Samenvatting Pioneers of Psychology Raymond E. Fancher, Alexandra Rutherford
PB1012: Geschiedenis van de psychologie
Open Universiteit 2023 -2024
Door Nangela Korten
, Samenvatting Pioneers of Psychology Raymond E. Fancher, Alexandra Rutherford
Hoofdstuk 1: Fundamentele ideeën uit de oudheid.
Socrates (ca. 470 - 399 BC): Deed de uitspraak dat zijn enige wijsheid was dat hij wist hoeveel hij niet wist
Socrates wilde zijn studenten leren waarderen wat waar en blijvend is, en deed dat door hen te laten
deelnemen aan dialogen. Liet hen hun aangeboren vaardigheden voor het vinden van de waarheid
ontdekken.
- Socrates zelf liet geen geschreven annalen achter. Geloofde dat geschreven ideeën echte ideeën maar
deels representeren en a ankelijk zijn van geschreven ideeën verzwakt het geheugen en nadenken.
- Plato beschreef de gedachtegoed van Socrates in de Socra sche dialogen. Onderstreepten het grote
belang van hogere capaciteiten voor ra oneel denken en logisch redeneren. Werden fundamenten van
loso sche benaderingen na visme en ra onalisme.
Na visme: Onderstreept aangeboren versus verworven eigenschappen.
Ra onalisme: Onderstreept de rede.
Plato (424-347 v.Chr.): In opleiding bij Socrates. De meeste jonge mannen van zijn klasse kozen voor een
opleiding door de so sten; Deze richten zich op retorica en spreken in het openbaar. S ch e de Academie,
een verzamelplaats voor geleerden van verschillende lee ijden en met verschillende interesses.
Aristoteles (ca. 384-322 v.Chr.): Kwam op de Academie, ontwikkelde zich tot topstudent en later tot een
groot geleerd. Aristoteles hech e grote waarde aan systema sche observa e van de
natuurlijke, empirische werkelijkheid van de zintuigen. Hij ontkende nooit het belang van bepaalde
aangeboren vermogen. Aristoteles werd de eerste grote voorstander van het empirisme. In 347 verliet hij
echter de Academie, mogelijk vanwege meningsverschillen met Plato.
• Empirisme: Ware kennis komt eerst en komt voort uit de verwerking van zintuiglijke ervaringen
Het verschil van mening tussen Plato en Aristoteles is nog al jd een belangrijk thema in de geschiedenis van
de psychologie: in de vorm van discussie over de wisselwerking tussen wat van binnenuit komt en wat
daarop van buitenaf inwerkt. Iinzichten van Socrates, Plato en Aristoteles legden samen een essen eel
loso sch fundament voor de uiteindelijke psychologie
- Zij bouwden voort op het werk van belangrijke Griekse pioniers, die producten waren van een
opmerkelijke jd en plaats, waarnaar wel verwezen wordt als het Griekse mirakel, en die aangeduid
worden als presocraten.
Het Griekse mirakel en de presocra sche losofen.
Rond 500 BC werd Athene een democra e: poli eke beslissingen werden genomen door de
collec eve stemmen van alle stemgerech gde inwoners (excl oa slaven, niet-Atheners, vrouwen). Uit het
Grieks zijn 2 belangrijke woorden voortgekomen:
• Filoso e (philosophia,): Le erlijk vertaald ‘liefde voor wijsheid’ was hun algemene term voor
discussies over de echte en ul eme grondslagen van de wereld zoals we die kennen.
• Logos: In het Engels een ander woord voor een studie van bijv. Geologie, fysiologie en psychologie.
De eerste losofen hielden zich voornamelijk bezig met het observeren van de natuurlijke wereld en die
trachten te begrijpen in termen van onderliggende fundamentele principes.
Vraag 1.1.1 Brightspace: Geef een overzicht van de presocra sche losofen die in het boek besproken
worden, en beschrijf van ieder welke ideeën zij hadden en in welke mate deze zich bevonden op het gebied
van psychologie of aanpalende terreinen.
