Marne college
Aardrijkskunde
samenvatting
6vwo
Hoofdstuk 3: Middellandse Zeegebied
1-3-2018
,Hoofdstuk 3: Middellandse Zeegebied
2: Platentektoniek rond de Middellandse Zee
De Afrikaanse plaat schuift steeds meer naar het noorden, tegen de Euraziatische plaat aan.
Hierbij breken stukjes van beide platen af, dit worden microplaten die in de Middellandse
Zee tussen de Afrikaanse en Euraziatische platen in liggen
Naam en ligging van de microplaten in het MZG:
Iberische plaat Spanje, Portugal
Tyrrheense plaat Sardinië, Corsica en Italië
Apulische plaat Adriatische zee en Italië
Egeïsche plaat Griekenland
Anatolische plaat Turkije
Alpiene gebergtevormende fase: De Alpen en Pyreneeën worden gevormd
o De Apulische plaat en de Euraziatische plaat botsen
o Het is plooiingsgebergte: het alpien plooiingsgebied
In een relatief klein gebied kunnen gebergtes in verschillende richtingen voorkomen
o Bv. Noord-zuid georiënteerd gebergte (Apennijnen) of oost-west georiënteerd
gebergte (Alpen)
o Dit is dus verklaarbaar doordat het gebied uit microplaten bestaat die verschillende
kanten op bewegen
Een plaat kan voor een deel bestaan uit continentale korst en het andere deel uit oceanische
korst
Een verdronken gebergte: op de Egeïsche plaat
o De Afrikaanse (oceanische) plaat schuift onder de Egeïsche (continentale) plaat;
subductie
o De Afrikaanse plaat is zo veel zwaarder dan de Egeïsche, dat deze de Egeïsche plaat
een beetje naar zich toe trekt. De Egeïsche plaat rekt uit en stroomt onder water: de
Egeïsche zee
o De rand van de Egeïsche plaat wordt echter samengeperst en omhoog gedrukt, dit is
een gebergte (vb. Kreta)
o Evenwijdig aan de rand van de Egeïsche plaat loopt een boog met vulkanische
eilanden
3: Een onrustig gebied
Aardbevingen komen heel veel voor in het oostelijke deel van het Middellandse Zeegebied
o De Afrikaanse plaat maakt een draaiende beweging: hij schuift naar het noorden
maar draait naar het westen.
o De microplaten tussen de Afrikaanse en de Euraziatische plaat in bewegen,
waardoor er ook bij deze platen subductie en transformatie voorkomt. De platen
bouwen spanning op en deze schieten uiteindelijk los, wat wordt waargenomen als
aardbeving.
▪ Hoe langer het opbouwen van spanning duurt, hoe heftiger de aardbeving is.
o De meeste aardbevingen komen voor bij subductiezones in Italië en Griekenland
▪ Een ondiepe haard maakt een aardbeving heftiger en gevaarlijker
o In Turkije komen de zwaarste aardbevingen door transforme platen
, o Hazard management: de gevolgen van natuurrampen verkleinen door van tevoren
bijvoorbeeld al gebouwen schokproef te maken
Vulkanisme komt in het Middellandse Zeegebied vooral voor op continentale korst.
o Vulkanisme wordt veroorzaakt door subductie:
▪ Een oceanische plaat schuift onder een continentale plaat (want: basalt is
zwaarder dan graniet)
▪ De oceanische plaat smelt (op ongeveer 100 km diepte) en er ontstaat een
lichter materiaal (basalt met licht sediment en water)
▪ Dit lichte materiaal wordt opgeslagen in een magmakamer maar wil later
opstijgen
▪ Een explosieve vulkaan, want het materiaal is stroperig en bouwt spanning
op
▪ Etna, Vesuvius en veel vulkanische eilanden zijn hier een voorbeeld van
o Eigenlijk hebben alle vulkanen in het Middellandse Zeegebied andere eigenschappen,
waarschijnlijk door verschil in chemische samenstelling.
