Samenvatting Portaal hoofdstuk 5 geletterdheid lezen

Hoofdstuk 5 geleteedheid: lezen

5.1 achteegeondkennis
Taalvaaedigheden: middelen die je in staat stellen om jezelf te uiten (expressie functee om
met andere mensen te communiceren (communicateee functee en om grip te krijgen op de
wereld om je heen (conceptualiserende functee)
- Lezen
- Schrijeen
- Luisteren
- Spreken
Taalbeschouwing, woordenschat en spelling staan in dienst ean deze eaardigheden)

Receptieve vaaedigheden: lezen en luisteren
- Leeeren geen direct meetbaar product op

Peoductieve vaaedigheden: spreken en schrijeen
- Leeeren een direct meetbaar product op zoals het gesproken of geschreeen tekst

Lezen en schrijeen zijn met elkaar eerbonden
- Wat je leest heef iemand anders geschreeen
Spreken en luisteren zijn met elkaar eerbonden
- Het eoorlezen of praten oeer de inhoud

Door kinderen te betrekken bij acteiteiten rond geschreeen taal gaan ze ontdekken wat je er
allemaal mee kunt doen en zullen ze er zelf ook aan willen deelnemen)

Veeschillen bij lezen en scheijven veegelijken met luisteeen en speeken:
1) Bij lezen en schrijeen is de gesprekspartner afwezig)
2) Het taalgebruik in geschreeen teksten is formeler)

5.1.1 kennis ovee lezen
Lezen: het achterhalen ean de betekenis ean geschreeen taal
- Het achterhalen ean de betekenis is geen doel op zich maar een middel om een
bepaald doel te bereiken)
- Lezen doe je wanneer je info nodig hebt of als je wilt weten hoe je iets moet doen
etc)
- Een lezer zet kennis in om als doel de teksten te begrijpen
- 2 sooeten kennis:
 Kennis ean taal:
 Orthografiche kennii en fonologiiche kennii
Een lezer heef leterkennis nodig en moet weten hoe hij die leters eerklankt)
Bij het lezen worden aan de klankcombinates tekens eerbonden)
 Morfologiiche kennii
De opbouw ean woorden) Zoals eereoegingen eerbuigingen, samenstellingen
en afleidingen) Beeordert het eermogen om de betekenis ean onbekende
woorden af te leiden) Als het onbekende woord wordt herleid in bekende
elementen kan de lezer mogelijk de betekenis ean het woord achterhalen)

,  Semantiche kennii
De betekenis ean een woord weten is belangrijk om een tekst te kunnen
begrijpen) Als de betekenis duidelijk is moet de lezer het wel in de juiste
context kunnen plaatsen) Je moet weten dat er woorden zijn die eerwijzen
naar iets uit onze werkelijkheid (boom) en dat er woorden zijn die alleen
grammatcale betekenis hebben (omdat))
 Syntactiche kennii
Dit gebruikt de lezer betekenis toe te kennen aan de tekst) Noemen we ook
wel grammatcale kennis) Bij samengestelde zinnen door het woord omdat
weet je als lezer dat er een reden eolgt eoor iets wat in het eerste deel ean de
zin is eermeld) De eolgorde ean woorddelen en de relate die daarmee tussen
de woorden wordt gelegd is belangrijk om de juiste betekenis toe te kunnen
kennen)
 Tekituele kennii en pragmatiche kennii
Een lezer is in staat om te weten welke tekstsoorten er zijn, welke functes die
tekstsoorten hebben en kan deze herkennen) Het is dan makkelijk om een
tekstkeuze te maken bij een bepaald leesdoel) Is ean belang bij het kritsch
lezen)
 Kennis ean de wereld:
 Als je tekst leest die betrekking heef op een specialistsch onderwerp is het
lastg om deze teksten te begrijpen als je geen kennis ean de wereld hebt) Er
is dan oneoldoende kennis ean het eakgebied waardoor er geen begrip
ontstaat)

Modellen van het leeepeoces
- het botom-up model: lezen eerloopt ean lagere orde processen (leter en
woordherkenninge naar hogere orde processen (begripe)
 de eisuele informate (leters, woordene wordt herkend door gebruik te maken
ean onderscheidende kenmerken ean die leters (visuele disceiminatie)
 deze informate wordt eereolgens gekoppeld aan een klank (teken-
klankkoppeling)
 pas daarna kan er een betekenis toegekend worden
 dit model eerklaart niet hoe het kan dat bestaande woorden eerder herkend
worden dan onzinwoorden of dat goed eoorlezen met de juiste intonate pas
mogelijk is als een zin goed begrepen is)
 Hogere orde processen lijken de lage orde processen te beïneloeden
- Het top-down model: lezen eerloopt ean hogere orde processen naar lage orde
processen)
 Op basis ean eisuele informate acteeert de lezer zijn eerder opgedane kennis en
eormt hij tjdens het lezen eerwachtngen (hypotheses) oeer het eerdere eerloop
ean de zin of de tekst)
 Dit model eerklaart waarom een lezer een tekst oeer een bekend onderwerp
sneller kan lezen dan een tekst oeer een onderwerp waar hij onbekend mee is
- Het inteeactieve model: lagere orde processen en hogere orde processen
beïneloeden elkaar)

,  Een goed eerlopend woordherkenningsproces zorgt ereoor dat begrip
gemakkelijker tot stand komt terwijl door hogere ordeprocessen (kennis ean de
taal en ean de wereld inzetene die herkenning sneller tot stand komt)
 Dit model eerklaart ook beter dan de andere twee modellen de cogniteee
belastng die mensen erearen bij het lezen ean een lastge of moeilijke tekst)

Inzeten van kennis bij het lezen
De kenmerken ean een goede lezer zijn:
- Hij heef een leesdoel
 Hij zoekt naar een tekst die hij wil benuten om zijn leesdoel te bereiken
- Hij maakt gebruik ean aanwijzingen rondom de tekst
- Hij roept eerder eerworeen kennis op
- Hij kiest eoor een bepaalde leesmanier
- Hij maakt al lezend steeds gebruik ean zijn kennis ean de taal
- Hij gaat tjdens het lezen na of hij de tekst nog steeds begrijpt
- Hij bepaalt na het lezen of zijn leesdoel bereikt is

Steategisch lezen: het inzeten ean kennis eoor, tjdens en na het lezen

5.1.2 het belang van lezen
Maatschappelijke, cultueele en peesoonlijke belangen

Kwantiteit: hoeeeel er met kinderen thuis wordt gesproken
Kwaliteit: hoe er met kinderen wordt gesproken
- Taalaanbod
- Taalruimte
- Taalfeedback

Schoolse leesvaaedigheid
Bij alle eakken op de basisschool speelt het lezen een grote rol

Bij het lezen ean zaakeakteksten kunnen leerlingen om eerschillende redenen problemen
ondereinden:
- Ze hebben een geringe kennis ean de taal
- Ze hebben een ontoereikende kennis ean de wereld
- De teksten hebben eaak een te hoge informatedichtheid
- De onderwerpen staat te eer af ean de dagelijkse leefwereld en eereisen
achtergrondkennis die lang niet alle kinderen hebben
- Het taalgebruik is abstract en er worden woorden, begrippen gebruikt die leerlingen
niet kennen of die in het alledaagse taalgebruik iets anders betekenen