Samenvatting Systeemgericht werken
Hoofdstuk 1:
Systeemgericht werken draait om hoe mensen binnen groepen zoals gezinnen, vriendenkringen of werksettings
met elkaar omgaan. De kerngedachte is dat we als individuen niet los van anderen bestaan, maar altijd in
interactie zijn met onze omgeving. Het doel van deze benadering is om gezonde en betere relaties te
ontwikkelen binnen deze groepen. Daarnaast richt systeemgericht werken zich op het aanpakken van
problemen die voorkomen in deze interacties en streeft het ernaar dat mensen zich beter voelen. Deze aanpak
wordt toegepast in diverse contexten zoals therapie, sociaal werk, bedrijfsomgevingen en onderwijs om beter te
begrijpen hoe sociale relaties ons gedrag en gevoel beïnvloeden.
Systeemgericht werken kan op verschillende manieren worden begrepen:
1. Therapeutische benadering: Hierbij is niet alleen de persoon die hulp zoekt aanwezig, maar ook
mensen uit hun directe omgeving die belangrijk voor hen zijn. Dit helpt om de interacties en
dynamieken in die relaties beter te begrijpen.
2. Familiegericht werken: Dit gaat over het begrijpen van hoe problemen in iemands leven verband
houden met hun familie of andere relaties. Het doel is niet alleen om individuele problemen aan te
pakken, maar ook om het functioneren van het hele familiesysteem te verbeteren.
3. Interactiepatronen in families: Het focust op hoe mensen elkaar beïnvloeden in families en
vermijdt het denken in termen van één oorzaak en één gevolg. Hulpverleners die werken met deze
patronen van wederzijdse invloed in families kunnen effectievere hulp bieden en valkuilen vermijden.
In de systeemtheorie worden levende wezens, inclusief mensen, gezien als systemen die constant verbonden
zijn met hun omgeving. Hierdoor beïnvloeden ze elkaar: de omgeving kan een persoon beïnvloeden, maar die
persoon kan ook invloed hebben op de omgeving. Het is een doorlopend proces waarin interacties tussen een
persoon en hun omgeving elkaar beïnvloeden en wederzijds beïnvloeden.
Enkele belangrijke concepten:
1. Wholeness: Dit concept gaat over het idee dat mensen niet geïsoleerd bestaan, maar altijd in
interactie zijn met hun omgeving. Het benadrukt dat individuen constant dingen uitwisselen - zoals
materie, energie en informatie - met alles om hen heen, zoals andere mensen, hun directe omgeving
en de bredere samenleving. Hierdoor worden ze voortdurend beïnvloed door deze uitwisselingen, wat
hun gevoelens, gedachten en gedragingen kan beïnvloeden. Het draait dus om het begrijpen van deze
voortdurende wisselwerking tussen het individu en zijn omgeving.
2. Entropie: Entropie verwijst naar de veranderingen in de interactie tussen een individu en zijn
omgeving. Als een individu minder contact heeft met de
buitenwereld, kan dit leiden tot een afname van
uitwisselingen met die omgeving, waardoor het
systeem meer geïsoleerd kan raken. Dit kan resulteren
in veranderingen in energie, stemming en welzijn. Als
er een disbalans ontstaat in deze uitwisselingen, kan dit
invloed hebben op hoe iemand zich voelt en
functioneert.
3. Negentropie: negentropie verwijst naar een staat van
hoog energieniveau en welzijn in een systeem, waarbij
er een evenwichtige uitwisseling van energie, materie
en informatie plaatsvindt tussen een individu en zijn
omgeving. Het staat voor veerkracht, balans en
gezondheid,
4. Subsystemen: In een gezin zijn er verschillende subsystemen, zoals de ouder-kindrelatie, de
partnerrelatie en eventuele andere relaties binnen het gezin, zoals die met grootouders. Elk van deze
subsystemen heeft zijn eigen specifieke regels, rollen en communicatiepatronen. Subsystemen hebben
specifieke functies binnen het gezin, zoals ouders die zorgen voor opvoeding, partners die streven naar
intimiteit en kinderen die vaak zorgen voor een gevoel van verbinding binnen het gezin.
5. Suprafamiliare systeem: Dit systeem gaat over de bredere context van families en relaties. Het
omvat niet alleen individuele families, maar ook de interacties en verbindingen tussen deze gezinnen,
en zelfs de betekenisvolle relaties die over generaties heen bestaan. In deze contextuele benadering
wordt de focus gelegd op de dynamische verbindingen tussen mensen, de geschiedenis van deze
verbindingen en hoe deze relaties invloed hebben op individuele leden van een gezin.
