Leesproblemen en dyslexie in het
basisonderwijs. Handreiking voor
aankomende leerkrachten.
Druenen, M. van, Gijsel, M., Scheltnna, F. en Verhoeven, L. Leesproblemen en dyslexie in het
basisonderwijs. Handreiking voor aankomende leerkrachten. Expertsecentrum eeeerlanes,
2012. Te eownloaeen via:
http://m asterplaneyslexie.nl/pullic/iles/eocum enten/Leesprollem en_en_eyslexie_in_het_
lasisoneerwijs.pef
Hoofestuk 1, 3 & 4
1 Onderkenning van lees- en spellingproblemen en
dyslexie
Decoderen = technisch lezen = ee vaareinheie om ee neschreven vorm van een woore om te
zetten naar ee klankvorm van eat woore (letter-klankkoppelinn..
Coderen = spellen = ee klankvorm woret om nezet naar schrif (klank-letterkoppelinn..
Foneem = een klank
Grafeem = hoe eeze klank woret weerneven
Inzicht in het alfabetsch principe
De leerlinn lesef eat letters corresponeeren m et lepaalee klanken en aneersom . Wanneer
een leerlinn eit niet kan m oet hij neschreven woorevorm en uit het hoofe leren, m aar eit kan
m aar m et een leperkt aantal wooreen. Een leerlinn m oet eus leren om een woore letter
voor letter te ontsleutelen. Zo kan het kine ook nieuwe en onlekenee wooreen lezen en
spellen.
Automatsering
Wanneer ee leerlinn het inzicht heef, is ee volnenee stap autom atserinn. Dit houet in eat
het proces van klanken en letters koppelen zo snel naat, eat het proces zoneer lewuste
aaneacht van ee lezer of speller verloopt (ook wel ‘vlot lezen’.. Het kine kan nu in een fits
wooreen herkennen. Het kine kan zich nu focussen op ee letekenis van het woore in plaats
van op het lezen zelf. Voor spellen nelet hetzelfee, het kine m oet ee spellinnrenels
autom atsch kunnen toepassen zoeat hij zich kan richten op ee inhoue van ee looeschap.
Signalen in groep 1/2
Onneveer 10% van ee kineeren in eeeerlane heef m oeite m et lezen. Ofcieel kan er pas
vanaf nroep 3 woreen lepaale in hoeverre er sprake is van eeze prollem en, m aat er zijn een
aantal sinnalen eie in nroep 1 en 2 al kunnen woreen opnem erkt.
Genetsche factoren Dyslexie kom t in ee fam ilie voor.
, Spraak- en taalontwikkelinn Leerlinn heef prollem en m et uitspraak van lepaalee
klanken, m oeite m et m aken van noeee zinnen en kleine
wooreenschat.
Fonolonisch en fonem isch Moeite m et aueiteve analyse, aueiteve synthese,
lewustzijn foneem m anipulate of foneem ieenticate (zie hieroneer..
Letterkennis Leerlinn heef m oeite m et onthoueen van letter-
klankkoppelinnen.
Benoem snelheie Leerlinn heef m oeite m et noee en snel lenoem en van
reeks letters, kleuren of afneleelee oljecten.
eon-woore repette Leerlinn vinet het m oeilijk om onzinwooreen correct na te
zennen.
Auditeve analsse: nesproken wooreen in kleinere stukjes hakken (letters of letternrepen.
Auditeve ssnthese: losse klanken of letternrepen achter elkaar plakken tot een nesproken
woore
Foneemmanipulate: het verklanken van een woore wanneer er klanken woreen wennelaten
of toenevoene (lijvoorleele lij het woore ‘leen’ ee /l/ wenhalen, je houet ‘een’ over
Foneemidenticate: een lepaalee klank in een woore herkennen (lijvoorleele ‘op welk
plaatje zie je een woore eat lenint m et ee ‘l’ van loek?’.
Leraren hellen non een aantal aneere kenm erken neneven eie lij leerlinnen uit nroep 1 en
2 te zien zijn, waaruit je kunt opm aken eat een leerlinn m onelijk op latere leefije lees- en/of
spellinnprollem en zal hellen.
eiet lenrijpen van com plexe vranen, terwijl ze het antwoore wel weten.
Moeite m et het onthoueen of opalen van nam en uit het neheunen.
Moeite m et het ophalen van ee eanen van ee week.
Prollem en m et het oreenen van oljecten.
Woorevineinnsprollem en (niet op het woore kunnen kom en.
Signalen in groep 3
In nroep 3 woreen leesprollem en vooral nekenm erkt eoor prollem en m et het om zetten van
een neschreven letterreeks in ee lijlehorenee klankcoee. Wooreen woreen traan of fout
nelezen. De oorzaak is een zwak fonem isch lewustzijn of nerinne letterkennis. Dit resulteert
vaak in:
Spellende leesstrategie: ee leerlinn leest letter voor letter. Dit leiet tot een traan
leestem po en zornt voor fouten.
Radende leesstrategie: ee leerlinn leest niet precies wat er staat, m aat proleert het
woore te raeen aan ee hane van voorkennis, illustrates en context. Dit leiet tot veel
leesfouten.
Hieroneer ee sinnalen van lees- en spellinnprollem en in nroep 3:
Fonetsch lewustzijn Analyseren van wooreen, sam envoenen van klanken tot een
woore, klankposite aanneven en hersynthetseren lukt niet of
verloopt m oeizaam .