Door Nangela Korten
fi ti fitifi fi ti fi fhtt tititt titititi fiti ftti titi fi ti ti tt ti
, Samenvatting Pioneers of Psychology Raymond E. Fancher, Alexandra Rutherford
Thales (ca. 624 - 546 BC): Werd beroemd door zijn accurate astronomische en meteorologische
waarnemingen en promoo e het idee dat water het belangrijkste element was voor de fysische structuur
van de kosmos. Latere losofen onderscheidden vier basiselementen als bouwstenen van de kosmos: water,
vuur, lucht en aarde. Deze fysische theorieën kruisten soms het pad met dat van specula es over het
opkomend concept van de ‘psyche’.
Het concept psyche:
Vraag 1.1.3 Brightspace: Geef een korte de ni e van hun concept van de menselijke psyche, en bespreek
hoe dit concept zich verhoudt tot ons huidige gebruik van die term.
De oorspronkelijke betekenis van het Griekse woord psyche was ‘adem’.
Psyche (La jn: anima): Is aanwezig in een levend, maar niet in een overleden persoon. Rechtstreeks
vertaald wordt psyche meestal weergegeven als geest. staat het woord meer voor “Ziel”, maar gaandeweg
in het moderne engels wordt psyche meestal weergegeven als geest.
De Grieken associeerden de psyche vaak met het element 'lucht', vanwege de associa e met adem, maar
ook wel met het element 'vuur', omdat levende wezens warm waren, en dode dingen koud. Naarmate de jd
Door Nangela Korten
ti fi tt fi ti ti ti ti
, Samenvatting Pioneers of Psychology Raymond E. Fancher, Alexandra Rutherford
vorderde werd de psyche echter steeds meer beschouwd in termen van het func oneren van de mens in het
dagelijks leven, zoals we dat bijvoorbeeld bij Protagoras tegenkomen. Deze onderzoekingen bereikten hun
hoogtepunt in het denken van Plato en Aristoteles, en betro en ook een aantal andere door presocraten
opgeworpen kwes es.
Pythagoreïsche wiskunde en loso sche paradoxen.
Pythagoras (ca. 570-495 v.Chr.): Liet net als Socrates geen eigen geschri en na, maar inspireerde wel een
belangrijke school van volgers die de regelma gheden van wiskunde en de rela e ervan met de fysische
wereld ontdekten en benadrukten. Bvb: harmonische muziekakkoorden, het theorema voor de
rechthoekige driehoek. Zowel Socrates als Plato bezochten de Pythagoraanse school.
Heraclitus (ca. 535-470 v.Chr.): ‘Je kan nooit 2x in dezelfde rivier stappen’. Benadrukte de soms ambigue
rela e tussen stabiliteit en verandering, evenals het idee van de eenheid van tegengestelden.
Zeno ca. 490 - 430 BC: Dacht na over het concept van oneindigheid, een lineaire afstand bestaat bvb uit
oneindig veel tussenpunten tussen zijn begin en einde. Hij daagde zijn mede losofen uit met zijn ‘Achilles
en de schildpad’ paradox.
Protagoras ca. 490 - 120 BC: ‘De mens is de maat voor alle dingen’, hij vond het nu eloos om te speculeren
over grote vraagstukken zoals de ul eme natuur en opmaak van het universum of
hypothe sche paradoxen zoals die van Zeno. Focuste zich meer op de pure ervaring/gedrag van de mens.
Dit idee ligt ook achter de aanpak van de So sten die trach en de mens te begrijpen en hoe die kan
gemanipuleerd en overtuigd worden.
- Deze opportuniteit en rela visme stui e op verzet van Socrates.
De Hippocraten.
Hippocrates (ca. 460-370 v.Chr.): Hield zich met alledaagse menselijke zorgen bezig, in zijn hoedanigheid als
arts. Had een school met studenten en volgelingen, de Hippocraten, die gezamenlijk een hoeveelheid
medische geschri en voortbrachten: Corpus Hippocra cum. In dit werk wordt ziekte als een natuurlijk
fenomeen gezien.
