Hoorcollege Commercieel vastgoed
Hoorcollege 1
Vastgoed/onroerend goed
- Natonale voorraad gebooawen de grond waaro booawwereen staan en de grond dee
heervoor boescheeboaar es (boescheeboaar gesteld en lanologee voor ontweeeeleng)
- Geboonden aan locate (das aneee)) grond en gebooawen
(neet) commerceeel vastgoed: onderscheed geboaseerd o het geboraee
- Commerceeel vastgoed = obojecten dee geboraeet worden voor commerceële doeleenden
(eantoren hotels weneels boedrejfsactveteeten congrescentra)
- Neet-commerceeel vastgoed = vastgoed zonder derect commerceeel doel/fancte (scholen
eereen zeeeenhaezen gevangenessen)
Wonengen: haarwonengen eannen geboraeet worden om commerceële doeleenden na te streven (door
verhaar ean je rendement boehalen). Wonengmaret wordt meegenomen als mogeleje alternatef voor
commerceeel geboraee boej herontweeeeleng (herboestemmeng).
Commerceeel vastgoed gaat om haesvestng van boedrejfs rocessen dee en de anden laatsvenden
(labooratoream o slag logestee boedrejf eantoor rodactehal).
Vastgoed economee en raemte
- Tweezejdege relate met economesche ontweeeeleng:
economesche ontweeeeleng vraagt raemte
Aanbood vastgoed heef envloed o regeonaal economesche ontweeeeleng
- Investerengsboeslessengen en vastgoed zejn boe alend voor raemtelejee enrechtng
Bej overheed lang gedacht: als we maar genoeg raemte voor boedrejven boeeden
(eantoren/weneels/grond) dan stmaleren we de economesche ontweeeelengen) het es
echter descataboel of det efectef es geweest
Leegstand) weeneg eendaedege cejfers (geen CBS) verschellende defnetes worden geboraeet) vooral
verzameld door maeelaars (sommege commerceële boedrejven) stellen data soms alleen tegen
commerceële rejs boescheeboaar). Bej boedrejventerreenen vroeger verzameld door IBIS maar sends 2015
es boeheer systeem over gegaan van reje naar rovencee).
- Na 2000 stere toegenomen (maar neet daedeleje hoeveel totale hoeveelheed boedrejfsraemte es)
- Oorzaeen
Te veel neeawbooaw gerealeseerd) vooral tassen 2000-2006) was reacte o
economesche hoogconjanctaar eend ’90 (mede omdat er en segmenten teeorten
ontstonden) waardoor lano tmesme ontstond: veel lannen gemaaet en een groot
deel gerealeseerd. Sends 2003 gewaarschawd dat dat vereeerd zoa gaan Economesche
creses vraagaetval: leegstand verergert door economesche creses en 2008: vraagaetval
(halveerde) resalteert en overtollege voorraad. Inmeddels es creses voorboej) gaat
economesche boeter (o wonengmaret stjgen rejzen weer: wonengteeort
rojectontweeeelaars wellen booawen
Stractarele veranderengen en de vraag boej commerceeel vastgoed (demografe
technologee etc.)) aetgangs ant es dat ontweeeeleng neet meer terag zal eomen o ’90
das stractareel overmaat aan commerceeel vastgoed
2017: Krem en mareten voor commerceeel vastgoed
Groee en neches:
- Kleenschalege haesvestng
- Verzamelgebooawen
, - Logestee: enorme groeefactor door globoalesereng
- Weboweneels
- Flex eantoren
Per saldo s raee van staboelesate/erem en commerceeel vastgoed) maar tegelejeertjd vraag naar
verneeaweng ooe te zeen o maret: neeawbooaw nog steeds gerealeseerd (daarzaam boejvoorboeeld))
boestaande booaw vangt vooral de ela en o .
Stractarele veranderengen en de vraag:
- Demografsche erem (vooral en boe aalde regeo’s)
- Ontgroeneng en vergrejzeng
- Kleenschalege boedrejven (meer zz ’ers)
- Het neeawe wereen
- Koo gedrag verandert (enternet gemaesweneelen vrejetjdsboestedeng)
Vooraetzechten:
- Krem en de mareten voor commerceeel vastgoed leedt tot roboleem van stractarele
leegstand) vooral te zeen en de wat oadere anden.
- Groee en neche mareten
- Kansrejee versas eansarme locates: aetsortereng naar locates door leegstand) geboeeden met
otentes boeeden aaneno engs anten voor neeawe ontweeeelengen) sommege locates
vereesen echter veel meer voor herontweeeeleng.
- Bennenstedelejee herontweeeeleng hoog o de agenda
Ladder voor daarzame verstedelejeeng
- Geen grootschalege aetboreedengen o aetleggeboeeden maar herontweeeeleng van veroaderd
vastgoed (boennenstedelejee herontweeeeleng) voor wonengmaret es dat echter na een
boelemmereng door gerenge fexeboeleteet en trage reacte o vraag)
In veroaderde anden vaae eerst gelegenheedsgeboraeeers (tjdelejee o slag o.e.d.) maar o eneg
moment loo je reseco o ellegale actveteeten.
Ontwikkelproces
Scheedeng eegendom en geboraee:
- Deel vastgoed en handen van eegenaar-geboraeeers: ondernemer en het and es zelf eegenaar
van het and (vooral eoo wonengen)
- Gescheeden: ondernemer/enstelleng haart raemte van een eegenaar (vooral haarwonengen)
Verdeleng haar/eoo verelaart ooe verdeleng eegendom en scheedeng eegendom geboraee.
Dree boelangrejee sta en boej ontweeeelengsmodellen
1. Grond om een and te realeseren
2. Gebooaw gerealeseerd worden
3. Als het gebooaw gerealeseerd es moet er een boeheerder zejn (en geval van haar dee zorgt voor
de verhaar van het and)
Verschellende ontweeeelengsmodellen
, a. A: geboraeeer neemt hele traject voor eegen reeeneng (neet erg waarschejnleje)) vroeger soms
wel met hele grote boedrejven
bo. B: gemeente eomt ertassen en eader van grondex loetate (eoo t det van agraresche
aanboeeder) maaet grond booawrej : enfrastractaar eren en natsvoorzeenengen etc. zodat er
gebooawd ean worden). Daarna eoo t geboraeeer rechtstreees van gemeente grond en regelt
alles zelf daarna (booaw ex loetate geboraee)
c. C: gemeente eomt ertassen en eader van grondex loetate (eoo t det van agraresche
aanboeeder) maaet grond booawrej : enfrastractaar eren en natsvoorzeenengen etc. zodat er
gebooawd ean worden). Eerst geeocht door rojectontweeeelaar en dee zoeet daarna
rechtstreeese geboraeeer dee zelf ex loetate en geboraee regelt (eegenaar-geboraeeer)
d. D: gemeente eomt ertassen en eader van grondex loetate (eoo t det van agraresche
aanboeeder) maaet grond booawrej : enfrastractaar eren en natsvoorzeenengen etc. zodat er
gebooawd ean worden)) vereoo t grond aan ontweeeelaar) dee zoeet daarna boelegger dee and
van hem wel eo en) dee boelegger (regelt ex loetate) zoeet geboraeeer ervoor (of eoo t het
alleen als menemaal ercentage es voor-verhaard)
e. E: Ontweeeelaar eoo rechtstreees grond van agraresche artjen (zonder tasseneomst
gemeente) en doen hele ontweeeeleng zelf. Vereo en grond daarna derect aan geboraeeer
f. F: Ontweeeelaar eoo rechtstreees grond van agraresche artjen en doen hele ontweeeeleng
zelf. Vereo en grond daarna aan boelegger (ex loetate) dee geboraeeer zoeet (met vaae
voorwaarde voor menemaal ercentage voorverhaar)
Bedrejfsraemte vooral ontweeeeld volgens model B
- Gemeente verwerf grond en zorgt voor booawrej e eavels
- Ondernemer eoo booawrej e eavel van gemeente om and o te laten booawen (s ecefee)
- Reden es dat veel moet worden afgestemd o s ecefeee eesen van de geboraeeer voor het
rodacte roces van de s ecefeee actveteet
- Verloo t vaae vea rechtstreeese transactes met gemeente en laats van vea maret
Kantoren weneels en logestee meer volgens model E en F
- Ontweeeelaar booawt and voor boeeende haarder(s) verwerf heervoor grond boej gemeente of
boej revate eegenaren
- Belegger zorgt voor ex loetate en verhaar
, - Komt omdat eantoorraemte veel meer gestandaardeseerd es: en één eantoren com lex
eannen veel verschellende admenestrateve actveteeten verrecht worden. Vaae slechts
onderscheed en endeleng (grote of eleenere raemtes boennen het gebooaw)
Bedrejfsraemte:
- Eegenaar-geboraeeers (aetzondereng logestee)
- Be erete moboeleteet door envestereng en gebooawen en machenes) lastg boej vereoo aan neeawe
geboraeeer (mender gescheet and das boereed mender te boetalen terwejl det gebooaw meer
waard es voor haedege geboraeeer)
- Vooreear voor verbooawen en aetboreeden (eventaeel eavel boaren)
- Neeawbooaw o maat: vooral vraag naar booawrej e eavels o boedrejventerreenen
- Weeneg boelangstelleng voor boestaand vastgoed (en een abolecate dee stelt dat leegstand laag es
ean dat weeneg zeggen) omdat er das slechts weeneg vraag es naar dee anden)
Kantoorraemte
- Haarders
- Grote moboeleteet) geen envesterengen en vastgoed en boedrejfs rocessen zejn neet geboonden aan
een locate (eannen heerdoor ooe stere onderhandelen) das veel doorstromeng)
- Zowel vraag naar neeawbooaw anden als boestaande anden) wel relatef meer vooreear voor
neeawbooaw) encoarante anden vallen boaeten de maret door megrate rechtng neeawbooaw
(wanneer neeawbooaw wat boetref rejs-ewaleteet geleje es stmaleert det doorstroom)
- Doorstromeng naar neeawbooaw
- Eende haarcontract stmalans om te verhaezen
Weneels
- Haarder (aetzonderengen zejn oadere eegenaren en aanloo straten) van oadsher anden en
eegendom)
- Moboeleteet boe eret) geboondenheed aan locate es hoog omdat weneels stere afaneeleje zejn van
de lee waar zej zeten ( assanten)
- Dynameee starten en sto en es hoor: draaeregalate (veel starters maar ooe veel sto ers)
er saldo neet veel groee of zelfs erem )
- Veel vraag naar boestaande anden (en boestaande (eansrejee) weneelcentra)
- Wel veel neeawbooaw voor neeawe formales en door schaalvergrotng (Decathlon).
Neeawbooaw weneels wordt nog wel es onderschat: er wordt gemaeeeleje geloofd en ‘aneee’
lan dat consamenten zal treeeen terwejl het eegenleje neet veel meer es dan er al es) er heerst
nog veel lano tmesme
Segmenten:
1. Raemtemaret: geboraee
a. Haar/verhaar: gaat om vraag en aanbood om raemte en rejs s eelt een boelangrejee rol
bo. Neeawbooaw/boestaande booaw
c. (neet) commerceeel
2. Beleggengsmaret: vraag en aanbood boeleggengsobojecten) boereedheed boeleggers om te
envesteren. Derecte relate met haarmaret: haar rejs es ooe derect boe alen voor de
boeleggengswaarde van een and en deze es weer van envloed o boereedheed van boeleggers om
te gaan booawen.
3. Ontweeeelmaret: booaw rodacte
4. Voorraadaan asseng: resaltante van neeawbooaw - ontreeeeng
Hoorcollege 1
Vastgoed/onroerend goed
- Natonale voorraad gebooawen de grond waaro booawwereen staan en de grond dee
heervoor boescheeboaar es (boescheeboaar gesteld en lanologee voor ontweeeeleng)
- Geboonden aan locate (das aneee)) grond en gebooawen
(neet) commerceeel vastgoed: onderscheed geboaseerd o het geboraee
- Commerceeel vastgoed = obojecten dee geboraeet worden voor commerceële doeleenden
(eantoren hotels weneels boedrejfsactveteeten congrescentra)
- Neet-commerceeel vastgoed = vastgoed zonder derect commerceeel doel/fancte (scholen
eereen zeeeenhaezen gevangenessen)
Wonengen: haarwonengen eannen geboraeet worden om commerceële doeleenden na te streven (door
verhaar ean je rendement boehalen). Wonengmaret wordt meegenomen als mogeleje alternatef voor
commerceeel geboraee boej herontweeeeleng (herboestemmeng).
Commerceeel vastgoed gaat om haesvestng van boedrejfs rocessen dee en de anden laatsvenden
(labooratoream o slag logestee boedrejf eantoor rodactehal).
Vastgoed economee en raemte
- Tweezejdege relate met economesche ontweeeeleng:
economesche ontweeeeleng vraagt raemte
Aanbood vastgoed heef envloed o regeonaal economesche ontweeeeleng
- Investerengsboeslessengen en vastgoed zejn boe alend voor raemtelejee enrechtng
Bej overheed lang gedacht: als we maar genoeg raemte voor boedrejven boeeden
(eantoren/weneels/grond) dan stmaleren we de economesche ontweeeelengen) het es
echter descataboel of det efectef es geweest
Leegstand) weeneg eendaedege cejfers (geen CBS) verschellende defnetes worden geboraeet) vooral
verzameld door maeelaars (sommege commerceële boedrejven) stellen data soms alleen tegen
commerceële rejs boescheeboaar). Bej boedrejventerreenen vroeger verzameld door IBIS maar sends 2015
es boeheer systeem over gegaan van reje naar rovencee).
- Na 2000 stere toegenomen (maar neet daedeleje hoeveel totale hoeveelheed boedrejfsraemte es)
- Oorzaeen
Te veel neeawbooaw gerealeseerd) vooral tassen 2000-2006) was reacte o
economesche hoogconjanctaar eend ’90 (mede omdat er en segmenten teeorten
ontstonden) waardoor lano tmesme ontstond: veel lannen gemaaet en een groot
deel gerealeseerd. Sends 2003 gewaarschawd dat dat vereeerd zoa gaan Economesche
creses vraagaetval: leegstand verergert door economesche creses en 2008: vraagaetval
(halveerde) resalteert en overtollege voorraad. Inmeddels es creses voorboej) gaat
economesche boeter (o wonengmaret stjgen rejzen weer: wonengteeort
rojectontweeeelaars wellen booawen
Stractarele veranderengen en de vraag boej commerceeel vastgoed (demografe
technologee etc.)) aetgangs ant es dat ontweeeeleng neet meer terag zal eomen o ’90
das stractareel overmaat aan commerceeel vastgoed
2017: Krem en mareten voor commerceeel vastgoed
Groee en neches:
- Kleenschalege haesvestng
- Verzamelgebooawen
, - Logestee: enorme groeefactor door globoalesereng
- Weboweneels
- Flex eantoren
Per saldo s raee van staboelesate/erem en commerceeel vastgoed) maar tegelejeertjd vraag naar
verneeaweng ooe te zeen o maret: neeawbooaw nog steeds gerealeseerd (daarzaam boejvoorboeeld))
boestaande booaw vangt vooral de ela en o .
Stractarele veranderengen en de vraag:
- Demografsche erem (vooral en boe aalde regeo’s)
- Ontgroeneng en vergrejzeng
- Kleenschalege boedrejven (meer zz ’ers)
- Het neeawe wereen
- Koo gedrag verandert (enternet gemaesweneelen vrejetjdsboestedeng)
Vooraetzechten:
- Krem en de mareten voor commerceeel vastgoed leedt tot roboleem van stractarele
leegstand) vooral te zeen en de wat oadere anden.
- Groee en neche mareten
- Kansrejee versas eansarme locates: aetsortereng naar locates door leegstand) geboeeden met
otentes boeeden aaneno engs anten voor neeawe ontweeeelengen) sommege locates
vereesen echter veel meer voor herontweeeeleng.
- Bennenstedelejee herontweeeeleng hoog o de agenda
Ladder voor daarzame verstedelejeeng
- Geen grootschalege aetboreedengen o aetleggeboeeden maar herontweeeeleng van veroaderd
vastgoed (boennenstedelejee herontweeeeleng) voor wonengmaret es dat echter na een
boelemmereng door gerenge fexeboeleteet en trage reacte o vraag)
In veroaderde anden vaae eerst gelegenheedsgeboraeeers (tjdelejee o slag o.e.d.) maar o eneg
moment loo je reseco o ellegale actveteeten.
Ontwikkelproces
Scheedeng eegendom en geboraee:
- Deel vastgoed en handen van eegenaar-geboraeeers: ondernemer en het and es zelf eegenaar
van het and (vooral eoo wonengen)
- Gescheeden: ondernemer/enstelleng haart raemte van een eegenaar (vooral haarwonengen)
Verdeleng haar/eoo verelaart ooe verdeleng eegendom en scheedeng eegendom geboraee.
Dree boelangrejee sta en boej ontweeeelengsmodellen
1. Grond om een and te realeseren
2. Gebooaw gerealeseerd worden
3. Als het gebooaw gerealeseerd es moet er een boeheerder zejn (en geval van haar dee zorgt voor
de verhaar van het and)
Verschellende ontweeeelengsmodellen
, a. A: geboraeeer neemt hele traject voor eegen reeeneng (neet erg waarschejnleje)) vroeger soms
wel met hele grote boedrejven
bo. B: gemeente eomt ertassen en eader van grondex loetate (eoo t det van agraresche
aanboeeder) maaet grond booawrej : enfrastractaar eren en natsvoorzeenengen etc. zodat er
gebooawd ean worden). Daarna eoo t geboraeeer rechtstreees van gemeente grond en regelt
alles zelf daarna (booaw ex loetate geboraee)
c. C: gemeente eomt ertassen en eader van grondex loetate (eoo t det van agraresche
aanboeeder) maaet grond booawrej : enfrastractaar eren en natsvoorzeenengen etc. zodat er
gebooawd ean worden). Eerst geeocht door rojectontweeeelaar en dee zoeet daarna
rechtstreeese geboraeeer dee zelf ex loetate en geboraee regelt (eegenaar-geboraeeer)
d. D: gemeente eomt ertassen en eader van grondex loetate (eoo t det van agraresche
aanboeeder) maaet grond booawrej : enfrastractaar eren en natsvoorzeenengen etc. zodat er
gebooawd ean worden)) vereoo t grond aan ontweeeelaar) dee zoeet daarna boelegger dee and
van hem wel eo en) dee boelegger (regelt ex loetate) zoeet geboraeeer ervoor (of eoo t het
alleen als menemaal ercentage es voor-verhaard)
e. E: Ontweeeelaar eoo rechtstreees grond van agraresche artjen (zonder tasseneomst
gemeente) en doen hele ontweeeeleng zelf. Vereo en grond daarna derect aan geboraeeer
f. F: Ontweeeelaar eoo rechtstreees grond van agraresche artjen en doen hele ontweeeeleng
zelf. Vereo en grond daarna aan boelegger (ex loetate) dee geboraeeer zoeet (met vaae
voorwaarde voor menemaal ercentage voorverhaar)
Bedrejfsraemte vooral ontweeeeld volgens model B
- Gemeente verwerf grond en zorgt voor booawrej e eavels
- Ondernemer eoo booawrej e eavel van gemeente om and o te laten booawen (s ecefee)
- Reden es dat veel moet worden afgestemd o s ecefeee eesen van de geboraeeer voor het
rodacte roces van de s ecefeee actveteet
- Verloo t vaae vea rechtstreeese transactes met gemeente en laats van vea maret
Kantoren weneels en logestee meer volgens model E en F
- Ontweeeelaar booawt and voor boeeende haarder(s) verwerf heervoor grond boej gemeente of
boej revate eegenaren
- Belegger zorgt voor ex loetate en verhaar
, - Komt omdat eantoorraemte veel meer gestandaardeseerd es: en één eantoren com lex
eannen veel verschellende admenestrateve actveteeten verrecht worden. Vaae slechts
onderscheed en endeleng (grote of eleenere raemtes boennen het gebooaw)
Bedrejfsraemte:
- Eegenaar-geboraeeers (aetzondereng logestee)
- Be erete moboeleteet door envestereng en gebooawen en machenes) lastg boej vereoo aan neeawe
geboraeeer (mender gescheet and das boereed mender te boetalen terwejl det gebooaw meer
waard es voor haedege geboraeeer)
- Vooreear voor verbooawen en aetboreeden (eventaeel eavel boaren)
- Neeawbooaw o maat: vooral vraag naar booawrej e eavels o boedrejventerreenen
- Weeneg boelangstelleng voor boestaand vastgoed (en een abolecate dee stelt dat leegstand laag es
ean dat weeneg zeggen) omdat er das slechts weeneg vraag es naar dee anden)
Kantoorraemte
- Haarders
- Grote moboeleteet) geen envesterengen en vastgoed en boedrejfs rocessen zejn neet geboonden aan
een locate (eannen heerdoor ooe stere onderhandelen) das veel doorstromeng)
- Zowel vraag naar neeawbooaw anden als boestaande anden) wel relatef meer vooreear voor
neeawbooaw) encoarante anden vallen boaeten de maret door megrate rechtng neeawbooaw
(wanneer neeawbooaw wat boetref rejs-ewaleteet geleje es stmaleert det doorstroom)
- Doorstromeng naar neeawbooaw
- Eende haarcontract stmalans om te verhaezen
Weneels
- Haarder (aetzonderengen zejn oadere eegenaren en aanloo straten) van oadsher anden en
eegendom)
- Moboeleteet boe eret) geboondenheed aan locate es hoog omdat weneels stere afaneeleje zejn van
de lee waar zej zeten ( assanten)
- Dynameee starten en sto en es hoor: draaeregalate (veel starters maar ooe veel sto ers)
er saldo neet veel groee of zelfs erem )
- Veel vraag naar boestaande anden (en boestaande (eansrejee) weneelcentra)
- Wel veel neeawbooaw voor neeawe formales en door schaalvergrotng (Decathlon).
Neeawbooaw weneels wordt nog wel es onderschat: er wordt gemaeeeleje geloofd en ‘aneee’
lan dat consamenten zal treeeen terwejl het eegenleje neet veel meer es dan er al es) er heerst
nog veel lano tmesme
Segmenten:
1. Raemtemaret: geboraee
a. Haar/verhaar: gaat om vraag en aanbood om raemte en rejs s eelt een boelangrejee rol
bo. Neeawbooaw/boestaande booaw
c. (neet) commerceeel
2. Beleggengsmaret: vraag en aanbood boeleggengsobojecten) boereedheed boeleggers om te
envesteren. Derecte relate met haarmaret: haar rejs es ooe derect boe alen voor de
boeleggengswaarde van een and en deze es weer van envloed o boereedheed van boeleggers om
te gaan booawen.
3. Ontweeeelmaret: booaw rodacte
4. Voorraadaan asseng: resaltante van neeawbooaw - ontreeeeng
