WEEK 1
Wil, verklaring, vertrouwen
[79] Een rechtshandeling (overeenkomst) komt tot stand door de wilsverklaring van een
partij.
Volgens de wilstheorie moet weliswaar de wil op enigerlei wijze zijn geuit, zodat er een
natuurlijke band bestaat tussen wil en verklaring, doch is het niettemin in wezen de wil die de
rechtshandeling tot stand doet komen. Wanneer de verklaring van de handelende persoon
niet overeenstemt met diens wil, dan komt een rechtshandeling niet tot stand.
Volgens de verklaringstheorie, die ervan uitgaat dat de wilsvorming een innerlijk proces is, is
het niet de voor derden niet-waarneembare wil die de rechtshandeling doet ontstaan, doch
uitsluitend de verklaring zoals zij is afgelegd. Mocht de verklaring niet overeenstemmen met
de bedoeling van hem die haar aflegde, zulks verhindert niet dat de rechtshandeling ontstaat
en wel die rechtshandeling welke in de verklaringen is uitgedrukt.
Volgens de vertrouwenstheorie doet niet elke verklaring een rechtshandeling ontstaan, doch
alleen die, welke bij de wederpartij, in verband met de eisen van het maatschappelijk
verklaar, het vertrouwen mocht wekken dat zij ook werkelijk is gewild.
De vraag of en in hoeverre een rechtshandeling tot stand is gekomen, moet worden
beoordeeld aan de hand van de kwalificatie van verklaringen en gedragingen als rechtens
relevant. Op grond van de partijwil (art. 3:33 BW) en het gerechtvaardigd vertrouwen (art.
3:35 BW) bestaat voor het tot stand komen van een rechtshandeling een dubbele grondslag.
De op een rechtsgevolg gerichte wil moet zich door een verklaring openbaren. Het
vertrouwensbeginsel beschermt degene die eens anders verklaring of gedraging,
overeenkomstig de zin die hij daaraan onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijze
mocht toekennen, heeft opgevat als een door die ander tot hem gerichte verklaring van een
bepaalde strekking.
[80] Tussen wil en verklaring kan een discrepantie bestaan. Mogelijk is dat iemand een
verklaring aflegt zonder dat te willen, en dat hij de rechtsgevolgen van de verklaring, zoals de
ander haar verstond, niet beoogde. Normaal gesproken is hier sprake van nietigheid (art.
3:33 BW), met dien verstande dat een wederpartij beschermd wordt indien hij zich op art.
3:35 BW kan beroepen (gerechtvaardigd vertrouwen). In dit geval is de rechtshandeling
geldig.
Indien een geestelijke stoornis (art. 3:34 BW) een redelijke waardering der bij de handeling
betrokken belangen belette, of indien de handeling onder invloed van de stoornis is gedaan
(wordt vermoed bij nadeligheid), wordt een met de verklaring overeenstemmende wil geacht
te ontbreken, en is de rechtshandeling vernietigbaar. Is het een eenzijdige ongerichte
rechtshandeling, dan is deze nietig.
[81] Art. 3:35 BW beschermt degene die gerechtvaardigd vertrouwt dat een tot hem gerichte
verklaring overeenstemt met de wil van degene die de verklaring aflegt, dus een
rechtshandeling met en bepaalde inhoud oplevert. Alsdan verleent het artikel bescherming
tegen alle soorten van discrepantie tussen wil en verklaring en van misverstand, dus zowel
indien degene die de verklaring aflegde in het geheel geen op enig rechtsgevolg gerichte wil
bezat, als indien de wil in de verklaring slechts gebrekkig of onvolledig tot uiting is gebracht,
als indien de wederpartij de verklaring op een andere manier heeft begrepen dan de
verklarende partij haar bedoelde. Dit artikel kan niet tegen een handelingsonbekwame in
worden geroepen. Dit artikel geeft slechts een bevoegdheid er gebruik van te maken.
[82] In art. 3:36 BW gaat het om de schijn, opgewekt door een verklaring of gedraging, dat er
een bepaalde rechtsbetrekking bestaat, dan wel is ontstaan of tenietgegaan, waarbij degene
die op de schijn vertrouwt géén partij is. de derde wordt beschermd, indien I) het vertrouwen
1
,op de juistheid van de veronderstelling gerechtvaardigd was; en II) hij op dat vertrouwen
voortbouwend een handeling heeft verricht.
[83] Art. 3:37 BW geeft regels met betrekking tot verklaringen. Zij kunnen in beginsel vormvrij
geschieden. Een tot een bepaalde persoon gerichte verklaring moet om haar werking te
hebben, die persoon hebben bereikt.
