Hoofdstuk 3 mondelinge taalverwerving
Taalverwerving
Er zijn verschillende theorieën geweest over kinderen hun taalverwerving:
- Behaviorisme
- Creatieve constructietheorie
- Interactionele benadering
Het behaviorisme is een stroming binnen de psychologie die ervan uitgaat dat
kinderen hun taal leren door imitatie. Kinderen bootsen de taal die ze in hun
omgeving horen na. Daarbij worden frequente woorden het eerst geleerd. Ook is het
zo dat de meest frequente woorden niet als door kinderen geleerd worden. Dat zijn
de concrete zelfstandige naamwoorden en werkwoorden die verwijzen naar dingen
en acties uit de directe omgeving van een kind. Wel is het zo dat het voorbeeld van
ouders noodzakelijk is om de taal te leren.
Binnen de creatieve constructietheorie gaat men ervan uit dat kinderen de taal
simpel weg niet imiteren, maar zelf over een aangeboren taalvermogen beschikken
waarmee ze op een creatieve manier zinnen kunnen bouwen. Een aanwijzing voor
een aangeboren taalmechanisme ligt in het feit dat een kind elke willekeurige taal
kan leren. Met het aangeboren taalleervermogen is een kind instaat om zelf structuur
te ontdekken in de tal en kan het ook zinnen vormen die het nog nooit eerder heeft
gehoord. Binnen de creatieve constructietheorie werd sterk de nadruk gelegd op de
creatieve manier waarop een kind met behulp van taalvermogen zelf zijn taal
construeerde.
Binnen de interactionele benadering onderschrijft men het belang van het
aangeboren taalleervermogen, maar men benadrukt dat het taalaanbod van de
omgeving en interactie tussen een kind en ander moedertaalsprekers belangrijk is bij
het leren van een taal. Wel is het zo dat het taalaanbod afgestemd moet zijn op de
mogelijkheden van het kind.
Eerste taalverwerving
De taalontwikkeling van kinderen begint op het fonologisch niveau met vormen van
spraakklanken. Kinderen ontwikkelen zich ook op morfologisch niveau, waarbij het
gaat om de manier waarop woorden gevormd worden.
Op syntactisch niveau van de tal leren kinderen de regels die er zijn voor het
combineren van woorden. Een kind leert de taal ook op pragmatisch niveau en
maakt zich de regels eigen voor het gebruik van de taal en de communicatie tussen
mensen.
In het taalverwervingsproces van een kind onderscheiden de volgende twee
perioden:
1. De prelinguale periode (0-1 jaar)
2. De linguale periode, deze is onderverdeeld in:
- De vroeglinguale periode (1 tot 2 ½ jaar)
- De differentiatiefase (2 ½ tot 5 jaar)
- De voltooiingsfase (5 tot 9 jaar)
Het overzicht is voor een groot deel gebaseerd op Gillis en Schaerlakens (2000).
,Prelinguale periode
Dit is de periode voor een kind zijn eerste woordjes spreekt. Deze periode loopt
vanaf de geboorte tot aan ongeveer het eerste levensjaar, je kunt hierbij nog niet
spreken van taal. In hun eerste levensjaar produceren kinderen geluiden. Het gaat
hierbij vooral om het communiceren zoals het huilen, dit geeft de ouders een signaal
dat er iets is met de baby. Na ongeveer 6 weken beginnen baby’s zich actief met taal
bezig te houden. Ze luisteren naar stemgeluiden en beginnen ook zelf klanken te
produceren (vocaliseren).
Na ongeveer 4 maanden begint het kind steeds meer te experimenteren met
voortbrengen van geluiden. De klanken worden gevarieerder en verschillen in
toonhoogte, luidheid en duur. Kinderen produceren nu ook medeklinkers en zelf
allerlei klanken die wij niet kennen (vocaalspel).
Na ongeveer 7 maanden begint de fase van het brabbelen. Een kind herhaalt
klankgroepen, deze klinken een beetje als taal. In de fase van het brabbelen
produceert een kind nog klankgroepen zonder betekenis en verwijst dus niet naar
een bepaald persoon.
