Globalisering ak vwo 5 hele boek
Hfst 1: de wereld als systeem
1.1
Wereldsysteem: (semi)periferie, centrum
Beroepsbevolking: primair(landbouw), secundair(industrie), tertiaire(diensten)
Globalisering:
- Economische globalisering: bijv. een voetbalwedstrijd wordt uitgezonden via een
pay-perviewkabelkanaal voor reclame.
- Politieke globalisering: bijv. VN klimaattop in Egypte 2022
- Culturele globalisering: bijv. McDonald’s over de hele wereld
Bnp: bruto nationaal product (iedereen met Nederlandse nationaliteit worden meegeteld)
BBP: bruto binnenlands product (iedereen die binnen de Nederlandse grens woont wordt
meegeteld)
MNO
Multinationale onderneming (Unilever, Shell, ING, Heineken)
Eerste MNO in Nederland: de VOC
Industrialisatie:
Vanaf de 18e eeuw, zorgde voor de internationale arbeidsverdeling: de verdeling van het
maken van producten over verschillende landen.
2 soorten koloniën:
Exploitatie kolonie: levert grondstoffen voor het moederland (Indonesië, India, Suriname)
Vestiging kolonie: hier gaan mensen naar toe om te wonen (Australië)
1.2
Periferie: landen met laag inkomen (exporten land-mijnbouwproducten). Laagwaardige
industrie
Semiperiferie: industrielanden, niet meer afhankelijk en de export ban land en
mijnbouwproducten naar centrumlanden.
Centrum: beheersen wereldhandel/politiek, welvarende landen. Diensten sector,
hoofdkantoren van MNO’s.
, 1.3
De drie economische machtscentra voor 1980:
- Japan
- VS
- West-Europa
Na 1980:
- In 1991 viel de Sovjet-Unie uit elkaar
- Globalisering nam toe
- De VS was politiek en economische gezien de machtigste staat=unipolaire wereld
- Productieketens werden verplaatst van centrumlanden naar de periferie
(lageloonlanden)
- Offshoring= het verplaatsen van onderdelen van de productieketen, vanuit de
centrumlanden naar de landen met lagere lonen
- Outsourcing= het uitbesteden van werk aan een ander bedrijf in Nederland of in een
ander land, meestal om kosten te besparen.
- De-industrialisatie van centrumlanden.
1.4
Afstand:
Absolute ligging: exact de locatie aangegeven door lengte en breedte graad
Relatieve ligging: de ligging van een bepaalde plek ten opzichte van een ander
Absolute afstand: exact de afstand
Relatieve afstand: afstand in tijd en moeite
Tijd-ruimtecompressie: het proces waarbij er steeds minder tijd, geld en moeite nodig is om
dezelfde ruimte/afstand te overbruggen.
- De relatieve afstanden (gemeten in tijd en moeite) worden kleiner
- Vervoer gaat nu sneller en goedkoper door veranderingen in de
transsporttechnologie
- De bereikbaarheid wordt groter
Tijd-ruimtecompressie
Transport via zee
- 15e eeuw: zeevaart verbeterde
- 19e eeuw: stoomschepen
- 20e eeuw: bulk- en containerschepen
Transport via land:
- 19e eeuw: stroomtrein
-
Tegenwoordig:
- Vliegtuigen
- Internet/ telefoons
Hfst 1: de wereld als systeem
1.1
Wereldsysteem: (semi)periferie, centrum
Beroepsbevolking: primair(landbouw), secundair(industrie), tertiaire(diensten)
Globalisering:
- Economische globalisering: bijv. een voetbalwedstrijd wordt uitgezonden via een
pay-perviewkabelkanaal voor reclame.
- Politieke globalisering: bijv. VN klimaattop in Egypte 2022
- Culturele globalisering: bijv. McDonald’s over de hele wereld
Bnp: bruto nationaal product (iedereen met Nederlandse nationaliteit worden meegeteld)
BBP: bruto binnenlands product (iedereen die binnen de Nederlandse grens woont wordt
meegeteld)
MNO
Multinationale onderneming (Unilever, Shell, ING, Heineken)
Eerste MNO in Nederland: de VOC
Industrialisatie:
Vanaf de 18e eeuw, zorgde voor de internationale arbeidsverdeling: de verdeling van het
maken van producten over verschillende landen.
2 soorten koloniën:
Exploitatie kolonie: levert grondstoffen voor het moederland (Indonesië, India, Suriname)
Vestiging kolonie: hier gaan mensen naar toe om te wonen (Australië)
1.2
Periferie: landen met laag inkomen (exporten land-mijnbouwproducten). Laagwaardige
industrie
Semiperiferie: industrielanden, niet meer afhankelijk en de export ban land en
mijnbouwproducten naar centrumlanden.
Centrum: beheersen wereldhandel/politiek, welvarende landen. Diensten sector,
hoofdkantoren van MNO’s.
, 1.3
De drie economische machtscentra voor 1980:
- Japan
- VS
- West-Europa
Na 1980:
- In 1991 viel de Sovjet-Unie uit elkaar
- Globalisering nam toe
- De VS was politiek en economische gezien de machtigste staat=unipolaire wereld
- Productieketens werden verplaatst van centrumlanden naar de periferie
(lageloonlanden)
- Offshoring= het verplaatsen van onderdelen van de productieketen, vanuit de
centrumlanden naar de landen met lagere lonen
- Outsourcing= het uitbesteden van werk aan een ander bedrijf in Nederland of in een
ander land, meestal om kosten te besparen.
- De-industrialisatie van centrumlanden.
1.4
Afstand:
Absolute ligging: exact de locatie aangegeven door lengte en breedte graad
Relatieve ligging: de ligging van een bepaalde plek ten opzichte van een ander
Absolute afstand: exact de afstand
Relatieve afstand: afstand in tijd en moeite
Tijd-ruimtecompressie: het proces waarbij er steeds minder tijd, geld en moeite nodig is om
dezelfde ruimte/afstand te overbruggen.
- De relatieve afstanden (gemeten in tijd en moeite) worden kleiner
- Vervoer gaat nu sneller en goedkoper door veranderingen in de
transsporttechnologie
- De bereikbaarheid wordt groter
Tijd-ruimtecompressie
Transport via zee
- 15e eeuw: zeevaart verbeterde
- 19e eeuw: stoomschepen
- 20e eeuw: bulk- en containerschepen
Transport via land:
- 19e eeuw: stroomtrein
-
Tegenwoordig:
- Vliegtuigen
- Internet/ telefoons