Humorale theorie: De Hippocra cs ontwikkelden de ‘humoral theory’ om ziekte en gezondheid te verklaren
alsveranderingen in de balans tussen 4 vloeisto en of humors, die in het menselijk lichaam gevonden
werden: bloed, gele stof, zwarte stof en phlegm.
-Bij het behandelen van ziektes lag de basis in balans en modera e. Ze hadden ook de voorkeur voor
voorzich ge experimenten om de therapeu sche voordelen van vele kruiden en farmacologische
substan es te ontdekken.
- Hippocraten legden de basis voor de verantwoorde en op observa e gebaseerde medische prak jk van
vandaag de dag.
Vraag 1.1.2 Brightspace: Re ecteer op de tabel uit vraag 1.1.1 en beschrijf kort hoe in de voorgeschiedenis
van het Griekse denken de aandacht voor de menselijke geest ontstaat.
In dit overzicht zien we dat de eerste presocra sche losofen hoofdzakelijk aandacht lijken te hebben voor
de natuur en de regelma gheden daarin. Vanaf Heraclitus komt de nadruk meer te liggen op abstrac es en
redeneringen die onze ervaring betre en, bijvoorbeeld in de manier waarop Heraclitus en Zeno wijzen op de
rela viteit van en tegenstrijdigheden in ons begrip van de wereld. Pas vanaf Protagoras gaat het echt over
psychologische ideeën. Hij benadrukt het belang van de menselijke ervaring van de realiteit, in plaats van de
realiteit zelf, en onderzoekt hoe gedrag te sturen is. Daarbovenop levert Hippocrates een echt
psychologische theorie over het menselijk temperament. Zijn natuurwetenschappelijke verklaring hiervoor
Door Nangela Korten
ti titi
ftti ti ti fl tifi ti ffttfi tifititi ff fi ti ttff ti ti ft fi titi tt ti ti
PB1012: Geschiedenis van de psychologie
Open Universiteit 2023 -2024
Door Nangela Korten
, Samenvatting Pioneers of Psychology Raymond E. Fancher, Alexandra Rutherford
Hoofdstuk 1: Fundamentele ideeën uit de oudheid.
Socrates (ca. 470 - 399 BC): Deed de uitspraak dat zijn enige wijsheid was dat hij wist hoeveel hij niet wist
Socrates wilde zijn studenten leren waarderen wat waar en blijvend is, en deed dat door hen te laten
deelnemen aan dialogen. Liet hen hun aangeboren vaardigheden voor het vinden van de waarheid
ontdekken.
- Socrates zelf liet geen geschreven annalen achter. Geloofde dat geschreven ideeën echte ideeën maar
deels representeren en a ankelijk zijn van geschreven ideeën verzwakt het geheugen en nadenken.
- Plato beschreef de gedachtegoed van Socrates in de Socra sche dialogen. Onderstreepten het grote
belang van hogere capaciteiten voor ra oneel denken en logisch redeneren. Werden fundamenten van
loso sche benaderingen na visme en ra onalisme.
Na visme: Onderstreept aangeboren versus verworven eigenschappen.
Ra onalisme: Onderstreept de rede.
Plato (424-347 v.Chr.): In opleiding bij Socrates. De meeste jonge mannen van zijn klasse kozen voor een
opleiding door de so sten; Deze richten zich op retorica en spreken in het openbaar. S ch e de Academie,
een verzamelplaats voor geleerden van verschillende lee ijden en met verschillende interesses.
Aristoteles (ca. 384-322 v.Chr.): Kwam op de Academie, ontwikkelde zich tot topstudent en later tot een
groot geleerd. Aristoteles hech e grote waarde aan systema sche observa e van de
natuurlijke, empirische werkelijkheid van de zintuigen. Hij ontkende nooit het belang van bepaalde
aangeboren vermogen. Aristoteles werd de eerste grote voorstander van het empirisme. In 347 verliet hij
echter de Academie, mogelijk vanwege meningsverschillen met Plato.