Linguale periode
Na het eerste levensjaar begint deze periode. Een kind gaat woorden en zinnen als
communicatiemiddel gebruiken. De linguale fase in de taalontwikkeling valt uiteen in
drie perioden:
1. De vroeglinguale periode (1 tot 2 ½ )
2. De differentiatie periode (2 ½ tot 5 jaar)
3. De voltooiingsfase (5 tot 9 jaar)
In de vroeglinguale periode gaat het brabbelen van de baby langzamerhand over
naar betekenisvol taalgebruik. Vaak worden de eerste woorden nog niet helemaal
correct uitgesproken. Dit komt omdat het spreekmechanisme van een kind nog niet
zover is ontwikkeld dat het alle klankencombinaties kan uitspreken. Woorden zijn bij
kinderen eerst nog sterk verbonden met een gebeurtenis of actie.
In het begin lijkt het alsnog een kind alleen maar losse woordjes spreekt, maar het
blijkt dat de woorden al wel het karakter van een zin hebben. Met behulp van een los
woordje doet een kind een mededeling of stelt het een vraag. Een kind kan ook al
een ontkennende zin maken door een woord te zeggen en daarbij ‘nee’ te schudden.
Als een kind zover is dan zit het in de fase van de eenwoordzin.
De eenwoordfase duurt bij de meeste kinderen ongeveer een halfjaar. Op de leeftijd
van anderhalf jaar beginnen kinderen woorden te combineren en dan spreken we
van de periode van de tweewoordzin. Een kind kan nu met behulp van taal allerlei
relaties aangeven. Vanaf dat moment gaan de regels voor de volgorde van woorden
een rol spelen en begint een kind met het leren van de grammatica van het
Nederlands.
, De periode van de tweewoordzin wordt relatief snel gevolgd door de periode van de
meerwoordzin. Een kind kan nu al zinnen van meer dan twee woorden maken. Er is
hierbij wel een verschil tussen kinderen. De ene kinderen kunnen sneller zinnen
maken dan anderen. Opvallend is dat de actieve woordenschat van een kind vooral
bestaat uit inhoudswoorden.
Differentiatie fase
Vanaf zo’n 2 ½ jaar begint het taalgebruik van kinderen steeds meer op dat van
volwassenen lijken. Vanaf nu leert een kind de morfologische en pragmatische
aspecten van taal. De taalontwikkeling wordt veel gedifferentieerder, op alle niveaus
ontwikkelt een kind zich. Deze periode duurt tot ongeveer 5 jaar.
Deze fase valt voor een groot deel samen met de kleuterleeftijd, in deze periode
ontwikkeld het kind zich sterk op verschillende vlakken.
In de differentiatiefase ontdekken kinderen ook dat de vorm van een woord
belangrijke informatie bevat. Ze leren allerlei morfologische principes als het
meervoud van woorden, het vormen van verkleinwoorden of het vervoegen van
werkwoorden. Een kind ontdekt zelf de regelmatigheden in de taal. Dat blijkt uit
overgeneralisaties waarbij kinderen taalregels ten onrechte toepassen.
Voltooiingsfase
In deze fase leert een kind niet meer heel veel nieuwe dingen. Op morfologisch
gebied moet een kind nog veel leren over onregelmatige vormen en de verleden tijd
van sterke werkwoorden.
Op syntactisch niveau is het voor een kind nog lastig langere zinnen te vormen. Ook
het vormen en begrijpen van passieve zinnen blijft vaak lastig.
Op pragmatisch niveau zien we dat een kind als een volwaardig gesprekspartner
kan functioneren.
Tweedetaalverwerving
Het proces van het leren van een tweede taal verloopt in meerdere stappen, het
proces van het leren van de tweede taal is anders dan het leren van een eerste taal.
Het kan zijn dat iemand twee talen tegelijk leert, dit heet simultane tweetaligheid.
Dit wordt zo genoemd als iemand voor zijn derde levensjaar een tweede taal leert
spreken. Daarnaast heb je nog successieve tweetaligheid, kinderen leren een
tweede taal nadat ze de eerste taal hebben geleerd. Je ziet dan dat het leren van
een tweede taal wordt beïnvloed door de eerste taal, er kunnen dan
interferentiefouten ontstaan. Dit zijn fouten die voortkomen uit de verschillen
tussen de eerste en de tweede taal.
