Hoorcolleges 1-3 Psychologie van de
communicator
Hoorcollege 1 Inleiding tot het vak en het dier
Sociale (zelfbeeld, zelfpresentate, stereotypen, atttdes, relates, groepsproceessen, redeneren,
bewtstzijn, emotes, …) psychologie ziet de mens als sociaal wezen.
Cognitieve (waarnemen, aandaceht, gehetgen, beslissen, cereatiiteit, taal, motoriek, redeneren,
bewtstzijn, emotes, …) psychologie ziet de mens als informateierwerker.
Ze zien wel beide het experiment als basis ioor wetenscehappelijke kennis.
Introdtcete tot de diersoort Homo Sapiens
1. Biologiscehe eioltte als iertrekptnt
‘Wij zijn dieren’ en onze familierelates (met andere diersoorten zoals apen) zijn ook zicehtbaar in het
embryo. Elke diersoort heef zijn eigen ‘tools’, waarian sommige gedeeld worden met andere
diersoorten en andere jtist heel erg tniek zijn.
Leidend princeipe in de moderne soceiale en ceogniteie psycehologie: Veel ian onze mentale iermogens
en neigingen zijn niet toeiallig, maar biologisceh geëiolteerde onderdelen ian de standaard toolkit
ian de soort.
2. Het cetlttrele dier
Alle leiende wezens moeten dingen in de wereld ‘gedaan krijgen’ om te oierleien en te
reprodtceeren. En wat ze aan interne iermogens hebben moet daar bij passen. Voorbeelden:
Boom: stofes tit de grond en tit de ltceht halen, zonliceht opiangen
Solistsceh dier: eten zoek en eit. doodmaken, ontsnappen aan andere dieren, naiigeren,
slaapplek zoeken
Soceiaal dier: Dát alles, plts gedrag ceoördineren, samenwerken, ceonficeten oplossen
Ctlttreel dier: Dát alles, maar dan op een iéél geaianceeerde manier (wordt ook wel tltra-
soceiaal genoemd)
Mithen 2005: Als je kijkt naar de hersengrootes dan zijn de hersenen ian mensen ieel groter dan
ian naaste familierelates. Dtnbar 2016: Onderzoek naar ierscehillende primatensoorten: Relateie
omiang ian de neoceortex hangt samen met de omiang ian de soceiale groepen waarin deze soorten
leien. Dit heef dts waarscehijnlijk iets met elkaar te maken. De hypothese is dat om deze ceomplexe
soceiale groepen aan te ktnnen, je ieel hersenceapaceiteit nodig hebt.
Defnite ian cetltttr: ‘An informaton-based system, inioliing both shared ideas and shared ways of
doing things (shared praxis), that enables grotps of people to liie together in an organized fashion
and to get what they need’. Hier ziten ‘shared ideas’ acehter. Om mensen op één lijn te krijgen, heb
je informateoierdraceht nodig (‘information sharing’). Ctlttren worden ierder ook wel getypeerd
door ‘soceiale systemen’. We werken samen om dingen te bereiken.
De iier kenmerken ian cetltttr zijn dts:
- Shared ideas
- Shared praxis
- Informaton sharing
- A soceial system
, Wij zijn ook een diersoort die iia andere mensen dingen bereikt: ‘Pttng people frst’. Bijna alles wat
we doen om te oierleien gaat iia ander mensen. En cetltttr is een manier om dat te regelen, zoals
onderwijs en gezondheidszorg.
Wat heb je daar ioor nodig? O.a.:
Vermogen tot roldiferentate (wie ben ik nt, wat hoort daar bij?)
Neiging to ‘lesgeien’ (tniek iergeleken met andere diersoorten)
Geaianceeerde iormen ian informateoierdraceht (o.a. taal!)
Naast je familie & ‘celan’ ook anderen ktnnen en willen helpen (Dat anderen willen helpen
lijkt in ons instncet te ziten, terwijl je dat bijna niet bij andere diersoorten ziet. Belangrijke
aanwijzingen ioor de ‘instnceteie’ aard ian dit gedrag: 1. Je ziet het al heel iroeg, lang
ioordat otders dergelijk ‘soceiaal’ gedrag ierwacehten ian htn kindjes, 2. Het hangt niet af
ian beloning of straf en 3. Je ziet het door alle cetlttren heen.)
Goed ktnnen inscehaten wat anderen willen, ioelen, weten. Theory of Mind (TOM) skills:
o We interpreteren het gedrag ian anderen standaard in termen ian wat ze weten,
ioelen, en willen.
o En we ‘traceken’ en onthotden dit alles per persoon.
o Dit is een attomatsme (het kost geen moeite, gaat snel, is niet te stoppen, etce.)