• Empirisme: Ware kennis komt eerst en komt voort uit de verwerking van zintuiglijke ervaringen
Het verschil van mening tussen Plato en Aristoteles is nog al jd een belangrijk thema in de geschiedenis van
de psychologie: in de vorm van discussie over de wisselwerking tussen wat van binnenuit komt en wat
daarop van buitenaf inwerkt. Iinzichten van Socrates, Plato en Aristoteles legden samen een essen eel
loso sch fundament voor de uiteindelijke psychologie
- Zij bouwden voort op het werk van belangrijke Griekse pioniers, die producten waren van een
opmerkelijke jd en plaats, waarnaar wel verwezen wordt als het Griekse mirakel, en die aangeduid
worden als presocraten.
Het Griekse mirakel en de presocra sche losofen.
Rond 500 BC werd Athene een democra e: poli eke beslissingen werden genomen door de
collec eve stemmen van alle stemgerech gde inwoners (excl oa slaven, niet-Atheners, vrouwen). Uit het
Grieks zijn 2 belangrijke woorden voortgekomen:
• Filoso e (philosophia,): Le erlijk vertaald ‘liefde voor wijsheid’ was hun algemene term voor
discussies over de echte en ul eme grondslagen van de wereld zoals we die kennen.
• Logos: In het Engels een ander woord voor een studie van bijv. Geologie, fysiologie en psychologie.
De eerste losofen hielden zich voornamelijk bezig met het observeren van de natuurlijke wereld en die
trachten te begrijpen in termen van onderliggende fundamentele principes.
Vraag 1.1.1 Brightspace: Geef een overzicht van de presocra sche losofen die in het boek besproken
worden, en beschrijf van ieder welke ideeën zij hadden en in welke mate deze zich bevonden op het gebied
van psychologie of aanpalende terreinen.
Door Nangela Korten
fi ti fitifi fi ti fi fhtt tititt titititi fiti ftti titi fi ti ti tt ti
, Samenvatting Pioneers of Psychology Raymond E. Fancher, Alexandra Rutherford
Thales (ca. 624 - 546 BC): Werd beroemd door zijn accurate astronomische en meteorologische
waarnemingen en promoo e het idee dat water het belangrijkste element was voor de fysische structuur
van de kosmos. Latere losofen onderscheidden vier basiselementen als bouwstenen van de kosmos: water,
vuur, lucht en aarde. Deze fysische theorieën kruisten soms het pad met dat van specula es over het
opkomend concept van de ‘psyche’.
Het concept psyche:
Vraag 1.1.3 Brightspace: Geef een korte de ni e van hun concept van de menselijke psyche, en bespreek
hoe dit concept zich verhoudt tot ons huidige gebruik van die term.
De oorspronkelijke betekenis van het Griekse woord psyche was ‘adem’.
Psyche (La jn: anima): Is aanwezig in een levend, maar niet in een overleden persoon. Rechtstreeks
vertaald wordt psyche meestal weergegeven als geest. staat het woord meer voor “Ziel”, maar gaandeweg
in het moderne engels wordt psyche meestal weergegeven als geest.
De Grieken associeerden de psyche vaak met het element 'lucht', vanwege de associa e met adem, maar
ook wel met het element 'vuur', omdat levende wezens warm waren, en dode dingen koud. Naarmate de jd
Door Nangela Korten
ti fi tt fi ti ti ti ti
, Samenvatting Pioneers of Psychology Raymond E. Fancher, Alexandra Rutherford
vorderde werd de psyche echter steeds meer beschouwd in termen van het func oneren van de mens in het
dagelijks leven, zoals we dat bijvoorbeeld bij Protagoras tegenkomen. Deze onderzoekingen bereikten hun
hoogtepunt in het denken van Plato en Aristoteles, en betro en ook een aantal andere door presocraten
opgeworpen kwes es.
