De Student beschrijft etiologie, perceptuele kenmerken, de klachten en de
therapiemogelijkheden van stemstoornissen...........................................................................2
Psychogene Stemstoornis..................................................................................................2
Organische Stemstoornissen..............................................................................................6
Poliep............................................................................................................................. 7
Reinkes Oedeem........................................................................................................... 8
Stemplooiknobbels.........................................................................................................9
Cyste............................................................................................................................ 10
Laryngeaal Web........................................................................................................... 10
Sulcus Glottidis............................................................................................................ 11
Stemplooibrug.............................................................................................................. 12
Papilloom..................................................................................................................... 13
Hyperkeratose/Leukoplakie..........................................................................................14
Larynxcarcinoom.......................................................................................................... 15
Larynxhelftverlamming.................................................................................................16
Stemrevalidatie................................................................................................................. 20
Prothesestem (POS)....................................................................................................20
Injectiestem (IOS)........................................................................................................ 20
Electrolarynx................................................................................................................ 21
De Student analyseert de logopedische problemen van een cliënt met een stemstoornis,
gebruik makend van de ICF-niveaus en formuleert therapiedoelen.......................................22
De Student selecteert en verantwoordt in een gegeven casus stem hygiënische adviezen. 23
Stemhygiëne..................................................................................................................... 23
De Student reproduceert de functie en innervatie van de 9 extrinsieke larynxspieren..........24
Musculus Digastricus...................................................................................................24
Musculus Hyoglossus...................................................................................................24
Musculus Geniohyoideus.............................................................................................24
Musculus Mylohyoideus...............................................................................................25
Musculus Stylohyoideus...............................................................................................25
Musculus Sternohyoideus............................................................................................25
Musculus Sternothyroideus..........................................................................................26
Musculus omohyoideus................................................................................................26
Musculus Thyreohyoideus............................................................................................26
De Student interpreteert in een gegeven casus het fonetogram van een cliënt....................27
Fonetogram...................................................................................................................... 27
Dysfonia Severity Index....................................................................................................27
Norm Fonetogram van geoefende en ongeoefende mannen- en vrouwenstem...............28
Casusvoorbeelden................................................................................................................ 29
Fonetogrammen............................................................................................................... 29
, De Student beschrijft etiologie, perceptuele kenmerken, de
klachten en de therapiemogelijkheden van stemstoornissen
Onderscheid (Differentiaaldiagnostiek, Drost, 2009):
● Organische stemstoornissen: dit houdt in dat er organisch een afwijking is. Deze
diagnose wordt onderkent door KNO-onderzoek. Voorbeelden zijn bijvoorbeeld een
poliep of stemplooiknobbeltjes. Verderop in deze samenvatting wordt dit nog verder
toegelicht.
● Habituele stoornissen: deze worden veroorzaakt door overbelasting van de spreekstem
en is vaak gerelateerd aan spreekberoepen.
● Mutatiestoornissen: deze zijn gerelateerd aan leeftijd, geslacht en puberteit. Dit is een
stemstoornis in de puberteitsontwikkeling.
Psychogene Stemstoornis
Drost (1997)
In de voorgeschiedenis samenhang tussen: Ontstaan en Psychosociale stressfactoren, emoties
en/of psychische conflicten.
● Niet verklaard door organische afwijking;
● Combinatie wel mogelijk.
Bij een psychogene stemstoornis zijn er geen afwijkingen te zien in het strottenhoofd, maar is er
een stoornis in het functioneel gebruik van de stem vanwege psychische belastingen.
● Het gaat bij psychogene stemstoornissen dus om personen die een goede stem niet/of
op een foute manier gebruiken.
● Organische afwijking is niet aanwezig.
● Combinatie met organische- of habituele stemstoornis is mogelijk.
→ Altijd door KNO-arts laten onderzoeken.
Algemene kenmerken
● Vrouwen : Mannen → 7:1.
● Vaak vrouwen 40-50 jaar oud, meisjes puberteit.
● Oorzakelijke psychische problematiek zelden door cliënt zelf genoemd.
Perceptuele kenmerken:
● Afonie: Geen stem (soms fluisterstem).
● Dysfonie: Gebrekkig of verkeerde stemvorming; afwijkingen in de kwaliteit van de stem.
● Falsetstem: Hoge, ijle stem.
○ Cliënt is niet bewust dat de mechanismen die gebruikt worden voor
kuchen, schrapen en lachen dezelfde zijn als die voor stemgeving →
Kan normaal klinken.
● Stemgeving van de valse stemplooien.
,Larynxbeeld
● (Vaak) ontbreken van een organische afwijking: De stemplooien en arytenoïden normale
structuur en mobiliteit tijdens bijv. ademhalen/hoesten.
● Tijdens (poging tot) stemgeven kan de mobiliteit sterk variëren.
Spastische contractie van alle adductoren Elliptische glottis
van de stemplooien
Fluisterstand van de stemplooien
Onvolledige glottissluiting
Ontstaan Psychogene stemstoornissen
● Gedragstherapeutisch:
○ Neurotische stoornis gevolg van anders lopend leerproces.
