11-4-2023
Valrisicosignalering
De belangrijkste eerste stap in valpreventie
voor ouderen in de thuiszorg
Naomi Walraven
HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN
OPLEIDING: BACHELOR
VERPLEEGKUNDE DEELTIJD
MODULE 7, ZORGINNOVATIE IN DE
PRAKTIJK
MODULENUMMER: HVMB20ONDM7
1E EXAMINATOR: J.J. VAN SLUIS
TSN THUISZORG,
NAAM OPDRACHTGEVER:
WERKBEGELEIDER:
AANTAL WOORDEN: 2500
, InhoudsopgaveInhoudsopgaveInhoudsopgave 1
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave.......................................................................................................................................1
Hoofdstuk 1 Inleiding.............................................................................................................................2
Hoofdstuk 2 Onderzoeksmethode..........................................................................................................5
2.1 Design..............................................................................................................................................................5
2.2 Methode..........................................................................................................................................................5
2.3 Populatie.........................................................................................................................................................5
2.4 Dataverzameling.............................................................................................................................................6
2.5 Data-analyse...................................................................................................................................................8
Hoofdstuk 3 Betrouwbaarheid, validiteit en generaliseerbaarheid........................................................9
3.1 Betrouwbaarheid............................................................................................................................................9
3.2 Validiteit..........................................................................................................................................................9
3.3 Generaliseerbaarheid.....................................................................................................................................9
Hoofdstuk 4 Ethiek, wet- en regelgeving..............................................................................................10
Hoofdstuk 5 Planning en samenwerking..............................................................................................11
Literatuurlijst........................................................................................................................................12
Bijlage I Informatiebrief........................................................................................................................14
Bijlage II Informed consent...................................................................................................................15
, InhoudsopgaveInhoudsopgaveInhoudsopgave 2
Hoofdstuk 1 Inleiding
Eén op de drie 65-plussers heeft een verhoogd valrisico, wat neerkomt op 1,1 miljoen ouderen in
Nederland. Van verhoogd valrisico wordt gesproken wanneer de cliënt in de afgelopen 12 maanden
is gevallen, bezorgd is om te vallen of moeite heeft met bewegen, lopen of balans houden
(VeiligheidNL, 2023). In 2021 werden 105.000 65-plussers behandeld op de SEH na een val. Bij ruim
43% vond het valincident in en om het huis plaats (VeiligheidNL, 2021). Het aantal valongevallen in
Nederland blijft stijgen door vergrijzing: een toename van het aantal 65-plussers (Centraal Bureau
voor de Statistiek, 2023). Om het aantal valincidenten te verminderen is gerichte valpreventie
essentieel, waarbij valrisicosignalering een belangrijke rol speelt (Huisarts en Wetenschap, 2019).
Onderscheid kan worden gemaakt tussen primaire valpreventie, gericht op het voorkomen van vallen
in het algemeen, en secundaire preventie, gericht op nieuwe valincidenten bij cliënten met al een
verhoogd risico (Zorg voor Beter, 2020).
Ouderen zijn zich niet bewust van hun verhoogde valrisico, zien vallen als iets dat bij het ouder
worden hoort en zoeken daardoor zelden hulp. Daarom is het belangrijk dat zorgprofessionals een
valrisico bij ouderen tijdig signaleren om preventie in te kunnen zetten (Kuiper & Evenblij, 2020).
Bijna alle verpleegkundigen en verzorgenden zien risicosignalering en preventie als kerntaak binnen
hun vak. Toch zegt 45% in een peiling van V&VN (2023) niet toe te komen aan deze taak, met als
voornaamste reden gebrek aan tijd en geld, gevolgd door personeelstekort en onvoldoende kennis
binnen de organisatie (Clemson et al., 2017; Olij et al., 2019; V&VN, 2023). Kennis onder
zorgprofessionals over signaleren en het nut, de noodzaak en effectiviteit van valpreventie draagt bij
aan de motivatie om tijd vrij te maken voor valrisicosignalering (Clemson et al., 2017).