Neiging to cetlttreel leren, d.w.z. lokale gewoontes oiernemen
What makes ts htman? Tomasello iideo:
Diferent animals haie diferent intelligencees f…] What makes ts really diferent is otr ability to ptt
otr heads together, and to do things that neither one of ts ceotld do alone; to cereate new resotrcees
that neither one of ts ceotld cereate alone. It’s really all abott ceommtniceatng and ceollaboratng.
fHtmans] eiolied to learn from others, to ceommtniceate with others, to ceollaborate with others, and
if there was no one there, and no cetlttre, and no tools, and no langtage, then that nattral htman
intelligencee jtst wotldn’t deielop. Fish are born expecetng water htmans are born expecetng cetlttre.
Onze biologie (d.w.z. ons ‘instncet’) bereidt ons iia een aantal speceifeke eigenscehappen ioor op het
als een spons opztigen en ktnnen titdragen/doorgeien ian lokale cetltttr, en iia dit alles breiden
we onze mogelijkheden én onze ‘aard’ enorm tit. Ons instncet is dts eigenlijk ioorgeprogrammeerd
om zicehzelf zo snel mogelijk tit te laten breiden (‘extendible’), en eit. ook af te laten remmen (nattre
says go, cetlttre says stop). We ktnnen nadenken oier onze biologiscehe imptlsen en zo dts dingen af
te laten ‘remmen’.
Maar heef het dan helemaal geen kosten, om een cetlttreel dier te zijn? Een deel i.d. kosten iind je
in ‘het zelf’.
3. Het zelf
Drie aspeceten ian ‘het zelf’:
- ‘Self-knowledge’ (or self-ceonceept)
- Interpersonal self (or ptblice self)
- Agent self (or execettie self)
De kosten ian onze ‘tltra’-soceialiteit:
- We moeten ioortdtrend nadenken oier onszelf, en dan iooral oier hoe anderen ons zien.
Dat is geen onierdeeld genoegen. We iergelijken onszelf de hele tjd met standaarden.
Sociometer theorie: we hotden ioortdtrend bij of we wel geaceceepteerd worden
(aantrekkelijk, letk, ceompetent, moreel OK?)
- We zijn ioortdtrend bezig met zelfpresentate, met het celaimen ian identteit, het
ieriormen ian feedbacek, etce.
communicator
Hoorcollege 1 Inleiding tot het vak en het dier
Sociale (zelfbeeld, zelfpresentate, stereotypen, atttdes, relates, groepsproceessen, redeneren,
bewtstzijn, emotes, …) psychologie ziet de mens als sociaal wezen.
Cognitieve (waarnemen, aandaceht, gehetgen, beslissen, cereatiiteit, taal, motoriek, redeneren,
bewtstzijn, emotes, …) psychologie ziet de mens als informateierwerker.
Ze zien wel beide het experiment als basis ioor wetenscehappelijke kennis.
Introdtcete tot de diersoort Homo Sapiens
1. Biologiscehe eioltte als iertrekptnt
‘Wij zijn dieren’ en onze familierelates (met andere diersoorten zoals apen) zijn ook zicehtbaar in het
embryo. Elke diersoort heef zijn eigen ‘tools’, waarian sommige gedeeld worden met andere
diersoorten en andere jtist heel erg tniek zijn.
Leidend princeipe in de moderne soceiale en ceogniteie psycehologie: Veel ian onze mentale iermogens
en neigingen zijn niet toeiallig, maar biologisceh geëiolteerde onderdelen ian de standaard toolkit
ian de soort.
2. Het cetlttrele dier
Alle leiende wezens moeten dingen in de wereld ‘gedaan krijgen’ om te oierleien en te
reprodtceeren. En wat ze aan interne iermogens hebben moet daar bij passen. Voorbeelden:
Boom: stofes tit de grond en tit de ltceht halen, zonliceht opiangen
Solistsceh dier: eten zoek en eit. doodmaken, ontsnappen aan andere dieren, naiigeren,
slaapplek zoeken
Soceiaal dier: Dát alles, plts gedrag ceoördineren, samenwerken, ceonficeten oplossen
Ctlttreel dier: Dát alles, maar dan op een iéél geaianceeerde manier (wordt ook wel tltra-
soceiaal genoemd)
Mithen 2005: Als je kijkt naar de hersengrootes dan zijn de hersenen ian mensen ieel groter dan
ian naaste familierelates. Dtnbar 2016: Onderzoek naar ierscehillende primatensoorten: Relateie
omiang ian de neoceortex hangt samen met de omiang ian de soceiale groepen waarin deze soorten
leien. Dit heef dts waarscehijnlijk iets met elkaar te maken. De hypothese is dat om deze ceomplexe
soceiale groepen aan te ktnnen, je ieel hersenceapaceiteit nodig hebt.
