Dementie en logopedie
Spectrum klinische syndromen. Veroorzaakt door verschillende hersenziekten met meervoudige
stoornissen in cognitee stemming of gedrag’ (Ned. Vereniging voor Klinische Geriatriee 2005) (CBO-
richtlijn)
Sterk verlies van kwaliteit van leven – verminderede zelfstandigheide herkennen (dingene situatese
mensen) – verdriet en angst spelen een grote rol
• Combinate van ziekteverschijnselen
• Meest kenmerkend: geheugen – Maare niet altjdd
• Diagnose: twee cogniteve stoornissen. Vaak geheugenstoornis met één andere cogniteve stoornis:
– Taal – Praxis – Plannen/organiseren – Aandacht
• Onomkeerbaar – Duse geen delier/depressie waardoor bovenstaande problemen
Actualiteit
• 2010 in Nederland: 207.000 mensen met demente
Risico factoren
Géén factoren die alleen verantwoordelijk zijn voor ontstaan – Uitzondering: enkele monogenetsche
factoren
• Meestal combinate genetsche en niet-genetsche factoren
• Demografsche risicofactoren – Leefijd – Geslacht
• Complicerende factor: langere overleving vrouwen – Opleidingsniveau
• Niet consistent genoemd door onderzoekers
• Belangrijkste hypothese: hoger opgeleiden hebben meer cogniteve reserves
• Daardoor: later manifesteren symptomene maar ogend sneller beloop
• Demografsch – Ras
• Vertekenend: afro-Amerikanen scoren lager op cogniteve tests waardoor vaker foutpositeve
diagnose
• Genetsch – Monogenetsch
• Bij start demente vvvr 5 jaar: 0% familiair bepaald
• Drie genen autosomaal dominant: samen verantwoordelijk voor 8% vroege alzheimerdemente
(AD) – Susceptbiliteitgenen (‘vatbaarheidsgenen’)
• APOE-gen: beïnvloedt risico op vroege en late vorm AD
• Door dragen gen/gendelen mogelijk eerder optreden demente
• Hart- en vaatziekten – Hypertensie – Cerebrale vaatschade – Diabetes mellitse maar controversieel
– Cholesterolproblemen
• Leefstjl – Roken – Alcohol
• Beschermt bij 1 tot 3 glazen per dag
• Grote hoeveelheden alcohol: cogniteve achteruitgang en ontstaan demente – Sociaale mentaal en
fysiek actef
• Betere cognite en lagere kans op demente
Zorgvraag/belangrijkste problemen
• Niet-pluisgevoel • Bange boose verward • Er alleen voor staan • Contacten mijden • Lichamelijke
zorg • Gevaar • Verlies • ‘Het wordt me te veel’• Zeggenschap inleveren en kwijtraken
• Miscommunicate met hulpverleners • Weerstand tegen opname
Normale veroudering
• Bij veroudering nemen bepaalde functes af – Werkgeheugen – Episodisch geheugen (het
herinneren van namene gezichten en gebeurtenissen) – Tempo van handelen en denken – Gerichte
aandacht – Spierkracht – Visus en gehoor
,• Oorzaak: verandering hersenstructuren waardoor verandering functoneren structuren
• Grote individuele verschillen
Verschil normale veroudering – demente
- Ernstger geheugenproblemen – Hele gebeurtenis vs. details gebeurtenis
- Geen verstoring dagelijks leven – Hoewel wel subjectef hinderlijk
Vroege symptomen
• Vaak via omgeving van patint
• Vaak ‘terloops’ gemeld
• Verandering cogniteve functes – Lichte geheugenstoornissen – Detailverlies in herinneringen –
Oordeels-/kritekstoornissen – Traagheid in handelen/denken – Overzichtsverlies – Moeite met
complexe handelingen/taken – Verdwalen – Minder vloeiende spraak/taal – Visuele hallucinates –
Paniekreactes bij ‘demaskerende gebeurtenissen
• Veranderingen in gedrag en stemming – Onzekerheid – Angst – Depressieve klachten –
Prikkelbaarheid – Afankelijk gedrag – Initatef-/interesseverlies – Terugtrekken uit sociale
actviteiten – Aspecifeke lichamelijke klachten – Verwaarlozing