Taalverwerving
Er zijn verschillende theorieën geweest over kinderen hun taalverwerving:
- Behaviorisme
- Creatieve constructietheorie
- Interactionele benadering
Het behaviorisme is een stroming binnen de psychologie die ervan uitgaat dat
kinderen hun taal leren door imitatie. Kinderen bootsen de taal die ze in hun
omgeving horen na. Daarbij worden frequente woorden het eerst geleerd. Ook is het
zo dat de meest frequente woorden niet als door kinderen geleerd worden. Dat zijn
de concrete zelfstandige naamwoorden en werkwoorden die verwijzen naar dingen
en acties uit de directe omgeving van een kind. Wel is het zo dat het voorbeeld van
ouders noodzakelijk is om de taal te leren.
Binnen de creatieve constructietheorie gaat men ervan uit dat kinderen de taal
simpel weg niet imiteren, maar zelf over een aangeboren taalvermogen beschikken
waarmee ze op een creatieve manier zinnen kunnen bouwen. Een aanwijzing voor
een aangeboren taalmechanisme ligt in het feit dat een kind elke willekeurige taal
kan leren. Met het aangeboren taalleervermogen is een kind instaat om zelf structuur
te ontdekken in de tal en kan het ook zinnen vormen die het nog nooit eerder heeft
gehoord. Binnen de creatieve constructietheorie werd sterk de nadruk gelegd op de
creatieve manier waarop een kind met behulp van taalvermogen zelf zijn taal
construeerde.
Binnen de interactionele benadering onderschrijft men het belang van het
aangeboren taalleervermogen, maar men benadrukt dat het taalaanbod van de
omgeving en interactie tussen een kind en ander moedertaalsprekers belangrijk is bij
het leren van een taal. Wel is het zo dat het taalaanbod afgestemd moet zijn op de
mogelijkheden van het kind.
Eerste taalverwerving
De taalontwikkeling van kinderen begint op het fonologisch niveau met vormen van
spraakklanken. Kinderen ontwikkelen zich ook op morfologisch niveau, waarbij het
gaat om de manier waarop woorden gevormd worden.
Op syntactisch niveau van de tal leren kinderen de regels die er zijn voor het
combineren van woorden. Een kind leert de taal ook op pragmatisch niveau en
maakt zich de regels eigen voor het gebruik van de taal en de communicatie tussen
mensen.
In het taalverwervingsproces van een kind onderscheiden de volgende twee
perioden:
1. De prelinguale periode (0-1 jaar)
2. De linguale periode, deze is onderverdeeld in:
- De vroeglinguale periode (1 tot 2 ½ jaar)
- De differentiatiefase (2 ½ tot 5 jaar)
- De voltooiingsfase (5 tot 9 jaar)
Het overzicht is voor een groot deel gebaseerd op Gillis en Schaerlakens (2000).
,Prelinguale periode
Dit is de periode voor een kind zijn eerste woordjes spreekt. Deze periode loopt
vanaf de geboorte tot aan ongeveer het eerste levensjaar, je kunt hierbij nog niet
spreken van taal. In hun eerste levensjaar produceren kinderen geluiden. Het gaat
hierbij vooral om het communiceren zoals het huilen, dit geeft de ouders een signaal
dat er iets is met de baby. Na ongeveer 6 weken beginnen baby’s zich actief met taal
bezig te houden. Ze luisteren naar stemgeluiden en beginnen ook zelf klanken te
produceren (vocaliseren).
Na ongeveer 4 maanden begint het kind steeds meer te experimenteren met
voortbrengen van geluiden. De klanken worden gevarieerder en verschillen in
toonhoogte, luidheid en duur. Kinderen produceren nu ook medeklinkers en zelf
allerlei klanken die wij niet kennen (vocaalspel).
Na ongeveer 7 maanden begint de fase van het brabbelen. Een kind herhaalt
klankgroepen, deze klinken een beetje als taal. In de fase van het brabbelen
produceert een kind nog klankgroepen zonder betekenis en verwijst dus niet naar
een bepaald persoon.
