Werkplekleren: inspelen op onderwijsbehoeften
Inhoudsopgave
Gedrag en emo+e ........................................................................................................................................... 2
ADHD en ADD ..................................................................................................................................................... 2
Gedrags- en emo2onele problemen ................................................................................................................... 7
Disrup2eve stoornissen ..................................................................................................................................... 13
Faalangst .......................................................................................................................................................... 14
Au2smespectrumstoornis ................................................................................................................................. 15
Motoriek ...................................................................................................................................................... 21
Protocol............................................................................................................................................................. 21
Zorg................................................................................................................................................................... 22
Bodymap en reflexen ........................................................................................................................................ 24
DCD ................................................................................................................................................................... 26
Au2smespectrumstoornis ................................................................................................................................. 28
Motorische beperkingen ................................................................................................................................... 29
Wiskunde ..................................................................................................................................................... 30
Inleiding ............................................................................................................................................................ 30
Zorgcon2nuüm.................................................................................................................................................. 30
Rekenproblemen ............................................................................................................................................... 32
Toetsen- en foutenanalyse als observa2emiddel .............................................................................................. 34
Preven2e, ondersteuning en remediëring ......................................................................................................... 34
Remediëring aan de hand van spelmaterialen ................................................................................................. 36
Taal ............................................................................................................................................................... 38
Vloeiendheidsstoornissen ................................................................................................................................. 38
Ar2cula2estoornis/uitspraakstoornis ............................................................................................................... 43
Stemstoornissen – kinderheesheid.................................................................................................................... 46
Meertalige leerlingen op2maal ondersteunen ................................................................................................. 48
Moeilijkheden met lezen en schrijven ............................................................................................................... 50
1
,Gedrag en emo+e
ADHD en ADD
Word je geboren met ADHD?
Nee, je hebt wel een gene/sche aanleg voor het ontwikkelen van ADHD.
ADHD is een ontwikkelingsstoornis of rijpingsstoornis, want er is een langzamere rijping van
het centraal zenuwstelsel.
-> Dat is te zien in de bouw van de hersenen:
• Corpus Callosum is gemiddeld kleiner (= hersenbalk)
• Prefrontale cortex is minder ontwikkeld
Kind praat veel, is dromerig, beweeglijk, brutale antwoorden, niet doelgericht aan de slag.
Is het dan sowieso ADHD?
Neen, je moet rekening houden met de criteria. En dan nog hoeL er geen sprake te zijn van
ADHD, het kan bijvoorbeeld ook gaan om een langdurige moeilijke thuissitua/e.
Moet je gedrag en emoAe aanleren aan kinderen?
Ja, dat is ook iets dat ze moeten leren.
Externaliserende en internaliserende stoornis
ADHD is een externaliserende stoornis, dus ac/ng-out gedrag. Dat komt meer voor bij
jongens.
ADD is een internaliserend stoornis. Dat komt vaker voor bij meisjes.
Geef de 3 soorten.
• ADHD = ANen/on Deficit Hyperac/vity Disorder
• ADD = ANen/on Deficit Disorder
• Combina/e komt het meeste voor. De ene moment heel ac/ef en de andere moment
dromerig.
5 criteria voor de diagnose ADHD
• Symptomen
o Gecombineerde presenta/e
o Overwegend onaandach/ge presenta/e
o Overwegend hyperac/ef-impulsieve presenta/e
• Symptomen leiden tot verminderde kwaliteit van leven of sociaal, schools of
beroepsma/g func/oneren
• De symptomen zijn aanwezig VOOR 12 jaar
• In meer dan 1 context
• Niet het gevolg van een andere stoornis (ADHD moet het primaire probleem zijn)
Bij ADD pas vanaf 12 jaar.
2
,De 3 kenmerken van ADHD + een voorbeeld
• Aandachtstekort = concentra/eproblemen
-> dagelijkse zaken vergeten, dromerig zijn, niet reageren bij naam, moeite met
organisa/e, fouten maken, niet afwerken, …
• Hyperac/viteit
-> drukke praters, draaien op stoel, rondrennen in ongepaste situa/es, …
• Impulsiviteit
-> antwoorden eruit gooien, risicogedrag, moeite met wachten op beurt, …
Wat is het kernprobleem van ADHD en van ADD?