• Uiterlijke Zelfzorge Maaltjdbereiding – Gewichtsverlies – Verruwing omgangsvormen
• Symptomen bij onderzoek en observate – Steunend op ‘informant’ bij anamnese – Bagatelliseren
geheugenproblemen – Desoriintate – Geheugenstoornissen – Motoriekstoornissen:
• Lopen
• Evenwicht – Overgevoeligheid voor antpsychotca
Fasen demente
- Predemente – Subtele psychische en lichamelijke veranderingen – Uiteenlopende klachten
waarvoor vaak inschakeling HA – Patint is minder spontaan; heef neiging zich terug te
trekken
- Beginnende demente – Meer en ernstger cogniteve problemen – Werk en sociale
actviteiten belemmerd – Bij acceptate en adaptate: relatef lange fase
- Matge demente – Verhoogde verzorgingsbehoefe – Toenemend en ernstg
probleemgedrag
- Gevorderde demente – Toenemend verpleegbehoefig en volledig hulpbehoevend – Geen
herkenning omgeving – Begeleiding omgeving en organiseren ondersteuning en opvang
belangrijk
Demente – typen
- Milde cogniteve stoornissen
- Alzheimerdemente (AD)
Gevolgen: LPA
- Vasculaire demente
- Lewy-Body-demente
- Frontotemporale demente (FTD)
Gevolgen: PNVA en SM
• Scala aan zeldzame dementevormen
• Vaak als gevolg van andere stoornis:
– Alcoholabuses (alcohol misbruike te veel alcohol gebruik)
– Huntngton (uit zich o.a. in onwillekeurige (choreatsche) bewegingen die langzaam verergerene
verstandelijke achteruitgang en een verscheidenheid van psychische symptomen. De ziekte leidt
gemiddeld na een zestental jaren tot de dood van de patint(e)e meestal door bijkomende oorzaken
zoals longontsteking)
, – Ziekte van Creutzfeldt-Jakob (De ziekte van Creutzfeldt-Jakob is een zeldzame hersenziekte.
Hersencellen sterven in snel tempo af. Iemand met deze ziekte krijgt problemen met bewegene
spreken en het verwerken van wat hij ziet. Symptomen :
De ziekte van Creutzfeldt-Jakob begint vaak met wat vagee psychische veranderingen. In het begin
lijkt iemand overspannen of neerslachtg. Maar binnen een paar weken krijgt iemand met
Creutzfeldt-Jakob ernstge geheugenstoornissen en problemen met bewegen, spreken en het
verwerken van wat hij ziet.
– Progressieve supranucleaire verlamming (PSP) (Hersenziekte. met onvolledige verlamminge
die komt uit een deel van de hersenen; de centrale hersenkernen. De aandoening wordt gekenmerkt
door verschijnselen die ook bij de Ziekte van Parkinson optredene maar ook gestoorde
oogbewegingen en demente. Verstoorde balans en beweging, spraak en slikken. Vaak gaat de
patint door de aandoening naar beneden of boven kijken in plaats van recht vooruit en neemt de
loopsnelheid af.
De kans op vallen neemt daardoor mede toee doordat iemand niet meer de ogen goed kan
bewegen. Ook kan iemand vallene ook uit een stoele doordat er minder goed gereageerd kan worden
door houdingsverschillen en door de stjfeid.
Slikstoornissen komen ook veel voor en daarmee de moeite om te eten.De verschijnselen van PSP
komen in beide lichaamshelfen voor. Dat is anders dan bij de ziekte van Parkinsone waarbij de
lichaamshelfen in verschillende mate aangetast worden).
– Cortcobasale degenerate (zeldzame hersenaandoeninge waarbij sommige delen kleiner worden.
Daardoor lichaamsfunctes moeizamer gaan verlopen. stjfheid, trillen, schokkerige, traagheid en
onhandigheide in de bovenste of onderste ledematen. Moeite met sprekene niet op de juiste
woorden kunnen komene moeite met artculeren (dysartrie)e moeite om de gelaatspieren en de
mond te sturene moeite met lopen en balans vinden).