Linguale periode
Na het eerste levensjaar begint deze periode. Een kind gaat woorden en zinnen als
communicatiemiddel gebruiken. De linguale fase in de taalontwikkeling valt uiteen in
drie perioden:
1. De vroeglinguale periode (1 tot 2 ½ )
2. De differentiatie periode (2 ½ tot 5 jaar)
3. De voltooiingsfase (5 tot 9 jaar)
In de vroeglinguale periode gaat het brabbelen van de baby langzamerhand over
naar betekenisvol taalgebruik. Vaak worden de eerste woorden nog niet helemaal
correct uitgesproken. Dit komt omdat het spreekmechanisme van een kind nog niet
zover is ontwikkeld dat het alle klankencombinaties kan uitspreken. Woorden zijn bij
kinderen eerst nog sterk verbonden met een gebeurtenis of actie.
In het begin lijkt het alsnog een kind alleen maar losse woordjes spreekt, maar het
blijkt dat de woorden al wel het karakter van een zin hebben. Met behulp van een los
woordje doet een kind een mededeling of stelt het een vraag. Een kind kan ook al
een ontkennende zin maken door een woord te zeggen en daarbij ‘nee’ te schudden.
Als een kind zover is dan zit het in de fase van de eenwoordzin.
De eenwoordfase duurt bij de meeste kinderen ongeveer een halfjaar. Op de leeftijd
van anderhalf jaar beginnen kinderen woorden te combineren en dan spreken we
van de periode van de tweewoordzin. Een kind kan nu met behulp van taal allerlei
relaties aangeven. Vanaf dat moment gaan de regels voor de volgorde van woorden
een rol spelen en begint een kind met het leren van de grammatica van het
Nederlands.
, De periode van de tweewoordzin wordt relatief snel gevolgd door de periode van de
meerwoordzin. Een kind kan nu al zinnen van meer dan twee woorden maken. Er is
hierbij wel een verschil tussen kinderen. De ene kinderen kunnen sneller zinnen
maken dan anderen. Opvallend is dat de actieve woordenschat van een kind vooral
bestaat uit inhoudswoorden.
Differentiatie fase
Vanaf zo’n 2 ½ jaar begint het taalgebruik van kinderen steeds meer op dat van
volwassenen lijken. Vanaf nu leert een kind de morfologische en pragmatische
aspecten van taal. De taalontwikkeling wordt veel gedifferentieerder, op alle niveaus
ontwikkelt een kind zich. Deze periode duurt tot ongeveer 5 jaar.
Deze fase valt voor een groot deel samen met de kleuterleeftijd, in deze periode
ontwikkeld het kind zich sterk op verschillende vlakken.
In de differentiatiefase ontdekken kinderen ook dat de vorm van een woord
belangrijke informatie bevat. Ze leren allerlei morfologische principes als het
meervoud van woorden, het vormen van verkleinwoorden of het vervoegen van
werkwoorden. Een kind ontdekt zelf de regelmatigheden in de taal. Dat blijkt uit
overgeneralisaties waarbij kinderen taalregels ten onrechte toepassen.
Voltooiingsfase
In deze fase leert een kind niet meer heel veel nieuwe dingen. Op morfologisch
gebied moet een kind nog veel leren over onregelmatige vormen en de verleden tijd
van sterke werkwoorden.
Op syntactisch niveau is het voor een kind nog lastig langere zinnen te vormen. Ook
het vormen en begrijpen van passieve zinnen blijft vaak lastig.
Op pragmatisch niveau zien we dat een kind als een volwaardig gesprekspartner
kan functioneren.
Tweedetaalverwerving
Het proces van het leren van een tweede taal verloopt in meerdere stappen, het
proces van het leren van de tweede taal is anders dan het leren van een eerste taal.
Het kan zijn dat iemand twee talen tegelijk leert, dit heet simultane tweetaligheid.
Dit wordt zo genoemd als iemand voor zijn derde levensjaar een tweede taal leert
spreken. Daarnaast heb je nog successieve tweetaligheid, kinderen leren een
tweede taal nadat ze de eerste taal hebben geleerd. Je ziet dan dat het leren van
een tweede taal wordt beïnvloed door de eerste taal, er kunnen dan
interferentiefouten ontstaan. Dit zijn fouten die voortkomen uit de verschillen
tussen de eerste en de tweede taal.