De omgeving van een gezin omvat alles om hen heen, zowel intern als extern. Het gezin en de omgeving
beïnvloeden elkaar voortdurend door communicatie en uitwisseling. Hulpverleners proberen steeds meer samen
te werken met het sociale netwerk van een gezin om ondersteuning te bieden en problemen te begrijpen,
volgens richtlijnen voor welzijn waarbij formele en informele hulp samenwerken.
, Opvoedstijlen
1. Autoritatief:
Dit is een gebalanceerde benadering waarbij ouders duidelijke verwachtingen en regels
stellen, maar ook openstaan voor dialoog en redenering. Ze tonen warmte, steun en begrip,
terwijl ze tegelijkertijd consistente grenzen handhaven.
2. Autoritair:
Bij deze stijl worden strenge regels en verwachtingen opgelegd zonder veel ruimte voor
discussie. Ouders nemen vaak een meer controlerende rol aan en er is minder ruimte voor de
emoties en meningen van het kind.
3. Permissief:
Bij deze stijl zijn ouders zeer toegeeflijk en geven ze veel vrijheid aan het kind. Grenzen zijn
vaak vaag of afwezig, en er is meer nadruk op het kind om zelfbeslissingen te nemen zonder
veel begeleiding.
4. Verwaarlozend:
Dit is een zeer onbetrokken stijl waarbij ouders weinig aandacht besteden aan de behoeften
van het kind, zowel emotioneel als fysiek. Er is weinig betrokkenheid of ondersteuning.
5. Laissez-faire:
Bij deze stijl zijn ouders zeer terughoudend en geven ze kinderen veel vrijheid zonder veel
begeleiding of structuur. Het kan resulteren in een gebrek aan duidelijke regels of richtlijnen,
waardoor kinderen veel vrijheid hebben maar mogelijk ook richting missen.
6. Democratische opvoeding:
Dit is een stijl waarbij ouders een evenwicht proberen te vinden tussen het vaststellen van
regels en grenzen enerzijds, en het aanmoedigen van de participatie en inspraak van
kinderen anderzijds. Hierbij worden kinderen aangemoedigd om mee te denken over
beslissingen en regels, wat kan leiden tot een gevoel van verantwoordelijkheid en autonomie.
De systemgerichte sociaal werker houdt zich bezig met vijf
systemen: het individu, het subsysteem, het gezin, het
bredere familiesysteem en de omgeving. Elk systeem is
belangrijk en er is geen hiërarchie tussen hen. De focus blijft
wel op de cliënt liggen, maar voor effectieve hulp is het
cruciaal om aandacht te hebben voor en te kunnen ingrijpen
in alle systemen. Dit staat schematisch in figuur 1.7.
De plek van de social worker binnen de systemen
De rol van de social worker is veranderd door de overgang en vernieuwing in zijn werk. Volgens sommige
bronnen is hij zowel een generalist als een specialist. Hij heeft kennis van verschillende gebieden en richt zich
op het functioneren van mensen op alle levensgebieden. Hij kan met verschillende systemen werken en heeft
diverse interventies tot zijn beschikking. Belangrijk is zijn bewustzijn van maatschappelijke ontwikkelingen en
zijn vermogen om hier kritisch naar te kijken. Hoewel hij breed georiënteerd is, weet hij ook waar zijn grenzen
liggen en handelt daarnaar. Dit zorgt voor een open en oprechte aanpak, wat een goede basis vormt voor
samenwerking met cliënten. Het opbouwen van een sterke werkrelatie en het creëren van een veilige omgeving
zijn cruciale momenten in de hulpverlening. Dit bepaalt vaak het succes van de therapie, waarbij de
persoonlijkheid en het vermogen van de hulpverlener om een therapeutische relatie op te bouwen van groot
belang zijn.
Werkalliantie (samenwerking)bestaat uit drie componenten:
1. Het doel van de behandeling (wat wil de cliënt bereiken);
2. De taak (hoe wil de client het doel bereiken);
3. De relatie (de band) tussen cliënt en therapeut.
Een sterke werkrelatie hangt af van hoe goed de cliënt en de therapeut samenwerken, gericht op het doel en de
taken van de behandeling. In systeemgericht werken behandelt de sociaal werker complexe problemen waar
meerdere mensen elkaar beïnvloeden. Hierbij moet hij gelijktijdig meerdere samenwerkingsverbanden aangaan
en werken aan gedeelde doelen. De aanpak van de sociaal werker verschuift van probleemgericht naar
oplossingsgericht werken en gesprekken voeren zonder alles te weten. Hij kan zijn systeemgerichte aanpak
richten op verschillende aspecten zonder een vaste volgorde. De keuze hangt af van de situatie en de
behoeften van de cliënt, waarbij veiligheid altijd voorop staat.