Verschillende evidence-based interventies, zoals beweegprogramma’s, zijn beschikbaar om vallen te
voorkomen. Deze worden echter niet altijd goed in de eerstelijnszorg geïmplementeerd (Meekes, et
al., 2020). Huisartsen en verpleegkundigen weten door gebrek aan kennis vaak niet welke cliënten
een hoog valrisico hebben waardoor valrisico signalering uitblijft, wat wel noodzakelijk zou moeten
zijn bij kwetsbare ouderen in de eerstelijnszorg. Hierbij wordt nagegaan bij welke cliënten
valpreventie kan worden ingezet en hoe deze interventie eruit gaat zien (Meekes et al., 2020). De
screeningstool ‘Valanalyse’ zou een goede ondersteuning kunnen zijn bij valrisicosignalering en is
makkelijk en snel te gebruiken door zorgprofessionals. Dit is een instrument met een valrisicotest om
de mate van valrisico vast te stellen met daarnaast een uitgebreidere lijst met vragen en tests om het
valrisico verder in kaart te brengen (VeiligheidNL, 2020). Deze tool sluit aan op de Nederlandse
‘Richtlijn Preventie van Valincidenten bij Ouderen’ die is opgesteld voor alle zorgmedewerkers die
werken met cliënten met een verhoogd valrisico in verpleeg- en ziekenhuizen en in de thuiszorg
(Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie, 2017; Zorg voor Beter, 2020).
Binnen de organisatie TSN Thuiszorg (TSN) wordt minimaal tot geen aandacht geschonken aan
valrisicosignalering. Wel zou valrisicosignalering, als eerste stap van valpreventie, belangrijk moeten
zijn bij het nastreven van de visie van TSN Thuiszorg, namelijk om cliënten zo lang mogelijk
zelfstandig thuis te laten wonen zonder onnodige ziekenhuisopnames. Een e-learning valpreventie is
beschikbaar voor zorgverleners binnen de organisatie, echter is deze niet verplicht en blijkt
nauwelijks te worden gevolgd. Op intranet staan geen documenten zoals een valanalyse of andere
informatie die belangrijk zijn bij valrisicosignalering. Bovenstaande wordt bevestigd door de
Teamleider Kwaliteit & Opleidingen (TSN Thuiszorg, persoonlijke communicatie, 6 maart 2023). Wel
worden valincidenten vastgelegd in het zorgplan middels het formulier ‘Melding Incident Cliënt’
(MIC). Hierin wordt door de zorgprofessional het incident vastgelegd en wordt beschreven welke
Valrisicosignalering
De belangrijkste eerste stap in valpreventie
voor ouderen in de thuiszorg
Naomi Walraven
HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN
OPLEIDING: BACHELOR
VERPLEEGKUNDE DEELTIJD
MODULE 7, ZORGINNOVATIE IN DE
PRAKTIJK
MODULENUMMER: HVMB20ONDM7
1E EXAMINATOR: J.J. VAN SLUIS
TSN THUISZORG,
NAAM OPDRACHTGEVER:
WERKBEGELEIDER:
AANTAL WOORDEN: 2500
, InhoudsopgaveInhoudsopgaveInhoudsopgave 1
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave.......................................................................................................................................1
Hoofdstuk 1 Inleiding.............................................................................................................................2
Hoofdstuk 2 Onderzoeksmethode..........................................................................................................5
2.1 Design..............................................................................................................................................................5
2.2 Methode..........................................................................................................................................................5
2.3 Populatie.........................................................................................................................................................5
2.4 Dataverzameling.............................................................................................................................................6
2.5 Data-analyse...................................................................................................................................................8
Hoofdstuk 3 Betrouwbaarheid, validiteit en generaliseerbaarheid........................................................9
3.1 Betrouwbaarheid............................................................................................................................................9
3.2 Validiteit..........................................................................................................................................................9
3.3 Generaliseerbaarheid.....................................................................................................................................9
Hoofdstuk 4 Ethiek, wet- en regelgeving..............................................................................................10
Hoofdstuk 5 Planning en samenwerking..............................................................................................11
Literatuurlijst........................................................................................................................................12
Bijlage I Informatiebrief........................................................................................................................14
Bijlage II Informed consent...................................................................................................................15
, InhoudsopgaveInhoudsopgaveInhoudsopgave 2
Hoofdstuk 1 Inleiding
Eén op de drie 65-plussers heeft een verhoogd valrisico, wat neerkomt op 1,1 miljoen ouderen in
Nederland. Van verhoogd valrisico wordt gesproken wanneer de cliënt in de afgelopen 12 maanden
is gevallen, bezorgd is om te vallen of moeite heeft met bewegen, lopen of balans houden
(VeiligheidNL, 2023). In 2021 werden 105.000 65-plussers behandeld op de SEH na een val. Bij ruim
43% vond het valincident in en om het huis plaats (VeiligheidNL, 2021). Het aantal valongevallen in
Nederland blijft stijgen door vergrijzing: een toename van het aantal 65-plussers (Centraal Bureau
voor de Statistiek, 2023). Om het aantal valincidenten te verminderen is gerichte valpreventie
essentieel, waarbij valrisicosignalering een belangrijke rol speelt (Huisarts en Wetenschap, 2019).
