Samenvatting Medische kennis leerdoelen leerjaar 1, periode 3

Medische kennis en verpleegkundige kennis leerdoelen week 1:

De student kan:

Kan benoemen hoe de fysiologie van pijn in elkaar steekt en weet daarbij aan te geven welke
soorten en oorzaken van pijn bestaan:
International Association for Study of Pain (IASP):
- Een onplezierige, sensorische en emotionele gewaarwording. Deze wordt geassocieerd met
actuele of potentiele weefselbeschadiging of beschreven in termen van beschadiging. Pijn is
subjectief, ieder individu leert het woord pijn te gebruiken op basis van ervaringen met
weefselschade.
 Onaangenaam
 Emotie
 Relatie met weefselschade, maar het is niet hetzelfde.
 Subjectief (iemand kan alleen zijn eigen pijn ervaren, maar niet de pijn van iemand
anders ervaren)
 Leerervaringen spelen een rol

Nociceptoren (pijnreceptoren) en geleiding naar het CZS (centrale zenuwstelsel):
- Vrije zenuwuiteinden
 Prikkeling door druk, temperatuur, (chemische) mediatoren (zoals histamine,
prostaglandine)
 Nemen signalen waar die wijzen op weefselbeschadiging.
- Doorgegeven door:
 A- delta (A-q vezels):
o Gemyeliniseerd, (redelijk) snel
o Scherpe pijn, gelokaliseerd
 C vezels:
o Niet gemyeliniseerd, langzaam
o Doffe pijn, brandend, schrijnend, vaag gelokaliseerd

A. Daarbij aangeven welke categorieën pijn er bestaan:
- Categorieën en kenmerken van pijn:
 De verschillende categorieën van pijn verwijzen meestal naar de oorsprong of de
duur ervan. De oorsprong kan worden aangeduid met somatisch (lichaam), visceraal
(organen), neuropathisch (zenuwen) of gerefereerd (geprojecteerd vanuit een andere
plaats).
o Somatische of nociceptieve pijn gaat uit van de huid, bindweefsel,
spierweefsel of bot (vb. verstuikte enkel) en is vaak duidelijk gelokaliseerd en
scherp.
o Viscerale pijn gaat uit van de inwendige organen in de buik- en borstholte en
is meestal diffuus. Vb. is de pijn die optreedt bij appendicitis. De pijn wordt
gevoeld in de rechter onderbuik, ook al ligt het probleem dieper.
o Neuropatische pijn (zenuwpijn) wordt niet door lokale weefselbeschadiging
veroorzaakt, maar door druk op of beschadiging van de zenuw zelf. Bij
zenuwpijn is de pijngewaarwording vaak vertraagd en de pijn is vaak
brandend of stekend, zoals de pijn die sommige diabetici in enkels en voeten
hebben.

,  Op basis van duur kan onderscheid worden gemaakt tussen acute of chronische pijn.
Acute pijn ontstaat vrij plotseling en gaat relatief snel weer over (binnen 6 maanden),
terwijl chronische pijn langer dan 6 maanden of zelfs jaren duurt.
B. Hoe het eigen pijnstillingssysteem van het lichaam werkt:
- Efferente neuronen spelen hierbij een rol die vanuit diep in de hersenen afdalen via de
hersenstam naar het ruggenmerg, en uiteindelijk bij synapsen tussen afferente nociceptieve
neuronen uitkomen. Hier geven deze afdalende neuronen opioïd-peptiden af, die de
overdracht tussen de afferente nociceptieve neuronen blokkeert, zodat er geen pijn wordt
gevoeld. Dit zorgt voor een kortdurende toestand van pijnloosheid, zodat iemand die
zwaargewond is en normaal gesproken niet kan bewegen van de pijn, toch een gevaarlijke
situatie kan ontvluchten.

C. Welke vormen van hoofdpijn er bestaan:
- Clusterhoofdpijn:
 Clusterhoofdpijn uit zich als een plotselinge eenzijdige scherpe, stekende pijn, vaak
rond een van de ogen of slapen. De oorzaak van clusterhoofdpijn is nog onbekend,
maar heeft mogelijk te maken met drukverschillen in de hersenvaten.
Clusterhoofdpijn treed aanvalsgewijs op. Patiënten kunnen tussendoor klachtenvrij
zijn. De aanvallen treden vooral ’s nachts op, en duren 15 minuten tot enkele uren.
De pijn is zo hevig dat patiënten niet rustig kunnen zitten of liggen. Anderen dan bij
migraine wekken licht, geluid of geuren geen misselijkheid op. Van alcohol en roken is
bekend dat ze een aanval kunnen uitlokken. De behandeling bestaat uit toediening
van sumatriptan subcutaan of per neusspray, of inhalatie van 100 % zuurstof.
- Migraine:
 Migraine komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en begint meestal tussen de
15 en 35 jaar. De symptomen zijn een vaak enkelzijdige bonzende hoofdpijn,
misselijkheid, braken en overgevoeligheid voor licht, geluid en bepaalde geuren. De
preciezen oorzaak van migraine is nog niet bekend, maar bij vrouwen treedt soms
verbetering op wanneer ze stoppen met de pil of in de overgang komen. De
concentratie van de neurotransmitter serotonine speelt mogelijk een rol bij de
pathogenese van migraine, evenals stikstofmonoxide (NO), een vaatverwijder. Als
stikstofmonoxide of serotonine geremd wordt, neemt de hoofdpijn af. De meeste
patiënten hebben baat bij bedrust in een donker, rustig vertrek. De behandeling is
gericht op het verlichten van de symptomen. Bij een aanval kunnen anti-emetica
zoals metoclopramide of domperidon worden gegeven, in combinatie met
paracetamol, carbasalaatcalcium of een NSAID. Bij onvoldoende effect kan een
triptaan, zoals sumatriptan of ergotamine worden toegediend.

D. Aangeven welke hersengebieden / neurotransmitters betrokken zijn bij pijnwaarneming:
- Pijn wordt net als andere waarnemingen verwerkt in de cortex cerebri (hersenschors)
- De thalamus is een belangrijke schakelstation voor alle zintuigelijke waarnemingen, van
waaruit informatie van de zintuigen naar de betreffende hersenkwab wordt gestuurd.
- De hypothalamus heeft een regelende invloed op ons gedrag.

E. De hoofdsoorten farmacologische pijnstillers benoemen en weet globaal hoe deze werken
voor pijnbestrijding:
- De WHO (World Health Organisation) heeft de volgende pijnladder ontwikkeld die bij
pijnbestrijding gevolgd wordt:
 Paracetamol
 NSAID
 Paracetamol + NSAID