Pythagoreïsche wiskunde en loso sche paradoxen.
Pythagoras (ca. 570-495 v.Chr.): Liet net als Socrates geen eigen geschri en na, maar inspireerde wel een
belangrijke school van volgers die de regelma gheden van wiskunde en de rela e ervan met de fysische
wereld ontdekten en benadrukten. Bvb: harmonische muziekakkoorden, het theorema voor de
rechthoekige driehoek. Zowel Socrates als Plato bezochten de Pythagoraanse school.
Heraclitus (ca. 535-470 v.Chr.): ‘Je kan nooit 2x in dezelfde rivier stappen’. Benadrukte de soms ambigue
rela e tussen stabiliteit en verandering, evenals het idee van de eenheid van tegengestelden.
Zeno ca. 490 - 430 BC: Dacht na over het concept van oneindigheid, een lineaire afstand bestaat bvb uit
oneindig veel tussenpunten tussen zijn begin en einde. Hij daagde zijn mede losofen uit met zijn ‘Achilles
en de schildpad’ paradox.
Protagoras ca. 490 - 120 BC: ‘De mens is de maat voor alle dingen’, hij vond het nu eloos om te speculeren
over grote vraagstukken zoals de ul eme natuur en opmaak van het universum of
hypothe sche paradoxen zoals die van Zeno. Focuste zich meer op de pure ervaring/gedrag van de mens.
Dit idee ligt ook achter de aanpak van de So sten die trach en de mens te begrijpen en hoe die kan
gemanipuleerd en overtuigd worden.
- Deze opportuniteit en rela visme stui e op verzet van Socrates.
De Hippocraten.
Hippocrates (ca. 460-370 v.Chr.): Hield zich met alledaagse menselijke zorgen bezig, in zijn hoedanigheid als
arts. Had een school met studenten en volgelingen, de Hippocraten, die gezamenlijk een hoeveelheid
medische geschri en voortbrachten: Corpus Hippocra cum. In dit werk wordt ziekte als een natuurlijk
fenomeen gezien.
Humorale theorie: De Hippocra cs ontwikkelden de ‘humoral theory’ om ziekte en gezondheid te verklaren
alsveranderingen in de balans tussen 4 vloeisto en of humors, die in het menselijk lichaam gevonden
werden: bloed, gele stof, zwarte stof en phlegm.
-Bij het behandelen van ziektes lag de basis in balans en modera e. Ze hadden ook de voorkeur voor
voorzich ge experimenten om de therapeu sche voordelen van vele kruiden en farmacologische
substan es te ontdekken.
- Hippocraten legden de basis voor de verantwoorde en op observa e gebaseerde medische prak jk van
vandaag de dag.
Vraag 1.1.2 Brightspace: Re ecteer op de tabel uit vraag 1.1.1 en beschrijf kort hoe in de voorgeschiedenis
van het Griekse denken de aandacht voor de menselijke geest ontstaat.
In dit overzicht zien we dat de eerste presocra sche losofen hoofdzakelijk aandacht lijken te hebben voor
de natuur en de regelma gheden daarin. Vanaf Heraclitus komt de nadruk meer te liggen op abstrac es en
redeneringen die onze ervaring betre en, bijvoorbeeld in de manier waarop Heraclitus en Zeno wijzen op de
rela viteit van en tegenstrijdigheden in ons begrip van de wereld. Pas vanaf Protagoras gaat het echt over
psychologische ideeën. Hij benadrukt het belang van de menselijke ervaring van de realiteit, in plaats van de
realiteit zelf, en onderzoekt hoe gedrag te sturen is. Daarbovenop levert Hippocrates een echt
psychologische theorie over het menselijk temperament. Zijn natuurwetenschappelijke verklaring hiervoor
Door Nangela Korten
ti titi
ftti ti ti fl tifi ti ffttfi tifititi ff fi ti ttff ti ti ft fi titi tt ti ti