Onderscheid kan worden gemaakt tussen primaire valpreventie, gericht op het voorkomen van vallen
in het algemeen, en secundaire preventie, gericht op nieuwe valincidenten bij cliënten met al een
verhoogd risico (Zorg voor Beter, 2020).
Ouderen zijn zich niet bewust van hun verhoogde valrisico, zien vallen als iets dat bij het ouder
worden hoort en zoeken daardoor zelden hulp. Daarom is het belangrijk dat zorgprofessionals een
valrisico bij ouderen tijdig signaleren om preventie in te kunnen zetten (Kuiper & Evenblij, 2020).
Bijna alle verpleegkundigen en verzorgenden zien risicosignalering en preventie als kerntaak binnen
hun vak. Toch zegt 45% in een peiling van V&VN (2023) niet toe te komen aan deze taak, met als
voornaamste reden gebrek aan tijd en geld, gevolgd door personeelstekort en onvoldoende kennis
binnen de organisatie (Clemson et al., 2017; Olij et al., 2019; V&VN, 2023). Kennis onder
zorgprofessionals over signaleren en het nut, de noodzaak en effectiviteit van valpreventie draagt bij
aan de motivatie om tijd vrij te maken voor valrisicosignalering (Clemson et al., 2017).
Verschillende evidence-based interventies, zoals beweegprogramma’s, zijn beschikbaar om vallen te
voorkomen. Deze worden echter niet altijd goed in de eerstelijnszorg geïmplementeerd (Meekes, et
al., 2020). Huisartsen en verpleegkundigen weten door gebrek aan kennis vaak niet welke cliënten
een hoog valrisico hebben waardoor valrisico signalering uitblijft, wat wel noodzakelijk zou moeten
zijn bij kwetsbare ouderen in de eerstelijnszorg. Hierbij wordt nagegaan bij welke cliënten
valpreventie kan worden ingezet en hoe deze interventie eruit gaat zien (Meekes et al., 2020). De
screeningstool ‘Valanalyse’ zou een goede ondersteuning kunnen zijn bij valrisicosignalering en is
makkelijk en snel te gebruiken door zorgprofessionals. Dit is een instrument met een valrisicotest om
de mate van valrisico vast te stellen met daarnaast een uitgebreidere lijst met vragen en tests om het
valrisico verder in kaart te brengen (VeiligheidNL, 2020). Deze tool sluit aan op de Nederlandse
‘Richtlijn Preventie van Valincidenten bij Ouderen’ die is opgesteld voor alle zorgmedewerkers die
werken met cliënten met een verhoogd valrisico in verpleeg- en ziekenhuizen en in de thuiszorg
(Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie, 2017; Zorg voor Beter, 2020).
Binnen de organisatie TSN Thuiszorg (TSN) wordt minimaal tot geen aandacht geschonken aan
valrisicosignalering. Wel zou valrisicosignalering, als eerste stap van valpreventie, belangrijk moeten
zijn bij het nastreven van de visie van TSN Thuiszorg, namelijk om cliënten zo lang mogelijk
zelfstandig thuis te laten wonen zonder onnodige ziekenhuisopnames. Een e-learning valpreventie is
beschikbaar voor zorgverleners binnen de organisatie, echter is deze niet verplicht en blijkt
nauwelijks te worden gevolgd. Op intranet staan geen documenten zoals een valanalyse of andere
informatie die belangrijk zijn bij valrisicosignalering. Bovenstaande wordt bevestigd door de
Teamleider Kwaliteit & Opleidingen (TSN Thuiszorg, persoonlijke communicatie, 6 maart 2023). Wel
worden valincidenten vastgelegd in het zorgplan middels het formulier ‘Melding Incident Cliënt’
(MIC). Hierin wordt door de zorgprofessional het incident vastgelegd en wordt beschreven welke