Indien niet-bereiken het gevolg is van zijn eigen handeling, van de handeling van personen
voor wie hij aansprakelijk is, of van andere omstandigheden die zijn persoon betreffen en
rechtvaardigen dat hij het nadeel draagt, heeft een verklaring die de geadresseerde niet
heeft bereikt haar werking (art. 3:37 lid 3 BW). Het niet-bereiken is voor risico van de
geadresseerde.
Als bij het overbrengen van een verklaring een fout ontstaat, geldt het ter kennis van de
ontvanger gekomene als verklaring van de afzender (tenzij de ontvanger de wijze van
overbrenging heeft bepaald, art. 3:37 lid 4 BW).
Art. 3:37 lid 5 BW regelt de intrekking, die ertoe strekt te voorkomen dat een tot een andere
persoon gerichte verklaring haar werking krijgt.
Overeenkomsten
[522] Titel 6.5 bevat de algemene regels betreffende de obligatoire overeenkomst en bestaat
uit zeven afdelingen. Titel 6.5 moet gezien worden tegen de achtergrond van de algemene
bepalingen inzake rechtshandelingen (titel 3.2).
[523] Belangrijke kenmerken van de obligatoire overeenkomst zijn:
Zij is een species van het genus rechtshandeling.
Het voornaamste wezenskenmerk van de overeenkomst is de wilsovereenstemming
van verschillende personen, met dien verstande dat de overeenkomst niet tot stand
komt, voordat de partijen elkaar hun wil hebben kenbaar gemaakt (art. 3:33 BW).
De rechtshandeling moet zijn tot stand gekomen door de samenwerking van twee of
meer partijen.
De overeenstemmende wilsverklaringen moeten afhankelijk van elkaar worden
afgelegd: de ene partij stemt toe omdat of indien ook de andere toestemt.
De wil van partijen moet gericht zijn op het teweegbrengen van rechtsgevolg.
[524] Voor het contractenrecht laten zich beginselen onderscheiden die een voorwaarde zijn
voor de verbindende kracht van een overeenkomst, beginselen die de verbindende kracht
van een overeenkomst verklaren en, dikwijls in het verlengde daarvan, beginselen die
belangrijke eigenschappen van contracten beschrijven. De voornaamste beginselen zijn:
Het beginsel van partijautonomie (zelfbeschikking);
Het vertrouwensbeginsel;
Het beginsel van maatschappelijke rechtvaardigheid;
Het beginsel van de trouw aan het gegeven woord;
Het schuldbeginsel, risicobeginsel en rechtszekerheidsbeginsel;
Het beginsel van maatschappelijke aanvaardbaarheid.
[525] Enige gebruikelijke onderscheidingen der obligatoire overeenkomsten zijn:
Een overeenkomst wordt aangeduid als benoemd of onbenoemd, naargelang zij al
dan niet uitdrukkelijk in de wet is geregeld;
Consensuele, reële en formele overeenkomsten;
Wederkerige en eenzijdige overeenkomsten;
Overeenkomsten om niet en onder bezwarende titel;
Hoofdovereenkomsten en hulpovereenkomsten;
2
, Overeenkomsten tussen twee partijen of tussen meer dan twee partijen.
[526] Afdeling 6.5.1 regelt het toepassingsgebied van titel 6.5 (art. 6:213 en 216 BW) en
bevat voorts bepalingen over de standaardregeling (art. 6:214 BW) en gemengde
overeenkomsten (art. 6:215 BW).
[527] Titel 6.5 bevat primair een regeling voor de obligatoire overeenkomst (art. 6:213 lid 1
BW).
Voor de opbouw van titel 6.5 zijn twee onderscheidingen van belang die binnen deze
omschrijving kunnen worden gemaakt:
Overeenkomsten tussen twee partijen tegenover overeenkomsten tussen meer dan
twee partijen;
Binnen de categorie der overeenkomsten tussen twee partijen: eenzijdige tegenover
wederkerige overeenkomsten.
[528] Art. 6:213 lid 2 BW sluit de toepasselijkheid van wettelijke bepalingen betreffende
overeenkomsten uit voor zover de strekking der betrokken bepalingen in verband met de
aard der overeenkomst zich daartegen verzet. Voorbeeld van een overeenkomst tussen
meer dan twee partijen is bijvoorbeeld een driepartijenruil.
[529] Hetgeen in de afdelingen 6.5.1 t/m 6.5.4 is bepaald, vindt in beginsel overeenkomstige
toepassing op andere meerzijdige vermogensrechtelijke rechtshandelingen (art. 6:216 BW).
Art. 6:216 BW geldt niet voor afdeling 6.5.5.