Defnite ian cetltttr: ‘An informaton-based system, inioliing both shared ideas and shared ways of
doing things (shared praxis), that enables grotps of people to liie together in an organized fashion
and to get what they need’. Hier ziten ‘shared ideas’ acehter. Om mensen op één lijn te krijgen, heb
je informateoierdraceht nodig (‘information sharing’). Ctlttren worden ierder ook wel getypeerd
door ‘soceiale systemen’. We werken samen om dingen te bereiken.
De iier kenmerken ian cetltttr zijn dts:
- Shared ideas
- Shared praxis
- Informaton sharing
- A soceial system
, Wij zijn ook een diersoort die iia andere mensen dingen bereikt: ‘Pttng people frst’. Bijna alles wat
we doen om te oierleien gaat iia ander mensen. En cetltttr is een manier om dat te regelen, zoals
onderwijs en gezondheidszorg.
Wat heb je daar ioor nodig? O.a.:
Vermogen tot roldiferentate (wie ben ik nt, wat hoort daar bij?)
Neiging to ‘lesgeien’ (tniek iergeleken met andere diersoorten)
Geaianceeerde iormen ian informateoierdraceht (o.a. taal!)
Naast je familie & ‘celan’ ook anderen ktnnen en willen helpen (Dat anderen willen helpen
lijkt in ons instncet te ziten, terwijl je dat bijna niet bij andere diersoorten ziet. Belangrijke
aanwijzingen ioor de ‘instnceteie’ aard ian dit gedrag: 1. Je ziet het al heel iroeg, lang
ioordat otders dergelijk ‘soceiaal’ gedrag ierwacehten ian htn kindjes, 2. Het hangt niet af
ian beloning of straf en 3. Je ziet het door alle cetlttren heen.)
Goed ktnnen inscehaten wat anderen willen, ioelen, weten. Theory of Mind (TOM) skills:
o We interpreteren het gedrag ian anderen standaard in termen ian wat ze weten,
ioelen, en willen.
o En we ‘traceken’ en onthotden dit alles per persoon.
o Dit is een attomatsme (het kost geen moeite, gaat snel, is niet te stoppen, etce.)
Neiging to cetlttreel leren, d.w.z. lokale gewoontes oiernemen
What makes ts htman? Tomasello iideo:
Diferent animals haie diferent intelligencees f…] What makes ts really diferent is otr ability to ptt
otr heads together, and to do things that neither one of ts ceotld do alone; to cereate new resotrcees
that neither one of ts ceotld cereate alone. It’s really all abott ceommtniceatng and ceollaboratng.
fHtmans] eiolied to learn from others, to ceommtniceate with others, to ceollaborate with others, and
if there was no one there, and no cetlttre, and no tools, and no langtage, then that nattral htman
intelligencee jtst wotldn’t deielop. Fish are born expecetng water htmans are born expecetng cetlttre.
Onze biologie (d.w.z. ons ‘instncet’) bereidt ons iia een aantal speceifeke eigenscehappen ioor op het
als een spons opztigen en ktnnen titdragen/doorgeien ian lokale cetltttr, en iia dit alles breiden
we onze mogelijkheden én onze ‘aard’ enorm tit. Ons instncet is dts eigenlijk ioorgeprogrammeerd
om zicehzelf zo snel mogelijk tit te laten breiden (‘extendible’), en eit. ook af te laten remmen (nattre
says go, cetlttre says stop). We ktnnen nadenken oier onze biologiscehe imptlsen en zo dts dingen af
te laten ‘remmen’.
Maar heef het dan helemaal geen kosten, om een cetlttreel dier te zijn? Een deel i.d. kosten iind je
in ‘het zelf’.
3. Het zelf
Drie aspeceten ian ‘het zelf’:
- ‘Self-knowledge’ (or self-ceonceept)
- Interpersonal self (or ptblice self)
- Agent self (or execettie self)
De kosten ian onze ‘tltra’-soceialiteit:
- We moeten ioortdtrend nadenken oier onszelf, en dan iooral oier hoe anderen ons zien.
Dat is geen onierdeeld genoegen. We iergelijken onszelf de hele tjd met standaarden.
Sociometer theorie: we hotden ioortdtrend bij of we wel geaceceepteerd worden
(aantrekkelijk, letk, ceompetent, moreel OK?)
- We zijn ioortdtrend bezig met zelfpresentate, met het celaimen ian identteit, het
ieriormen ian feedbacek, etce.