– Hersentumoren
– Aids
Demente – met afasienn
• Milde cogniteve stoornissen
• Alzheimerdemente
- Logopenische progressieve afasie (LPA)
• Vasculaire demente
• Lewy-Body-demente
• Frontotemporale demente (FTD)
- Progressieve niet-vloeiende afasie (PNVA)
- Semantsche demente (SD)
- Gedragsvariant FTD
Diagnostcering
• Multdisciplinair
• Anamnese/hetero-anamnese
• Bloedonderzoek
• Neuropsychologisch onderzoek
• EEG : Elektro-encefalografe (eeg) is een methode om de elektrische actviteit van de hersenen te
meten. Het is een non-invasieve ingreepe waarbij de elektroden doorgaans op de hoofdhuid worden
Spectrum klinische syndromen. Veroorzaakt door verschillende hersenziekten met meervoudige
stoornissen in cognitee stemming of gedrag’ (Ned. Vereniging voor Klinische Geriatriee 2005) (CBO-
richtlijn)
Sterk verlies van kwaliteit van leven – verminderede zelfstandigheide herkennen (dingene situatese
mensen) – verdriet en angst spelen een grote rol
• Combinate van ziekteverschijnselen
• Meest kenmerkend: geheugen – Maare niet altjdd
• Diagnose: twee cogniteve stoornissen. Vaak geheugenstoornis met één andere cogniteve stoornis:
– Taal – Praxis – Plannen/organiseren – Aandacht
• Onomkeerbaar – Duse geen delier/depressie waardoor bovenstaande problemen
Actualiteit
• 2010 in Nederland: 207.000 mensen met demente
Risico factoren
Géén factoren die alleen verantwoordelijk zijn voor ontstaan – Uitzondering: enkele monogenetsche
factoren
• Meestal combinate genetsche en niet-genetsche factoren
• Demografsche risicofactoren – Leefijd – Geslacht
• Complicerende factor: langere overleving vrouwen – Opleidingsniveau
• Niet consistent genoemd door onderzoekers
• Belangrijkste hypothese: hoger opgeleiden hebben meer cogniteve reserves
• Daardoor: later manifesteren symptomene maar ogend sneller beloop
• Demografsch – Ras
• Vertekenend: afro-Amerikanen scoren lager op cogniteve tests waardoor vaker foutpositeve
diagnose
• Genetsch – Monogenetsch
• Bij start demente vvvr 5 jaar: 0% familiair bepaald
• Drie genen autosomaal dominant: samen verantwoordelijk voor 8% vroege alzheimerdemente
(AD) – Susceptbiliteitgenen (‘vatbaarheidsgenen’)
• APOE-gen: beïnvloedt risico op vroege en late vorm AD
• Door dragen gen/gendelen mogelijk eerder optreden demente
• Hart- en vaatziekten – Hypertensie – Cerebrale vaatschade – Diabetes mellitse maar controversieel
– Cholesterolproblemen
• Leefstjl – Roken – Alcohol
• Beschermt bij 1 tot 3 glazen per dag
• Grote hoeveelheden alcohol: cogniteve achteruitgang en ontstaan demente – Sociaale mentaal en
fysiek actef
• Betere cognite en lagere kans op demente
Zorgvraag/belangrijkste problemen
• Niet-pluisgevoel • Bange boose verward • Er alleen voor staan • Contacten mijden • Lichamelijke
zorg • Gevaar • Verlies • ‘Het wordt me te veel’• Zeggenschap inleveren en kwijtraken
• Miscommunicate met hulpverleners • Weerstand tegen opname
Normale veroudering
• Bij veroudering nemen bepaalde functes af – Werkgeheugen – Episodisch geheugen (het
herinneren van namene gezichten en gebeurtenissen) – Tempo van handelen en denken – Gerichte
aandacht – Spierkracht – Visus en gehoor
,• Oorzaak: verandering hersenstructuren waardoor verandering functoneren structuren
• Grote individuele verschillen
Verschil normale veroudering – demente
- Ernstger geheugenproblemen – Hele gebeurtenis vs. details gebeurtenis
- Geen verstoring dagelijks leven – Hoewel wel subjectef hinderlijk
Vroege symptomen
• Vaak via omgeving van patint
• Vaak ‘terloops’ gemeld
• Verandering cogniteve functes – Lichte geheugenstoornissen – Detailverlies in herinneringen –
Oordeels-/kritekstoornissen – Traagheid in handelen/denken – Overzichtsverlies – Moeite met
complexe handelingen/taken – Verdwalen – Minder vloeiende spraak/taal – Visuele hallucinates –
Paniekreactes bij ‘demaskerende gebeurtenissen
• Veranderingen in gedrag en stemming – Onzekerheid – Angst – Depressieve klachten –
Prikkelbaarheid – Afankelijk gedrag – Initatef-/interesseverlies – Terugtrekken uit sociale
actviteiten – Aspecifeke lichamelijke klachten – Verwaarlozing