[530] Art. 6:214 BW voorziet in de mogelijkheid dat een regeling voor een bijzondere soort
van overeenkomsten anders dan bij de wet in formele zin wordt tot stand gebracht.
[531] Wanneer een overeenkomst aan de omschrijving van twee of meer ‘benoemde’
contracten voldoet, kiest de wet voor de zogenaamde ‘cumulatietheorie’: de voor elk dezer
contracten gegeven bepalingen zijn naast elkaar – en wel rechtstreeks – op de
overeenkomst van toepassing, tenzij a) die voorschriften niet goed verenigbaar zijn, of b) de
strekking van die bepalingen in verband met de aard der overeenkomst zich daartegen
verzet (art. 6:215 BW).
[532] Afdeling 6.5.2 bevat bepalingen over aanbod en aanvaarding, de eventuele vorm van
‘voorovereenkomsten’, de bepaalbaarheid van verbintenissen en twee gevallen van
vernietigbaarheid (dwaling en ‘voortbouwende overeenkomst’). Afdeling 6.5.3 is gewijd aan
algemene voorwaarden en bevat onder meer regels over de gebondenheid daaraan en over
de vernietigbaarheid van bedingen daarin.
[533] een overeenkomst is een meerzijdige rechtshandeling; zij komt tot stand door twee
wilsverklaringen (art. 3:33 en 357 lid 1 BW) die als aanbod en aanvaarding kunnen worden
gekwalificeerd (art. 6:217 lid 1 BW).
Aanbod en aanvaarding zijn rechtshandelingen. Een aanbod kan geldig, nietig of
vernietigbaar zijn, en wel overeenkomstig de regels voor meerzijdige rechtshandelingen (art.
6:218 BW).
[534] De art. 6:219 t/m 222 BW regelen hoelang een aanbod van kracht blijft. Een aanbod
vervalt:
1. Door herroeping (art. 6:219 BW)
> Een aanbod is in beginsel herroepelijk, tenzij uit het aanbod voortvloeit dat het
onherroepelijk is, bijvoorbeeld wanneer het een termijn voor aanvaarding inhoudt.
> Is het aanbod herroepelijk, dan kan de herroeping gescheden zolang het aanbod
niet is aanvaard en evenmin een mededeling, houdende de aanvaarding, is
verzonden.
3
Wil, verklaring, vertrouwen
[79] Een rechtshandeling (overeenkomst) komt tot stand door de wilsverklaring van een
partij.
Volgens de wilstheorie moet weliswaar de wil op enigerlei wijze zijn geuit, zodat er een
natuurlijke band bestaat tussen wil en verklaring, doch is het niettemin in wezen de wil die de
rechtshandeling tot stand doet komen. Wanneer de verklaring van de handelende persoon
niet overeenstemt met diens wil, dan komt een rechtshandeling niet tot stand.
Volgens de verklaringstheorie, die ervan uitgaat dat de wilsvorming een innerlijk proces is, is
het niet de voor derden niet-waarneembare wil die de rechtshandeling doet ontstaan, doch
uitsluitend de verklaring zoals zij is afgelegd. Mocht de verklaring niet overeenstemmen met
de bedoeling van hem die haar aflegde, zulks verhindert niet dat de rechtshandeling ontstaat
en wel die rechtshandeling welke in de verklaringen is uitgedrukt.
Volgens de vertrouwenstheorie doet niet elke verklaring een rechtshandeling ontstaan, doch
alleen die, welke bij de wederpartij, in verband met de eisen van het maatschappelijk
verklaar, het vertrouwen mocht wekken dat zij ook werkelijk is gewild.
De vraag of en in hoeverre een rechtshandeling tot stand is gekomen, moet worden
beoordeeld aan de hand van de kwalificatie van verklaringen en gedragingen als rechtens
relevant. Op grond van de partijwil (art. 3:33 BW) en het gerechtvaardigd vertrouwen (art.
3:35 BW) bestaat voor het tot stand komen van een rechtshandeling een dubbele grondslag.
De op een rechtsgevolg gerichte wil moet zich door een verklaring openbaren. Het
vertrouwensbeginsel beschermt degene die eens anders verklaring of gedraging,
overeenkomstig de zin die hij daaraan onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijze
mocht toekennen, heeft opgevat als een door die ander tot hem gerichte verklaring van een
bepaalde strekking.
[80] Tussen wil en verklaring kan een discrepantie bestaan. Mogelijk is dat iemand een
verklaring aflegt zonder dat te willen, en dat hij de rechtsgevolgen van de verklaring, zoals de
ander haar verstond, niet beoogde. Normaal gesproken is hier sprake van nietigheid (art.