■ Bijv. Mevr. krakende stem na verkoudheid krakende stem houdt.
○ Vermijdingsreactie op heftige conflictsituatie.
○ Veel auteurs noemen gebrek sociale vaardigheden.
● Psychoanalytisch:
○ Conversiesymptoom: lijkt sprake zijn van een somatische aandoening,
maar is bij nader onderzoek niet aanwezig.
→ Er is een probleem in de bewuste aansturing van het lichaam.
Therapie
, ● Medisch
○ Medicijnen: bijv. lidocaine spray met een verdovende effect voor ontspannen.
○ Endoscopische biofeedback: inwendig met sensoren naar bewegingen van de
stemplooien gekeken.
● Logopedie
○ Reflexmatige on onbewuste fonatie opwekken.
■ Lachen, hoesten → Foneren.
○ Relaxatie, bijv. manuele facilitatie.
■ Manuele facilitatie: vergemakkelijken van de stemgeving door
gebruik te maken van technieken uit de manuele therapie.
→ Vraag altijd of je de cliënt mag palperen!!!
● Gebruikt bij: Hypertone Dysfonie, globusgevoel, opheffen van
foutieve compensaties, facilitatie bij slikken.
● Contra-indicaties: Diabetes, bep. psychogene klachten,
osteoporose, reuma, bestraalde larynx.
● Max. 6-8 therapiesessies van 30min.
○ Counseling.
■ Bijscholing: counselingprincipes beheren.
○ Inspiratoir foneren bij valse stemplooistem.
■ Stemgeluid op inademing (ware stemplooien).
○ Biofeedback.
■ Spierspanning aflezen. Akoestische informatie.
○ Visualisatie.
■ In gedachten teruggaan van normale stem.
■ Kan een gebeurtenis zonder emotie zijn.
■ Bij deze gebeurtenis moet de cliënt zich een voorstelling maken
van de normale stem → Vergelijking met afwijkende stem.
■ Normale stem wordt hier van uit opgebouwd.
→ Verklaringsmodel: Knipperende lamp stimuleerde de
stemplooien om weer te gaan trillen.
● Psychotherapie
→ Combinatie
Symptoomgericht therapie
● Voordelen:
○ Voorkomen van secundaire ziektewinst.
○ Patiënt kan normaler functioneren en beter meewerken aan bijv. psychotherapie.
● Nadelen:
○ Verwaarlozing psychische problematiek.
○ Recidiveren van stemstoornis.
therapiemogelijkheden van stemstoornissen...........................................................................2
Psychogene Stemstoornis..................................................................................................2
Organische Stemstoornissen..............................................................................................6
Poliep............................................................................................................................. 7
Reinkes Oedeem........................................................................................................... 8
Stemplooiknobbels.........................................................................................................9
Cyste............................................................................................................................ 10
Laryngeaal Web........................................................................................................... 10
Sulcus Glottidis............................................................................................................ 11
Stemplooibrug.............................................................................................................. 12
Papilloom..................................................................................................................... 13
Hyperkeratose/Leukoplakie..........................................................................................14
Larynxcarcinoom.......................................................................................................... 15
Larynxhelftverlamming.................................................................................................16
Stemrevalidatie................................................................................................................. 20
Prothesestem (POS)....................................................................................................20
Injectiestem (IOS)........................................................................................................ 20
Electrolarynx................................................................................................................ 21
De Student analyseert de logopedische problemen van een cliënt met een stemstoornis,
gebruik makend van de ICF-niveaus en formuleert therapiedoelen.......................................22
De Student selecteert en verantwoordt in een gegeven casus stem hygiënische adviezen. 23
Stemhygiëne..................................................................................................................... 23
De Student reproduceert de functie en innervatie van de 9 extrinsieke larynxspieren..........24
Musculus Digastricus...................................................................................................24
Musculus Hyoglossus...................................................................................................24
Musculus Geniohyoideus.............................................................................................24
Musculus Mylohyoideus...............................................................................................25
Musculus Stylohyoideus...............................................................................................25
Musculus Sternohyoideus............................................................................................25
Musculus Sternothyroideus..........................................................................................26
Musculus omohyoideus................................................................................................26
Musculus Thyreohyoideus............................................................................................26
De Student interpreteert in een gegeven casus het fonetogram van een cliënt....................27
Fonetogram...................................................................................................................... 27
Dysfonia Severity Index....................................................................................................27
Norm Fonetogram van geoefende en ongeoefende mannen- en vrouwenstem...............28
Casusvoorbeelden................................................................................................................ 29
Fonetogrammen............................................................................................................... 29
, De Student beschrijft etiologie, perceptuele kenmerken, de
klachten en de therapiemogelijkheden van stemstoornissen
Onderscheid (Differentiaaldiagnostiek, Drost, 2009):
● Organische stemstoornissen: dit houdt in dat er organisch een afwijking is. Deze
diagnose wordt onderkent door KNO-onderzoek. Voorbeelden zijn bijvoorbeeld een
poliep of stemplooiknobbeltjes. Verderop in deze samenvatting wordt dit nog verder
toegelicht.