Hoofdstuk 1:
Systeemgericht werken draait om hoe mensen binnen groepen zoals gezinnen, vriendenkringen of werksettings
met elkaar omgaan. De kerngedachte is dat we als individuen niet los van anderen bestaan, maar altijd in
interactie zijn met onze omgeving. Het doel van deze benadering is om gezonde en betere relaties te
ontwikkelen binnen deze groepen. Daarnaast richt systeemgericht werken zich op het aanpakken van
problemen die voorkomen in deze interacties en streeft het ernaar dat mensen zich beter voelen. Deze aanpak
wordt toegepast in diverse contexten zoals therapie, sociaal werk, bedrijfsomgevingen en onderwijs om beter te
begrijpen hoe sociale relaties ons gedrag en gevoel beïnvloeden.
Systeemgericht werken kan op verschillende manieren worden begrepen:
1. Therapeutische benadering: Hierbij is niet alleen de persoon die hulp zoekt aanwezig, maar ook
mensen uit hun directe omgeving die belangrijk voor hen zijn. Dit helpt om de interacties en
dynamieken in die relaties beter te begrijpen.
2. Familiegericht werken: Dit gaat over het begrijpen van hoe problemen in iemands leven verband
houden met hun familie of andere relaties. Het doel is niet alleen om individuele problemen aan te
pakken, maar ook om het functioneren van het hele familiesysteem te verbeteren.
3. Interactiepatronen in families: Het focust op hoe mensen elkaar beïnvloeden in families en
vermijdt het denken in termen van één oorzaak en één gevolg. Hulpverleners die werken met deze
patronen van wederzijdse invloed in families kunnen effectievere hulp bieden en valkuilen vermijden.
In de systeemtheorie worden levende wezens, inclusief mensen, gezien als systemen die constant verbonden
zijn met hun omgeving. Hierdoor beïnvloeden ze elkaar: de omgeving kan een persoon beïnvloeden, maar die
persoon kan ook invloed hebben op de omgeving. Het is een doorlopend proces waarin interacties tussen een
persoon en hun omgeving elkaar beïnvloeden en wederzijds beïnvloeden.
Enkele belangrijke concepten:
1. Wholeness: Dit concept gaat over het idee dat mensen niet geïsoleerd bestaan, maar altijd in
interactie zijn met hun omgeving. Het benadrukt dat individuen constant dingen uitwisselen - zoals
materie, energie en informatie - met alles om hen heen, zoals andere mensen, hun directe omgeving
en de bredere samenleving. Hierdoor worden ze voortdurend beïnvloed door deze uitwisselingen, wat
hun gevoelens, gedachten en gedragingen kan beïnvloeden. Het draait dus om het begrijpen van deze
voortdurende wisselwerking tussen het individu en zijn omgeving.
2. Entropie: Entropie verwijst naar de veranderingen in de interactie tussen een individu en zijn
omgeving. Als een individu minder contact heeft met de
buitenwereld, kan dit leiden tot een afname van
uitwisselingen met die omgeving, waardoor het
systeem meer geïsoleerd kan raken. Dit kan resulteren
in veranderingen in energie, stemming en welzijn. Als
er een disbalans ontstaat in deze uitwisselingen, kan dit
invloed hebben op hoe iemand zich voelt en
functioneert.
3. Negentropie: negentropie verwijst naar een staat van
hoog energieniveau en welzijn in een systeem, waarbij
er een evenwichtige uitwisseling van energie, materie
en informatie plaatsvindt tussen een individu en zijn
omgeving. Het staat voor veerkracht, balans en
gezondheid,
4. Subsystemen: In een gezin zijn er verschillende subsystemen, zoals de ouder-kindrelatie, de
partnerrelatie en eventuele andere relaties binnen het gezin, zoals die met grootouders. Elk van deze
subsystemen heeft zijn eigen specifieke regels, rollen en communicatiepatronen. Subsystemen hebben
specifieke functies binnen het gezin, zoals ouders die zorgen voor opvoeding, partners die streven naar
intimiteit en kinderen die vaak zorgen voor een gevoel van verbinding binnen het gezin.
5. Suprafamiliare systeem: Dit systeem gaat over de bredere context van families en relaties. Het
omvat niet alleen individuele families, maar ook de interacties en verbindingen tussen deze gezinnen,
en zelfs de betekenisvolle relaties die over generaties heen bestaan. In deze contextuele benadering
wordt de focus gelegd op de dynamische verbindingen tussen mensen, de geschiedenis van deze
verbindingen en hoe deze relaties invloed hebben op individuele leden van een gezin.