• Uiterlijke Zelfzorge Maaltjdbereiding – Gewichtsverlies – Verruwing omgangsvormen
• Symptomen bij onderzoek en observate – Steunend op ‘informant’ bij anamnese – Bagatelliseren
geheugenproblemen – Desoriintate – Geheugenstoornissen – Motoriekstoornissen:
• Lopen
• Evenwicht – Overgevoeligheid voor antpsychotca
Fasen demente
- Predemente – Subtele psychische en lichamelijke veranderingen – Uiteenlopende klachten
waarvoor vaak inschakeling HA – Patint is minder spontaan; heef neiging zich terug te
trekken
- Beginnende demente – Meer en ernstger cogniteve problemen – Werk en sociale
actviteiten belemmerd – Bij acceptate en adaptate: relatef lange fase
- Matge demente – Verhoogde verzorgingsbehoefe – Toenemend en ernstg
probleemgedrag
- Gevorderde demente – Toenemend verpleegbehoefig en volledig hulpbehoevend – Geen
herkenning omgeving – Begeleiding omgeving en organiseren ondersteuning en opvang
belangrijk
Demente – typen
- Milde cogniteve stoornissen
- Alzheimerdemente (AD)
Gevolgen: LPA
- Vasculaire demente
- Lewy-Body-demente
- Frontotemporale demente (FTD)
Gevolgen: PNVA en SM
• Scala aan zeldzame dementevormen
• Vaak als gevolg van andere stoornis:
– Alcoholabuses (alcohol misbruike te veel alcohol gebruik)
– Huntngton (uit zich o.a. in onwillekeurige (choreatsche) bewegingen die langzaam verergerene
verstandelijke achteruitgang en een verscheidenheid van psychische symptomen. De ziekte leidt
gemiddeld na een zestental jaren tot de dood van de patint(e)e meestal door bijkomende oorzaken
zoals longontsteking)
, – Ziekte van Creutzfeldt-Jakob (De ziekte van Creutzfeldt-Jakob is een zeldzame hersenziekte.
Hersencellen sterven in snel tempo af. Iemand met deze ziekte krijgt problemen met bewegene
spreken en het verwerken van wat hij ziet. Symptomen :
De ziekte van Creutzfeldt-Jakob begint vaak met wat vagee psychische veranderingen. In het begin
lijkt iemand overspannen of neerslachtg. Maar binnen een paar weken krijgt iemand met
Creutzfeldt-Jakob ernstge geheugenstoornissen en problemen met bewegen, spreken en het
verwerken van wat hij ziet.
– Progressieve supranucleaire verlamming (PSP) (Hersenziekte. met onvolledige verlamminge
die komt uit een deel van de hersenen; de centrale hersenkernen. De aandoening wordt gekenmerkt
door verschijnselen die ook bij de Ziekte van Parkinson optredene maar ook gestoorde
oogbewegingen en demente. Verstoorde balans en beweging, spraak en slikken. Vaak gaat de
patint door de aandoening naar beneden of boven kijken in plaats van recht vooruit en neemt de
loopsnelheid af.
De kans op vallen neemt daardoor mede toee doordat iemand niet meer de ogen goed kan
bewegen. Ook kan iemand vallene ook uit een stoele doordat er minder goed gereageerd kan worden
door houdingsverschillen en door de stjfeid.
Slikstoornissen komen ook veel voor en daarmee de moeite om te eten.De verschijnselen van PSP
komen in beide lichaamshelfen voor. Dat is anders dan bij de ziekte van Parkinsone waarbij de
lichaamshelfen in verschillende mate aangetast worden).
– Cortcobasale degenerate (zeldzame hersenaandoeninge waarbij sommige delen kleiner worden.
Daardoor lichaamsfunctes moeizamer gaan verlopen. stjfheid, trillen, schokkerige, traagheid en
onhandigheide in de bovenste of onderste ledematen. Moeite met sprekene niet op de juiste
woorden kunnen komene moeite met artculeren (dysartrie)e moeite om de gelaatspieren en de
mond te sturene moeite met lopen en balans vinden).
– Hersentumoren
– Aids
Demente – met afasienn
• Milde cogniteve stoornissen
• Alzheimerdemente
- Logopenische progressieve afasie (LPA)
• Vasculaire demente
• Lewy-Body-demente
• Frontotemporale demente (FTD)
- Progressieve niet-vloeiende afasie (PNVA)
- Semantsche demente (SD)
- Gedragsvariant FTD
Diagnostcering
• Multdisciplinair
• Anamnese/hetero-anamnese
• Bloedonderzoek
• Neuropsychologisch onderzoek
• EEG : Elektro-encefalografe (eeg) is een methode om de elektrische actviteit van de hersenen te
meten. Het is een non-invasieve ingreepe waarbij de elektroden doorgaans op de hoofdhuid worden
