1e eeuw v. Chr. Met legers Fallië binnen hij krijgt veel macht 
in 44 v. Chr. Wordt Caesar vermoord  aan Caesar is de tjdrekening te danken (365 dagen,
12 maanden), Romeinen rekende eerste met 10 maanden, januari en februari werden
toegevoegd, juli vernoemt naar Julius Caesar en augustus naar de eerste keizer. Van Caesars
naam zijn de woorden keizer en tsaar afgeleid. Uit de machtsstrijd na de dood van Caesar
komt zijn aangenomen zoon Amugustus in 27 v. Chr. Amls overwinnaar tevoorschijn, hij wordt
de 1e keizer van het Romeinse Rijk. Onder zijn macht komt er een periode van rust tot 250 v.
Chr.  Pax Romana (Romeinse vrede)
Organisate Romeinse Rijk  legers zijn superieur aan de andere volken, veroverde gebieden
worden ingedeeld in provincies met Romeinse bestuurders, voor snelle transporten wordt
een enorm wegennet aangelegd (verharde wegen), langs de snelwegen staan mijlpalen
(grenspalen) geven afstand aan met Rome, postdienst, vaarwegen (Rijn), hefngen van
belastngen, via kadaster wordt grondbezit vastgelegd, provincies moeten soldaten leveren
voor het Romeinse leger.
De aanzienlijken oefenen de macht uit in de stad, ze wonen op een agrarisch landgoed
(villa).