Samenvatting Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen

Samenvatting
Psychopathologie
Rigter, J. (2020). Handboek OntwikkelingsPsychopathologie bij Kinderen en Jeugdigen




1

,College 1: H1 & H2
H1: Introductie psychopathologie
Leerdoelen studiehandleiding
- Begrip over concept stoornis of psychopathologie
- Algemene criteria toepassen psychopathologie
- Inzicht voor- en nadelen classificatie
- Kennis over:
o DC:0-5TM
o DSM-5-TR
o ICD-11 classificatiesystemen

Leerdoelen per stoornis of psychopathologie
- Kennis over verschillende vormen van psychopathologie
- Ontstaanswijze
- Moment waarop stoornis plaatsvindt
- Prevalentie
o Zeer zeldzaam: <1%
o Zeldzaam: 1%
o Niet zo zeldzaam: 2-5%
o Minst zeldzaam: >5%
- Kernsymptomen & symptoomclusters
- Essentiële verschillen met problematiek wat erop lijkt
- Comorbiditeit
o Top 3 de meeste voorkomende stoornissen
- Gangbare behandelvormen en context
- Effectiviteit behandelvormen en context

Psychopathologie
- = de wetenschap waarin psychische stoornissen worden bestudeerd (voorkomen,
prevalentie, ontstaan, onderscheid tussen en behandeling ervan)
o In adolescentie meer tot uiting dan in kindertijd
o Bij jongens vaker dan bij meisjes
o Prevalentie kinderen 6 – 18 jaar  10% stoornis
 Prevalentie is aantal mensen met een bepaalde stoornis
 Lifetime prevalentie is aantal mensen met stoornis gedurende hun
leven gehad
 Puntprevalentie is aantal mensen met een aandoening op dit moment
o Syndroom is een ziektebeeld met een verzameling verschijnselen die vaker in
dezelfde combinatie optreedt  eenheid

Aangrenzende vakgebieden
- Psychiatrie
- Ontwikkelingspsychopathologie
- Ontwikkelingspsychologie
- Klinische psychologie
- Orthopedagogiek
- Biologie
- Sociologie
- Culturele antropologie
- Epidemiologie



2

,Ontwikkelingspsychopathologie
- = gedrag dat in de loop van iemands leven veranderd of complexer wordt. Alle
aspecten van de ontwikkeling beïnvloeden elkaar wederzijds
o Emotie
o Cognitie
o Gedrag
o Lichamelijk functioneren
o Gezondheid
- Bij veranderen en complexer worden van gedrag spelen de vroegere ervaringen en
kenmerken en eisen van huidige situatie een rol

Ontwikkelingsperspectieven
Normale ontwikkeling
Vroege kindertijd (0-6 jaar)  bedplassen, driftbuien en separatieangst
Midden kindertijd (6-12 jaar)  bang in donker, beweeglijk
Adolescentie (12-19 jaar)  experimenteren, grenzen verkennen, stemmingswisselingen

Psychopathologie
Vroege kindertijd  pervasieve ontwikkelingsstoornissen, ernstige leerproblemen,
encopresis/ enuresis, slaapproblemen
Midden kindertijd  ADHD, ODD/OCD, ticstoornissen, angststoornissen, somatische
problemen
Adolescentie  stemmingsstoornissen, eetstoornissen, schizofrenie, drugsverslaving,
obsessieve compulsieve stoornis, agorafobie

Expressie van de stoornis
Vroege kindertijd  ontroostbaar huilen, slaapproblemen, groeiachterstand, prikkelbaar
Midden kindertijd  prikkelbaar, verminderd plezier, aandachtsproblemen, somatische
klachten, lage zelfwaardering
Adolescentie  somberheid, sociale isolatie, negatieve cognities, lage zelfwaardering,
gevoelig voor somberheid, suïcidale gedachten


Wanneer sprake van (ontwikkelings)psychopathologie?
- Klachten
o Lichamelijke functioneren
o Gedrag
o Emoties
o Cognities
o Relaties
- Wanneer klachten:
o Niet passen bij de leeftijd
o Niet/ zeer moeilijk te corrigeren zijn
o Het algemeen functioneren ernstig nadelig beïnvloeden
o Het kind zelf en/of de omgeving doen lijden
o Uiteindelijk mogelijk ontwikkeling doen stagneren
- Differentiaaldiagnose
o Op welke andere stoornissen kunnen de besproken stoornissen lijken
- Comorbiditeit


3

, o Met welke andere problematiek gaat de stoornis samen
- Stoornis is deels afhankelijke van sociaal-culturele context
o Cultuurafhankelijk
 Invloed van psychopathologie van kinderen door de wijze waarop
normen en waarden in de cultuur de opvattingen van volwassenen
over het gedrag van kinderen beïnvloeden
 Internaliserende problematiek: veel controle, weinig emoties
uiten
 Externaliserende problematiek: te weinig controle, slechte
focus, liegen, agressie, aandacht vragen
o Sociale angst
 In Westerse cultuur is hoge mate van zelfvertrouwen en positief
zelfbeeld nastreven (individualiste cultuur). Japan is sociale relaties en
verplichtingen belangrijk (collectivistische cultuur)
o Wat wordt van kind verwacht op bepaalde leeftijd?

Overzicht probleemgebieden per leeftijdsfase
Vroege kindertijd (tot 6 jaar)

- Slaapproblemen
- Eet- en groeiproblemen
- Zindelijkheidsproblemen
- Hechtingsproblemen
- Pervasieve ontwikkelingsstoornissen
- Taal- en leerproblemen
Basisschool leeftijd (tot 12 jaar)

- Aandacht- en impulsiviteitsproblemen
- Gedragsproblemen
- Angstproblemen
Puberteit/ adolescentie (tot 18 jaar)

- Stemmingsproblemen
- Eet- en lijnproblemen
- Middelenmisbruik
- Schizofrenie en psychosen
- Omgaan met de dood en eigen sterfelijkheid

H2: Classificatie, diagnostiek en epidemiologie
- Classificeren: semi-gestructureerde klinische interviews met ouders en kind 
DSM-5 classificatie
o Beschrijvend en niet verklarend
o Niet diagnosticeren
- Diagnosticeren: in kaart brengen levensgeschiedenis, risico- en beschermende
factoren in kind en omgeving, eerdere interventies en effect daarvan. Hypothesen
vormen over informatie:
o Symptomen
o Ontstaansgeschiedenis
o Relevante omstandigheden
o Observaties in verschillende contexten
o Reactie op bepaalde interventie

4