3:33 BW), met dien verstande dat een wederpartij beschermd wordt indien hij zich op art.
3:35 BW kan beroepen (gerechtvaardigd vertrouwen). In dit geval is de rechtshandeling
geldig.
Indien een geestelijke stoornis (art. 3:34 BW) een redelijke waardering der bij de handeling
betrokken belangen belette, of indien de handeling onder invloed van de stoornis is gedaan
(wordt vermoed bij nadeligheid), wordt een met de verklaring overeenstemmende wil geacht
te ontbreken, en is de rechtshandeling vernietigbaar. Is het een eenzijdige ongerichte
rechtshandeling, dan is deze nietig.
[81] Art. 3:35 BW beschermt degene die gerechtvaardigd vertrouwt dat een tot hem gerichte
verklaring overeenstemt met de wil van degene die de verklaring aflegt, dus een
rechtshandeling met en bepaalde inhoud oplevert. Alsdan verleent het artikel bescherming
tegen alle soorten van discrepantie tussen wil en verklaring en van misverstand, dus zowel
indien degene die de verklaring aflegde in het geheel geen op enig rechtsgevolg gerichte wil
bezat, als indien de wil in de verklaring slechts gebrekkig of onvolledig tot uiting is gebracht,
als indien de wederpartij de verklaring op een andere manier heeft begrepen dan de
verklarende partij haar bedoelde. Dit artikel kan niet tegen een handelingsonbekwame in
worden geroepen. Dit artikel geeft slechts een bevoegdheid er gebruik van te maken.
[82] In art. 3:36 BW gaat het om de schijn, opgewekt door een verklaring of gedraging, dat er
een bepaalde rechtsbetrekking bestaat, dan wel is ontstaan of tenietgegaan, waarbij degene
die op de schijn vertrouwt géén partij is. de derde wordt beschermd, indien I) het vertrouwen
1
,op de juistheid van de veronderstelling gerechtvaardigd was; en II) hij op dat vertrouwen
voortbouwend een handeling heeft verricht.
[83] Art. 3:37 BW geeft regels met betrekking tot verklaringen. Zij kunnen in beginsel vormvrij
geschieden. Een tot een bepaalde persoon gerichte verklaring moet om haar werking te
hebben, die persoon hebben bereikt.
Indien niet-bereiken het gevolg is van zijn eigen handeling, van de handeling van personen
voor wie hij aansprakelijk is, of van andere omstandigheden die zijn persoon betreffen en
rechtvaardigen dat hij het nadeel draagt, heeft een verklaring die de geadresseerde niet
heeft bereikt haar werking (art. 3:37 lid 3 BW). Het niet-bereiken is voor risico van de
geadresseerde.
Als bij het overbrengen van een verklaring een fout ontstaat, geldt het ter kennis van de
ontvanger gekomene als verklaring van de afzender (tenzij de ontvanger de wijze van
overbrenging heeft bepaald, art. 3:37 lid 4 BW).
Art. 3:37 lid 5 BW regelt de intrekking, die ertoe strekt te voorkomen dat een tot een andere
persoon gerichte verklaring haar werking krijgt.
Overeenkomsten
[522] Titel 6.5 bevat de algemene regels betreffende de obligatoire overeenkomst en bestaat
uit zeven afdelingen. Titel 6.5 moet gezien worden tegen de achtergrond van de algemene
bepalingen inzake rechtshandelingen (titel 3.2).
[523] Belangrijke kenmerken van de obligatoire overeenkomst zijn:
Zij is een species van het genus rechtshandeling.
Het voornaamste wezenskenmerk van de overeenkomst is de wilsovereenstemming
van verschillende personen, met dien verstande dat de overeenkomst niet tot stand
komt, voordat de partijen elkaar hun wil hebben kenbaar gemaakt (art. 3:33 BW).
De rechtshandeling moet zijn tot stand gekomen door de samenwerking van twee of
meer partijen.
De overeenstemmende wilsverklaringen moeten afhankelijk van elkaar worden
afgelegd: de ene partij stemt toe omdat of indien ook de andere toestemt.
De wil van partijen moet gericht zijn op het teweegbrengen van rechtsgevolg.
[524] Voor het contractenrecht laten zich beginselen onderscheiden die een voorwaarde zijn
voor de verbindende kracht van een overeenkomst, beginselen die de verbindende kracht
van een overeenkomst verklaren en, dikwijls in het verlengde daarvan, beginselen die
belangrijke eigenschappen van contracten beschrijven. De voornaamste beginselen zijn:
Het beginsel van partijautonomie (zelfbeschikking);
Het vertrouwensbeginsel;
Het beginsel van maatschappelijke rechtvaardigheid;
Het beginsel van de trouw aan het gegeven woord;
Het schuldbeginsel, risicobeginsel en rechtszekerheidsbeginsel;
Het beginsel van maatschappelijke aanvaardbaarheid.