o Een uitbarsting is moeilijk te voorspellen en de (Italiaanse) regering heeft
onvoldoende voorzorgsmaatregelen
4: Klimaat en vegetatie rond de Middellandse Zee
Het Middellandse Zeegebied heeft een Cs-klimaat
o Warme, droge zomers en natte, milde winters
o De neerslag kent een hoge variabiliteit
▪ Er zijn grote verschillen tussen jaren, er zijn dus hele droge jaren en jaren
waarin er meer neerslag valt
o De neerslag die er valt, valt niet geleidelijk maar in korte, zeer heftige buien
▪ Dit is de intensiteit van neerslag, de hoeveelheid neerslag in een bepaalde
periode
o In de zomer heerst er een hoog drukgebied
▪ Weinig neerslag
▪ Hoge temperatuur
o In de winter heerst er een laag drukgebied
▪ Het lage drukgebied koelt het gebied af en zorgt voor neerslag
▪ Algemene regel: de wind waait van hoog- naar laag drukgebied
▪ Het lage drukgebied trekt hierdoor twee luchtstromen aan, de koude uit het
noorden en de warme uit het zuiden
• Het botsen van deze warme en koude luchtstroom zorgt voor
neerslag
▪ Er zijn drie soorten wind die naar dit lage drukgebied komen:
• Sirocco: warm en stoffig
• Mistral: koud
• Föhn: warm en droog
o De variabiliteit en intensiteit verschilt per gebied
De geofactoren klimaat en ondergrond beïnvloeden de vegetatie
Rond het Middellandse Zeegebied is de vegetatie bijna allemaal het hele jaar door groen
o Dit is opvallend, want de warme, droge zomers zijn niet heel gunstig voor planten
o Honderden jaren geleden waren hier nog loofbossen, maar nu is de vegetatie
aangepast aan de barre omstandigheden
o Oplossing van de planten tegen barre omstandigheden:
Aardrijkskunde
samenvatting
6vwo
Hoofdstuk 3: Middellandse Zeegebied
1-3-2018
,Hoofdstuk 3: Middellandse Zeegebied
2: Platentektoniek rond de Middellandse Zee
De Afrikaanse plaat schuift steeds meer naar het noorden, tegen de Euraziatische plaat aan.
Hierbij breken stukjes van beide platen af, dit worden microplaten die in de Middellandse
Zee tussen de Afrikaanse en Euraziatische platen in liggen
Naam en ligging van de microplaten in het MZG:
Iberische plaat Spanje, Portugal
Tyrrheense plaat Sardinië, Corsica en Italië
Apulische plaat Adriatische zee en Italië
Egeïsche plaat Griekenland
Anatolische plaat Turkije
Alpiene gebergtevormende fase: De Alpen en Pyreneeën worden gevormd
o De Apulische plaat en de Euraziatische plaat botsen
o Het is plooiingsgebergte: het alpien plooiingsgebied
In een relatief klein gebied kunnen gebergtes in verschillende richtingen voorkomen
o Bv. Noord-zuid georiënteerd gebergte (Apennijnen) of oost-west georiënteerd
gebergte (Alpen)
o Dit is dus verklaarbaar doordat het gebied uit microplaten bestaat die verschillende
kanten op bewegen
Een plaat kan voor een deel bestaan uit continentale korst en het andere deel uit oceanische
korst
Een verdronken gebergte: op de Egeïsche plaat
o De Afrikaanse (oceanische) plaat schuift onder de Egeïsche (continentale) plaat;
subductie
o De Afrikaanse plaat is zo veel zwaarder dan de Egeïsche, dat deze de Egeïsche plaat
een beetje naar zich toe trekt. De Egeïsche plaat rekt uit en stroomt onder water: de
Egeïsche zee
o De rand van de Egeïsche plaat wordt echter samengeperst en omhoog gedrukt, dit is
een gebergte (vb. Kreta)
o Evenwijdig aan de rand van de Egeïsche plaat loopt een boog met vulkanische
eilanden
3: Een onrustig gebied
Aardbevingen komen heel veel voor in het oostelijke deel van het Middellandse Zeegebied
o De Afrikaanse plaat maakt een draaiende beweging: hij schuift naar het noorden
maar draait naar het westen.