Letterkennis Letters woreen traaf en/of fout lenoem e.
basisonderwijs. Handreiking voor
aankomende leerkrachten.
Druenen, M. van, Gijsel, M., Scheltnna, F. en Verhoeven, L. Leesproblemen en dyslexie in het
basisonderwijs. Handreiking voor aankomende leerkrachten. Expertsecentrum eeeerlanes,
2012. Te eownloaeen via:
http://m asterplaneyslexie.nl/pullic/iles/eocum enten/Leesprollem en_en_eyslexie_in_het_
lasisoneerwijs.pef
Hoofestuk 1, 3 & 4
1 Onderkenning van lees- en spellingproblemen en
dyslexie
Decoderen = technisch lezen = ee vaareinheie om ee neschreven vorm van een woore om te
zetten naar ee klankvorm van eat woore (letter-klankkoppelinn..
Coderen = spellen = ee klankvorm woret om nezet naar schrif (klank-letterkoppelinn..
Foneem = een klank
Grafeem = hoe eeze klank woret weerneven
Inzicht in het alfabetsch principe
De leerlinn lesef eat letters corresponeeren m et lepaalee klanken en aneersom . Wanneer
een leerlinn eit niet kan m oet hij neschreven woorevorm en uit het hoofe leren, m aar eit kan
m aar m et een leperkt aantal wooreen. Een leerlinn m oet eus leren om een woore letter
voor letter te ontsleutelen. Zo kan het kine ook nieuwe en onlekenee wooreen lezen en
spellen.
Automatsering
Wanneer ee leerlinn het inzicht heef, is ee volnenee stap autom atserinn. Dit houet in eat
het proces van klanken en letters koppelen zo snel naat, eat het proces zoneer lewuste
aaneacht van ee lezer of speller verloopt (ook wel ‘vlot lezen’.. Het kine kan nu in een fits
wooreen herkennen. Het kine kan zich nu focussen op ee letekenis van het woore in plaats
van op het lezen zelf. Voor spellen nelet hetzelfee, het kine m oet ee spellinnrenels
autom atsch kunnen toepassen zoeat hij zich kan richten op ee inhoue van ee looeschap.
Signalen in groep 1/2
Onneveer 10% van ee kineeren in eeeerlane heef m oeite m et lezen. Ofcieel kan er pas
vanaf nroep 3 woreen lepaale in hoeverre er sprake is van eeze prollem en, m aat er zijn een
aantal sinnalen eie in nroep 1 en 2 al kunnen woreen opnem erkt.
Genetsche factoren Dyslexie kom t in ee fam ilie voor.
, Spraak- en taalontwikkelinn Leerlinn heef prollem en m et uitspraak van lepaalee
klanken, m oeite m et m aken van noeee zinnen en kleine
wooreenschat.
Fonolonisch en fonem isch Moeite m et aueiteve analyse, aueiteve synthese,
lewustzijn foneem m anipulate of foneem ieenticate (zie hieroneer..
Letterkennis Leerlinn heef m oeite m et onthoueen van letter-
klankkoppelinnen.
Benoem snelheie Leerlinn heef m oeite m et noee en snel lenoem en van
reeks letters, kleuren of afneleelee oljecten.
eon-woore repette Leerlinn vinet het m oeilijk om onzinwooreen correct na te
zennen.
Auditeve analsse: nesproken wooreen in kleinere stukjes hakken (letters of letternrepen.
Auditeve ssnthese: losse klanken of letternrepen achter elkaar plakken tot een nesproken
woore
Foneemmanipulate: het verklanken van een woore wanneer er klanken woreen wennelaten
of toenevoene (lijvoorleele lij het woore ‘leen’ ee /l/ wenhalen, je houet ‘een’ over
Foneemidenticate: een lepaalee klank in een woore herkennen (lijvoorleele ‘op welk
plaatje zie je een woore eat lenint m et ee ‘l’ van loek?’.
Leraren hellen non een aantal aneere kenm erken neneven eie lij leerlinnen uit nroep 1 en
2 te zien zijn, waaruit je kunt opm aken eat een leerlinn m onelijk op latere leefije lees- en/of
spellinnprollem en zal hellen.
eiet lenrijpen van com plexe vranen, terwijl ze het antwoore wel weten.
Moeite m et het onthoueen of opalen van nam en uit het neheunen.
Moeite m et het ophalen van ee eanen van ee week.
Prollem en m et het oreenen van oljecten.
Woorevineinnsprollem en (niet op het woore kunnen kom en.
Signalen in groep 3
In nroep 3 woreen leesprollem en vooral nekenm erkt eoor prollem en m et het om zetten van
een neschreven letterreeks in ee lijlehorenee klankcoee. Wooreen woreen traan of fout
nelezen. De oorzaak is een zwak fonem isch lewustzijn of nerinne letterkennis. Dit resulteert
vaak in:
Spellende leesstrategie: ee leerlinn leest letter voor letter. Dit leiet tot een traan
leestem po en zornt voor fouten.
Radende leesstrategie: ee leerlinn leest niet precies wat er staat, m aat proleert het
woore te raeen aan ee hane van voorkennis, illustrates en context. Dit leiet tot veel
leesfouten.
Hieroneer ee sinnalen van lees- en spellinnprollem en in nroep 3:
Fonetsch lewustzijn Analyseren van wooreen, sam envoenen van klanken tot een
woore, klankposite aanneven en hersynthetseren lukt niet of
verloopt m oeizaam .
Letterkennis Letters woreen traaf en/of fout lenoem e.