• ADHD: gebrekkige inhibi/e = slechte impulsremming
-> 2 tot 5 jaar achterstand bij de execu/eve func/es:
o Remfunc/e
o Werkgeheugen
o Planningsvaardigheden
o Emo/e-regula/e
o Diverse aandachtsprocessen
o Cogni/eve flexibiliteit
o Timemanagement
o Innerlijke mo/va/e
o Reac/e op beloningen
• ADD: aandachtstekort
PosiAeve eigenschappen ADHD
• Enthousiast
• Eerlijk
• Spontaan
• Houden van sport en beweging
• Crea/ef
• Thinking out of the box
• Zorgzaam
• Ondernemend
• Rechtvaardigheidsgevoel
• Hyperfocussen
• Gevoel voor humor
• In voor iets nieuws
• Fantasierijk
PosiAeve eigenschappen ADD
• Denken ver vooruit
• Perfec/onis/sch
• Veel doorze`ngsvermogen
• Veel inlevingsvermogen
3
, Moeilijkheden ADHD
• Beweeglijk
• Wiebelen en wriemelen
• Drukke praters
• Dringen zich op
• Missen vaak een deel van je instruc/e
• Vermijden taken waar een langdurige geestelijke inspanning voor nodig is
• Moeite met het automa/seren (werkgeheugen)
• Vaak ongelukjes (impulsiviteit)
• Snel gefrustreerd (moeilijk omgaan met uitstel)
-> Candy reward test
• Slechtere emo/eregula/e
• Gebrek aan interne mo/va/e (chemisch, want dopamine wordt sneller afgebroken)
• Reageren vaak primi/ef (weinig interne spraak)
• Thrillseeking behaviour (zoeken sterke prikkels op)
• Moeite met /jd
• Overspoeld met emo/es
Moeilijkheden ADD
• Een tragere informa/everwerking
• Stellen vaak zaken uit
• Kunnen vaak niet vertellen wat ze net geleerd hebben, ook al weten ze het
• Hyperfocus
• Moeilijk aan de slag gaan en blijven
• Aandach/g bezig zijn met een taak
• Gatenkaaskennis
• Uiterlijke rust, innerlijke ac/viteit
• Veel piekeren (sociale rem)
• Extreem gevoelig voor verslaving
Signalering
Bij peuters is het normaal dat ze druk zijn. Dus vanaf het 1ste leerjaar wordt ADHD vaak
opgemerkt en gesignaleerd omdat ze dan veel schoolse vaardigheden moeten kunnen.
Als leerkracht moet je dat opmerken en signaleren door een objec/eve gedragsomschrijving
te geven. Je mag nooit een diagnose vermoeden.
• Ouders aanspreken
• Verkorte versie CTRS invullen (= Connors Teacher Ra/ng Scale Revisited)
• Handelen afstemmen (aangenamer en effec/ever)
Aanpak ADD
• Rus/g en apart plekje in de klas
• Via verschillende media -> sneller leren
• Prikkelende taken
• Open vragen (geen meerkeuzevragen)
• Pc & oortjes gebruiken (concentra/e)
• Kopieën geven (moeite met overschrijven)
4
Inhoudsopgave
Gedrag en emo+e ........................................................................................................................................... 2
ADHD en ADD ..................................................................................................................................................... 2
Gedrags- en emo2onele problemen ................................................................................................................... 7
Disrup2eve stoornissen ..................................................................................................................................... 13
Faalangst .......................................................................................................................................................... 14
Au2smespectrumstoornis ................................................................................................................................. 15
Motoriek ...................................................................................................................................................... 21
Protocol............................................................................................................................................................. 21
Zorg................................................................................................................................................................... 22
Bodymap en reflexen ........................................................................................................................................ 24
DCD ................................................................................................................................................................... 26
Au2smespectrumstoornis ................................................................................................................................. 28
Motorische beperkingen ................................................................................................................................... 29
Wiskunde ..................................................................................................................................................... 30
Inleiding ............................................................................................................................................................ 30
Zorgcon2nuüm.................................................................................................................................................. 30
Rekenproblemen ............................................................................................................................................... 32
Toetsen- en foutenanalyse als observa2emiddel .............................................................................................. 34
Preven2e, ondersteuning en remediëring ......................................................................................................... 34
Remediëring aan de hand van spelmaterialen ................................................................................................. 36
Taal ............................................................................................................................................................... 38
Vloeiendheidsstoornissen ................................................................................................................................. 38
Ar2cula2estoornis/uitspraakstoornis ............................................................................................................... 43
Stemstoornissen – kinderheesheid.................................................................................................................... 46
Meertalige leerlingen op2maal ondersteunen ................................................................................................. 48
Moeilijkheden met lezen en schrijven ............................................................................................................... 50
1
,Gedrag en emo+e
ADHD en ADD
Word je geboren met ADHD?
Nee, je hebt wel een gene/sche aanleg voor het ontwikkelen van ADHD.
ADHD is een ontwikkelingsstoornis of rijpingsstoornis, want er is een langzamere rijping van
het centraal zenuwstelsel.
-> Dat is te zien in de bouw van de hersenen:
• Corpus Callosum is gemiddeld kleiner (= hersenbalk)
• Prefrontale cortex is minder ontwikkeld
Kind praat veel, is dromerig, beweeglijk, brutale antwoorden, niet doelgericht aan de slag.
Is het dan sowieso ADHD?
Neen, je moet rekening houden met de criteria. En dan nog hoeL er geen sprake te zijn van
ADHD, het kan bijvoorbeeld ook gaan om een langdurige moeilijke thuissitua/e.