De omgeving van een gezin omvat alles om hen heen, zowel intern als extern. Het gezin en de omgeving
beïnvloeden elkaar voortdurend door communicatie en uitwisseling. Hulpverleners proberen steeds meer samen
te werken met het sociale netwerk van een gezin om ondersteuning te bieden en problemen te begrijpen,
volgens richtlijnen voor welzijn waarbij formele en informele hulp samenwerken.
, Opvoedstijlen
1. Autoritatief:
Dit is een gebalanceerde benadering waarbij ouders duidelijke verwachtingen en regels
stellen, maar ook openstaan voor dialoog en redenering. Ze tonen warmte, steun en begrip,
terwijl ze tegelijkertijd consistente grenzen handhaven.
2. Autoritair:
Bij deze stijl worden strenge regels en verwachtingen opgelegd zonder veel ruimte voor
discussie. Ouders nemen vaak een meer controlerende rol aan en er is minder ruimte voor de
emoties en meningen van het kind.
3. Permissief:
Bij deze stijl zijn ouders zeer toegeeflijk en geven ze veel vrijheid aan het kind. Grenzen zijn
vaak vaag of afwezig, en er is meer nadruk op het kind om zelfbeslissingen te nemen zonder
veel begeleiding.
4. Verwaarlozend:
Dit is een zeer onbetrokken stijl waarbij ouders weinig aandacht besteden aan de behoeften
van het kind, zowel emotioneel als fysiek. Er is weinig betrokkenheid of ondersteuning.
5. Laissez-faire:
Bij deze stijl zijn ouders zeer terughoudend en geven ze kinderen veel vrijheid zonder veel
begeleiding of structuur. Het kan resulteren in een gebrek aan duidelijke regels of richtlijnen,
waardoor kinderen veel vrijheid hebben maar mogelijk ook richting missen.
6. Democratische opvoeding:
Dit is een stijl waarbij ouders een evenwicht proberen te vinden tussen het vaststellen van
regels en grenzen enerzijds, en het aanmoedigen van de participatie en inspraak van
kinderen anderzijds. Hierbij worden kinderen aangemoedigd om mee te denken over
beslissingen en regels, wat kan leiden tot een gevoel van verantwoordelijkheid en autonomie.
De systemgerichte sociaal werker houdt zich bezig met vijf
systemen: het individu, het subsysteem, het gezin, het
bredere familiesysteem en de omgeving. Elk systeem is
belangrijk en er is geen hiërarchie tussen hen. De focus blijft
wel op de cliënt liggen, maar voor effectieve hulp is het
cruciaal om aandacht te hebben voor en te kunnen ingrijpen
in alle systemen. Dit staat schematisch in figuur 1.7.
De plek van de social worker binnen de systemen
De rol van de social worker is veranderd door de overgang en vernieuwing in zijn werk. Volgens sommige
bronnen is hij zowel een generalist als een specialist. Hij heeft kennis van verschillende gebieden en richt zich
op het functioneren van mensen op alle levensgebieden. Hij kan met verschillende systemen werken en heeft
diverse interventies tot zijn beschikking. Belangrijk is zijn bewustzijn van maatschappelijke ontwikkelingen en
zijn vermogen om hier kritisch naar te kijken. Hoewel hij breed georiënteerd is, weet hij ook waar zijn grenzen
liggen en handelt daarnaar. Dit zorgt voor een open en oprechte aanpak, wat een goede basis vormt voor
samenwerking met cliënten. Het opbouwen van een sterke werkrelatie en het creëren van een veilige omgeving
zijn cruciale momenten in de hulpverlening. Dit bepaalt vaak het succes van de therapie, waarbij de
persoonlijkheid en het vermogen van de hulpverlener om een therapeutische relatie op te bouwen van groot
belang zijn.
Werkalliantie (samenwerking)bestaat uit drie componenten:
1. Het doel van de behandeling (wat wil de cliënt bereiken);
2. De taak (hoe wil de client het doel bereiken);
3. De relatie (de band) tussen cliënt en therapeut.
Een sterke werkrelatie hangt af van hoe goed de cliënt en de therapeut samenwerken, gericht op het doel en de
taken van de behandeling. In systeemgericht werken behandelt de sociaal werker complexe problemen waar
meerdere mensen elkaar beïnvloeden. Hierbij moet hij gelijktijdig meerdere samenwerkingsverbanden aangaan
en werken aan gedeelde doelen. De aanpak van de sociaal werker verschuift van probleemgericht naar
oplossingsgericht werken en gesprekken voeren zonder alles te weten. Hij kan zijn systeemgerichte aanpak
richten op verschillende aspecten zonder een vaste volgorde. De keuze hangt af van de situatie en de
behoeften van de cliënt, waarbij veiligheid altijd voorop staat.