[525] Enige gebruikelijke onderscheidingen der obligatoire overeenkomsten zijn:
Een overeenkomst wordt aangeduid als benoemd of onbenoemd, naargelang zij al
dan niet uitdrukkelijk in de wet is geregeld;
Consensuele, reële en formele overeenkomsten;
Wederkerige en eenzijdige overeenkomsten;
Overeenkomsten om niet en onder bezwarende titel;
Hoofdovereenkomsten en hulpovereenkomsten;
2
, Overeenkomsten tussen twee partijen of tussen meer dan twee partijen.
[526] Afdeling 6.5.1 regelt het toepassingsgebied van titel 6.5 (art. 6:213 en 216 BW) en
bevat voorts bepalingen over de standaardregeling (art. 6:214 BW) en gemengde
overeenkomsten (art. 6:215 BW).
[527] Titel 6.5 bevat primair een regeling voor de obligatoire overeenkomst (art. 6:213 lid 1
BW).
Voor de opbouw van titel 6.5 zijn twee onderscheidingen van belang die binnen deze
omschrijving kunnen worden gemaakt:
Overeenkomsten tussen twee partijen tegenover overeenkomsten tussen meer dan
twee partijen;
Binnen de categorie der overeenkomsten tussen twee partijen: eenzijdige tegenover
wederkerige overeenkomsten.
[528] Art. 6:213 lid 2 BW sluit de toepasselijkheid van wettelijke bepalingen betreffende
overeenkomsten uit voor zover de strekking der betrokken bepalingen in verband met de
aard der overeenkomst zich daartegen verzet. Voorbeeld van een overeenkomst tussen
meer dan twee partijen is bijvoorbeeld een driepartijenruil.
[529] Hetgeen in de afdelingen 6.5.1 t/m 6.5.4 is bepaald, vindt in beginsel overeenkomstige
toepassing op andere meerzijdige vermogensrechtelijke rechtshandelingen (art. 6:216 BW).
Art. 6:216 BW geldt niet voor afdeling 6.5.5.
[530] Art. 6:214 BW voorziet in de mogelijkheid dat een regeling voor een bijzondere soort
van overeenkomsten anders dan bij de wet in formele zin wordt tot stand gebracht.
[531] Wanneer een overeenkomst aan de omschrijving van twee of meer ‘benoemde’
contracten voldoet, kiest de wet voor de zogenaamde ‘cumulatietheorie’: de voor elk dezer
contracten gegeven bepalingen zijn naast elkaar – en wel rechtstreeks – op de
overeenkomst van toepassing, tenzij a) die voorschriften niet goed verenigbaar zijn, of b) de
strekking van die bepalingen in verband met de aard der overeenkomst zich daartegen
verzet (art. 6:215 BW).
[532] Afdeling 6.5.2 bevat bepalingen over aanbod en aanvaarding, de eventuele vorm van
‘voorovereenkomsten’, de bepaalbaarheid van verbintenissen en twee gevallen van
vernietigbaarheid (dwaling en ‘voortbouwende overeenkomst’). Afdeling 6.5.3 is gewijd aan
algemene voorwaarden en bevat onder meer regels over de gebondenheid daaraan en over
de vernietigbaarheid van bedingen daarin.
[533] een overeenkomst is een meerzijdige rechtshandeling; zij komt tot stand door twee
wilsverklaringen (art. 3:33 en 357 lid 1 BW) die als aanbod en aanvaarding kunnen worden
gekwalificeerd (art. 6:217 lid 1 BW).
Aanbod en aanvaarding zijn rechtshandelingen. Een aanbod kan geldig, nietig of
vernietigbaar zijn, en wel overeenkomstig de regels voor meerzijdige rechtshandelingen (art.
6:218 BW).
[534] De art. 6:219 t/m 222 BW regelen hoelang een aanbod van kracht blijft. Een aanbod
vervalt:
1. Door herroeping (art. 6:219 BW)
> Een aanbod is in beginsel herroepelijk, tenzij uit het aanbod voortvloeit dat het
onherroepelijk is, bijvoorbeeld wanneer het een termijn voor aanvaarding inhoudt.
> Is het aanbod herroepelijk, dan kan de herroeping gescheden zolang het aanbod
niet is aanvaard en evenmin een mededeling, houdende de aanvaarding, is
verzonden.
3