● Habituele stoornissen: deze worden veroorzaakt door overbelasting van de spreekstem
en is vaak gerelateerd aan spreekberoepen.
● Mutatiestoornissen: deze zijn gerelateerd aan leeftijd, geslacht en puberteit. Dit is een
stemstoornis in de puberteitsontwikkeling.
Psychogene Stemstoornis
Drost (1997)
In de voorgeschiedenis samenhang tussen: Ontstaan en Psychosociale stressfactoren, emoties
en/of psychische conflicten.
● Niet verklaard door organische afwijking;
● Combinatie wel mogelijk.
Bij een psychogene stemstoornis zijn er geen afwijkingen te zien in het strottenhoofd, maar is er
een stoornis in het functioneel gebruik van de stem vanwege psychische belastingen.
● Het gaat bij psychogene stemstoornissen dus om personen die een goede stem niet/of
op een foute manier gebruiken.
● Organische afwijking is niet aanwezig.
● Combinatie met organische- of habituele stemstoornis is mogelijk.
→ Altijd door KNO-arts laten onderzoeken.
Algemene kenmerken
● Vrouwen : Mannen → 7:1.
● Vaak vrouwen 40-50 jaar oud, meisjes puberteit.
● Oorzakelijke psychische problematiek zelden door cliënt zelf genoemd.
Perceptuele kenmerken:
● Afonie: Geen stem (soms fluisterstem).
● Dysfonie: Gebrekkig of verkeerde stemvorming; afwijkingen in de kwaliteit van de stem.
● Falsetstem: Hoge, ijle stem.
○ Cliënt is niet bewust dat de mechanismen die gebruikt worden voor
kuchen, schrapen en lachen dezelfde zijn als die voor stemgeving →
Kan normaal klinken.
● Stemgeving van de valse stemplooien.
,Larynxbeeld
● (Vaak) ontbreken van een organische afwijking: De stemplooien en arytenoïden normale
structuur en mobiliteit tijdens bijv. ademhalen/hoesten.
● Tijdens (poging tot) stemgeven kan de mobiliteit sterk variëren.
Spastische contractie van alle adductoren Elliptische glottis
van de stemplooien
Fluisterstand van de stemplooien
Onvolledige glottissluiting
Ontstaan Psychogene stemstoornissen
● Gedragstherapeutisch:
○ Neurotische stoornis gevolg van anders lopend leerproces.
■ Bijv. Mevr. krakende stem na verkoudheid krakende stem houdt.
○ Vermijdingsreactie op heftige conflictsituatie.
○ Veel auteurs noemen gebrek sociale vaardigheden.
● Psychoanalytisch:
○ Conversiesymptoom: lijkt sprake zijn van een somatische aandoening,
maar is bij nader onderzoek niet aanwezig.
→ Er is een probleem in de bewuste aansturing van het lichaam.
Therapie
, ● Medisch
○ Medicijnen: bijv. lidocaine spray met een verdovende effect voor ontspannen.
○ Endoscopische biofeedback: inwendig met sensoren naar bewegingen van de
stemplooien gekeken.
● Logopedie
○ Reflexmatige on onbewuste fonatie opwekken.
■ Lachen, hoesten → Foneren.
○ Relaxatie, bijv. manuele facilitatie.
■ Manuele facilitatie: vergemakkelijken van de stemgeving door
gebruik te maken van technieken uit de manuele therapie.
→ Vraag altijd of je de cliënt mag palperen!!!
● Gebruikt bij: Hypertone Dysfonie, globusgevoel, opheffen van
foutieve compensaties, facilitatie bij slikken.
● Contra-indicaties: Diabetes, bep. psychogene klachten,
osteoporose, reuma, bestraalde larynx.
● Max. 6-8 therapiesessies van 30min.
○ Counseling.
■ Bijscholing: counselingprincipes beheren.
○ Inspiratoir foneren bij valse stemplooistem.
■ Stemgeluid op inademing (ware stemplooien).
○ Biofeedback.
■ Spierspanning aflezen. Akoestische informatie.
○ Visualisatie.
■ In gedachten teruggaan van normale stem.
■ Kan een gebeurtenis zonder emotie zijn.
■ Bij deze gebeurtenis moet de cliënt zich een voorstelling maken
van de normale stem → Vergelijking met afwijkende stem.
■ Normale stem wordt hier van uit opgebouwd.
→ Verklaringsmodel: Knipperende lamp stimuleerde de
stemplooien om weer te gaan trillen.
● Psychotherapie
→ Combinatie
Symptoomgericht therapie
● Voordelen:
○ Voorkomen van secundaire ziektewinst.
○ Patiënt kan normaler functioneren en beter meewerken aan bijv. psychotherapie.
● Nadelen:
○ Verwaarlozing psychische problematiek.
○ Recidiveren van stemstoornis.