o De microplaten tussen de Afrikaanse en de Euraziatische plaat in bewegen,
waardoor er ook bij deze platen subductie en transformatie voorkomt. De platen
bouwen spanning op en deze schieten uiteindelijk los, wat wordt waargenomen als
aardbeving.
▪ Hoe langer het opbouwen van spanning duurt, hoe heftiger de aardbeving is.
o De meeste aardbevingen komen voor bij subductiezones in Italië en Griekenland
▪ Een ondiepe haard maakt een aardbeving heftiger en gevaarlijker
o In Turkije komen de zwaarste aardbevingen door transforme platen
, o Hazard management: de gevolgen van natuurrampen verkleinen door van tevoren
bijvoorbeeld al gebouwen schokproef te maken
Vulkanisme komt in het Middellandse Zeegebied vooral voor op continentale korst.
o Vulkanisme wordt veroorzaakt door subductie:
▪ Een oceanische plaat schuift onder een continentale plaat (want: basalt is
zwaarder dan graniet)
▪ De oceanische plaat smelt (op ongeveer 100 km diepte) en er ontstaat een
lichter materiaal (basalt met licht sediment en water)
▪ Dit lichte materiaal wordt opgeslagen in een magmakamer maar wil later
opstijgen
▪ Een explosieve vulkaan, want het materiaal is stroperig en bouwt spanning
op
▪ Etna, Vesuvius en veel vulkanische eilanden zijn hier een voorbeeld van
o Eigenlijk hebben alle vulkanen in het Middellandse Zeegebied andere eigenschappen,
waarschijnlijk door verschil in chemische samenstelling.
o Een uitbarsting is moeilijk te voorspellen en de (Italiaanse) regering heeft
onvoldoende voorzorgsmaatregelen
4: Klimaat en vegetatie rond de Middellandse Zee
Het Middellandse Zeegebied heeft een Cs-klimaat
o Warme, droge zomers en natte, milde winters
o De neerslag kent een hoge variabiliteit
▪ Er zijn grote verschillen tussen jaren, er zijn dus hele droge jaren en jaren
waarin er meer neerslag valt
o De neerslag die er valt, valt niet geleidelijk maar in korte, zeer heftige buien
▪ Dit is de intensiteit van neerslag, de hoeveelheid neerslag in een bepaalde
periode
o In de zomer heerst er een hoog drukgebied
▪ Weinig neerslag
▪ Hoge temperatuur
o In de winter heerst er een laag drukgebied
▪ Het lage drukgebied koelt het gebied af en zorgt voor neerslag
▪ Algemene regel: de wind waait van hoog- naar laag drukgebied
▪ Het lage drukgebied trekt hierdoor twee luchtstromen aan, de koude uit het
noorden en de warme uit het zuiden
• Het botsen van deze warme en koude luchtstroom zorgt voor
neerslag
▪ Er zijn drie soorten wind die naar dit lage drukgebied komen:
• Sirocco: warm en stoffig
• Mistral: koud
• Föhn: warm en droog
o De variabiliteit en intensiteit verschilt per gebied
De geofactoren klimaat en ondergrond beïnvloeden de vegetatie
Rond het Middellandse Zeegebied is de vegetatie bijna allemaal het hele jaar door groen
o Dit is opvallend, want de warme, droge zomers zijn niet heel gunstig voor planten
o Honderden jaren geleden waren hier nog loofbossen, maar nu is de vegetatie
aangepast aan de barre omstandigheden
o Oplossing van de planten tegen barre omstandigheden:
