Rechtvaardigheid hoofdstuk 1 (5 vragen)
Rechtvaardigheid draait om drie elementen:
• Maximaliseren van welzijn
• Respecteren van vrijheid
• Bevorderen van deugdzaamheid (hebzucht moet tegen worden gegaan)
Verontwaardiging -> woede over rechtvaardigheid. Dit voel je als mensen iets krijgen wat ze niet
verdienen.
Hoe wordt een samenleving rechtvaardig -> hoe worden dingen verdeelt die we belangrijk vinden ->
inkomen en rijkdom, rechten en plichten, macht en mogelijkheden, ambten en eerbetoon. Een
samenleving is rechtvaardig als dit juist verdeeld wordt.
Morele reflectie -> het heen en weer gaan van de geest van de wereld van het handelen naar het
domein van de redenen en weer terug -> het is een sociale onderneming (bijv. door de vraagstukken
die eruit komen). Morele reflectie kan leiden tot nieuwe inzichten en ware kennis.
Hebzucht -> een ondeugd. Zou zoveel mogelijk in deze samenleving ontmoedigt moeten worden.
Denken over rechtvaardigheid leidt tot de beste levenswijze.
Moreel redeneren -> andere mensen van ons gelijk kunnen overtuigen. Ook een manier om greep te
krijgen op onze eigen morele opvattingen om zo erachter te komen wat onze overtuigingen zijn en
waarom we ze hebben.
Moraal -> het geheel van morele normen en waarden van een individu, groep, instelling of cultuur.
Deugd -> een positieve eigenschap waar een bepaald persoon over beschikt. Het kan ook duiden op
een ethische goede manier van handelen.
Morele dilemma’s -> als morele principes onderling tegenstrijd zijn. Als we niet kunnen voorspellen
hoe de omstandigheden waarin we ons bevinden zich zullen ontwikkelen.
1
, Rechtvaardigheid hoofdstuk 2: Utilitarisme (8 vragen) (gevolgenethiek)
Moreel besef -> het tegen elkaar afwegen van voordelen en nadelen, maar eist wel dat alle sociale
consequenties daarbij betrokken worden.
Twee rivaliserende benaderingen van rechtvaardigheid:
• Morele kwaliteit -> de beste situatie moet eruit voortkomen.
• Morele inschatting -> niet uitsluitend aandacht moeten besteden aan de consequenties van
de handeling.
Bentham (ook grondlegger van het panopticum) is de grondlegger van het utilitarisme:
➢ Iemand kiest de juist handelswijze wanneer hij steeds datgene doet wat de maximale utiliteit
‘nut’ oplevert.
➢ We worden geregeerd door pijn/genot -> soevereine meesters.
Geluk is de toestand waarin genot over het geheel genomen een overwicht heeft over pijn.
Bezwaar 1: de rechten van het individu:
• Gebrek aan respect voor het individu.
• Individu alleen belangrijk als elk individu bij elkaar opgeteld wordt (bijv. met dezelfde
standpunten).
• Afwegingen voor en nadelen van handelingen.
Bezwaar 2: een gemeenschappelijke munteenheid voor waarden:
• Voorkeuren afwegen zonder inhoudelijke keuring
• De gedachten dat alle normen en waarden onmogelijk langs een en dezelfde maatstaf af te
meten zijn.
Mill -> de enige handeling waarvoor je een verantwoording moet afleggen is het als de invloed op
anderen heeft.
Utilitaristisch principe -> moreel besef bestaat uit het afwegen van voor en nadelen, maar eist wel de
consequenties die daarbij betrokken worden.
Mill vindt het ook belangrijk dat het individu een goed karakter heeft -> iemand zonder verlangens
en impulsen heeft geen karakter.
Het verschil tussen Bentham en Mill -> meer ruimte voor het individu terwijl toch voorop blijft staan
dat het algemeen belang niet geschaad mag worden. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor de
afwijkende mening. Hij gaat niet simpel uit van pijn en genot, maar stelt dat er gradaties zijn in pijn
en genot.
Hogere genoegens -> genoegens waarvoor eenieder, die met beide soorten genoegens (pijn en
genot) ervaring heeft, een voorkeur heeft.
2
Rechtvaardigheid draait om drie elementen:
• Maximaliseren van welzijn
• Respecteren van vrijheid
• Bevorderen van deugdzaamheid (hebzucht moet tegen worden gegaan)
Verontwaardiging -> woede over rechtvaardigheid. Dit voel je als mensen iets krijgen wat ze niet
verdienen.
Hoe wordt een samenleving rechtvaardig -> hoe worden dingen verdeelt die we belangrijk vinden ->
inkomen en rijkdom, rechten en plichten, macht en mogelijkheden, ambten en eerbetoon. Een
samenleving is rechtvaardig als dit juist verdeeld wordt.
Morele reflectie -> het heen en weer gaan van de geest van de wereld van het handelen naar het
domein van de redenen en weer terug -> het is een sociale onderneming (bijv. door de vraagstukken
die eruit komen). Morele reflectie kan leiden tot nieuwe inzichten en ware kennis.
Hebzucht -> een ondeugd. Zou zoveel mogelijk in deze samenleving ontmoedigt moeten worden.
Denken over rechtvaardigheid leidt tot de beste levenswijze.
Moreel redeneren -> andere mensen van ons gelijk kunnen overtuigen. Ook een manier om greep te
krijgen op onze eigen morele opvattingen om zo erachter te komen wat onze overtuigingen zijn en
waarom we ze hebben.
Moraal -> het geheel van morele normen en waarden van een individu, groep, instelling of cultuur.
Deugd -> een positieve eigenschap waar een bepaald persoon over beschikt. Het kan ook duiden op
een ethische goede manier van handelen.
Morele dilemma’s -> als morele principes onderling tegenstrijd zijn. Als we niet kunnen voorspellen
hoe de omstandigheden waarin we ons bevinden zich zullen ontwikkelen.
1
, Rechtvaardigheid hoofdstuk 2: Utilitarisme (8 vragen) (gevolgenethiek)
Moreel besef -> het tegen elkaar afwegen van voordelen en nadelen, maar eist wel dat alle sociale
consequenties daarbij betrokken worden.
Twee rivaliserende benaderingen van rechtvaardigheid:
• Morele kwaliteit -> de beste situatie moet eruit voortkomen.
• Morele inschatting -> niet uitsluitend aandacht moeten besteden aan de consequenties van
de handeling.
Bentham (ook grondlegger van het panopticum) is de grondlegger van het utilitarisme:
➢ Iemand kiest de juist handelswijze wanneer hij steeds datgene doet wat de maximale utiliteit
‘nut’ oplevert.
➢ We worden geregeerd door pijn/genot -> soevereine meesters.
Geluk is de toestand waarin genot over het geheel genomen een overwicht heeft over pijn.
Bezwaar 1: de rechten van het individu:
• Gebrek aan respect voor het individu.
• Individu alleen belangrijk als elk individu bij elkaar opgeteld wordt (bijv. met dezelfde
standpunten).
• Afwegingen voor en nadelen van handelingen.
Bezwaar 2: een gemeenschappelijke munteenheid voor waarden:
• Voorkeuren afwegen zonder inhoudelijke keuring
• De gedachten dat alle normen en waarden onmogelijk langs een en dezelfde maatstaf af te
meten zijn.
Mill -> de enige handeling waarvoor je een verantwoording moet afleggen is het als de invloed op
anderen heeft.
Utilitaristisch principe -> moreel besef bestaat uit het afwegen van voor en nadelen, maar eist wel de
consequenties die daarbij betrokken worden.
Mill vindt het ook belangrijk dat het individu een goed karakter heeft -> iemand zonder verlangens
en impulsen heeft geen karakter.
Het verschil tussen Bentham en Mill -> meer ruimte voor het individu terwijl toch voorop blijft staan
dat het algemeen belang niet geschaad mag worden. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor de
afwijkende mening. Hij gaat niet simpel uit van pijn en genot, maar stelt dat er gradaties zijn in pijn
en genot.
Hogere genoegens -> genoegens waarvoor eenieder, die met beide soorten genoegens (pijn en
genot) ervaring heeft, een voorkeur heeft.
2