Moet je gedrag en emoAe aanleren aan kinderen?
Ja, dat is ook iets dat ze moeten leren.
Externaliserende en internaliserende stoornis
ADHD is een externaliserende stoornis, dus ac/ng-out gedrag. Dat komt meer voor bij
jongens.
ADD is een internaliserend stoornis. Dat komt vaker voor bij meisjes.
Geef de 3 soorten.
• ADHD = ANen/on Deficit Hyperac/vity Disorder
• ADD = ANen/on Deficit Disorder
• Combina/e komt het meeste voor. De ene moment heel ac/ef en de andere moment
dromerig.
5 criteria voor de diagnose ADHD
• Symptomen
o Gecombineerde presenta/e
o Overwegend onaandach/ge presenta/e
o Overwegend hyperac/ef-impulsieve presenta/e
• Symptomen leiden tot verminderde kwaliteit van leven of sociaal, schools of
beroepsma/g func/oneren
• De symptomen zijn aanwezig VOOR 12 jaar
• In meer dan 1 context
• Niet het gevolg van een andere stoornis (ADHD moet het primaire probleem zijn)
Bij ADD pas vanaf 12 jaar.
2
,De 3 kenmerken van ADHD + een voorbeeld
• Aandachtstekort = concentra/eproblemen
-> dagelijkse zaken vergeten, dromerig zijn, niet reageren bij naam, moeite met
organisa/e, fouten maken, niet afwerken, …
• Hyperac/viteit
-> drukke praters, draaien op stoel, rondrennen in ongepaste situa/es, …
• Impulsiviteit
-> antwoorden eruit gooien, risicogedrag, moeite met wachten op beurt, …
Wat is het kernprobleem van ADHD en van ADD?
• ADHD: gebrekkige inhibi/e = slechte impulsremming
-> 2 tot 5 jaar achterstand bij de execu/eve func/es:
o Remfunc/e
o Werkgeheugen
o Planningsvaardigheden
o Emo/e-regula/e
o Diverse aandachtsprocessen
o Cogni/eve flexibiliteit
o Timemanagement
o Innerlijke mo/va/e
o Reac/e op beloningen
• ADD: aandachtstekort
PosiAeve eigenschappen ADHD
• Enthousiast
• Eerlijk
• Spontaan
• Houden van sport en beweging
• Crea/ef
• Thinking out of the box
• Zorgzaam
• Ondernemend
• Rechtvaardigheidsgevoel
• Hyperfocussen
• Gevoel voor humor
• In voor iets nieuws
• Fantasierijk
PosiAeve eigenschappen ADD
• Denken ver vooruit
• Perfec/onis/sch
• Veel doorze`ngsvermogen
• Veel inlevingsvermogen
3
, Moeilijkheden ADHD
• Beweeglijk
• Wiebelen en wriemelen
• Drukke praters
• Dringen zich op
• Missen vaak een deel van je instruc/e
• Vermijden taken waar een langdurige geestelijke inspanning voor nodig is
• Moeite met het automa/seren (werkgeheugen)
• Vaak ongelukjes (impulsiviteit)
• Snel gefrustreerd (moeilijk omgaan met uitstel)
-> Candy reward test
• Slechtere emo/eregula/e
• Gebrek aan interne mo/va/e (chemisch, want dopamine wordt sneller afgebroken)
• Reageren vaak primi/ef (weinig interne spraak)
• Thrillseeking behaviour (zoeken sterke prikkels op)
• Moeite met /jd
• Overspoeld met emo/es
Moeilijkheden ADD
• Een tragere informa/everwerking
• Stellen vaak zaken uit
• Kunnen vaak niet vertellen wat ze net geleerd hebben, ook al weten ze het
• Hyperfocus
• Moeilijk aan de slag gaan en blijven
• Aandach/g bezig zijn met een taak
• Gatenkaaskennis
• Uiterlijke rust, innerlijke ac/viteit
• Veel piekeren (sociale rem)
• Extreem gevoelig voor verslaving
Signalering
Bij peuters is het normaal dat ze druk zijn. Dus vanaf het 1ste leerjaar wordt ADHD vaak
opgemerkt en gesignaleerd omdat ze dan veel schoolse vaardigheden moeten kunnen.
Als leerkracht moet je dat opmerken en signaleren door een objec/eve gedragsomschrijving
te geven. Je mag nooit een diagnose vermoeden.
• Ouders aanspreken
• Verkorte versie CTRS invullen (= Connors Teacher Ra/ng Scale Revisited)
• Handelen afstemmen (aangenamer en effec/ever)
Aanpak ADD
• Rus/g en apart plekje in de klas
• Via verschillende media -> sneller leren
• Prikkelende taken
• Open vragen (geen meerkeuzevragen)
• Pc & oortjes gebruiken (concentra/e)
• Kopieën geven (moeite met overschrijven)
4
