Inleiding
Forensische
Psychiatrie en
Psychologie
Week 1
College 1
Literatuur
Leerboek Forensische Psychiatrie H15 Relevante Psychische
stoornissen in de strafrechtspleging
Verhelderen of een psychische aandoening aanwezig is en zo ja: of deze het ten laste
gelegde delict kan verklaren
Specifiek risico
Comorbiditeit verhoogt de kans op gewelddadig gedrag bij psychotische daders.
Typen delicten:
1) Eenmalig gepleegd ‘bizar’ delict, dat geruime tijd en zeer gedetailleerd werd
voorbereid
2) Heftige woede-uitbarsting door irritaties die het incasseringsvermogen te
boven gaan
3) Starre en onredelijke opstelling van dader
4) Seksueel delict dat een uiting is van preoccupatie
Oorsprong delingquentie:
Tekortkoming in de theory of mind (egocentriciteit)
Tekortkoming in sociale wederkerigheid seksuele delicten
Beperkte/repetitieve interesses ( brandstichting)
Wraak door pesten, gevoeligheid voor uitbuiting/gedwongen deelname
Stoornissen:
- Schizofrenie: antisociaal, agressief
- Autismespectrumstoornis: antisociaal, repetitieve gedragspatronen
- Kleptomanie: drang om voorwerpen te stelen
- Pyromanie: drang om brand te stichten
- Pseudologica fantastica: leugens die zijn ontwikkeld in complexe systemen
van misleiding of bedrog
- Munchausen-by-proxy-syndrome: nagebootste stoornis opgedrongen aan
iemand anders (vaak moeders bij kinderen)
- Extended suicide: kind wordt beschouwd als verlengstuk van de dader dat in
de dood wordt meegenomen.
,College 1: Introductie in de forensische gedragskunde –
algemene inleiding
Psycholoog vs. Psychiater:
- Psycholoog kan intelligentie vaststellen, ook persoonlijkheidsstoornis
- Psychiater: bijv. psychose/depressie/schizofrenie, kan medicijnen
voorschrijven
Vereisten TBS:
1) Herhalingsrisico/gevaar
2) Minimale ernst (misdrijf van 8+ jaar)
3) Stoornis ten tijde van het delict
Psychose:
- Waan: idee (bijenkorfmoeder)
- Hallucinatie: zintuigelijke waarneming
Forensische psychiatrie = psychiatrie + (straf)recht
Art. 39 Sr: psychische stoornis Toerekeningsvatbaarheid/schulduitsluitingsgrond
Art. 37a sr: geestes stoornis TBS
DSM(5) = wetboek voor psychologen
Syndroom vs. Ziekte:
- Ziekte: duidelijke oorzaak, waarneembaar onder bijv. microscoop
- Syndroom: lijst met symptomen, alles is beschrijvend
Psychische stoornis: DSM bepaalt, geeft definitie
Waarom behandelen?
1) Aansluiten bij wens van de patiënt
2) Waar meeste lijdensdruk zit, zit ook meeste motivatie om er vanaf te komen
3) Kwaliteit van leven van patiënt
4) Dagelijks leven weer kunnen oppakken
Co-morbiditeit: meerdere stoornissen naast elkaar
Psychische stoornissen kunnen maatschappelijk zin hebben, maar ook controversieel
(stigma)
Behandeling:
- Medicijn neurotransmitters
- Cognitieve gedrags therapie
- Electroconvulsietherapie
- Deep brain stimulation
Week 2
College 2
Literatuur
Zeven visies op een psychiatrische stoornis – Meynen & Ralston
1) Ziekte: pathofysiologische afwijkingen of symptomen. Syndroom:
kenmerkende constellatie van verschijnselen of symptomen maar het
pathofysiologisch substraat is onbekend.
Neurobiologische bevindingen kunnen niet doorslaggevend zijn: simpele feit
dat we een bij een bepaalde mentale toestand horende biologische toestand
vinden, betekent nog niet dat die toestand een afwijking/stoornis vormt
2) Psychiatrische stoornissen zijn toestanden waarin sprake is van verlies van
betekenis: gedrag wat onbegrijpelijk is
Kritiek: subjectiviteit, uitsluiting
3) Schadelijke disfunctie:
, - Is er sprake van disfunctie ten opzichte van evolutionaire/adaptieve
eigenschappen
- En iemand ondervindt er schade van
4) Sociaal construct (antirealisme): categorieën zijn door de mens bedacht, dus
ook geestesstoornissen
5) Onvermogen om het ‘goede leven’ te leiden: aristoteles: de mens heeft
bepaalde eigenschappen nodig om een goed leven te leiden. Gebrek hieraan
betekent dat er sprake is van een stoornis
Overinclusief
6) Leed en beperkingen waar mensen zelf niet mee om kunnen gaan, hiervoor
zoeken zij professionele/medische zorg voor. Stelt de patiënt centraal.
Maar niet bij elke stoornis gaat de patiënt zelf naar de dokter
7) Familiegelijkenis: zijn geen voldoende en noodzakelijke voorwaarden die het
concept ‘stoornis’ kunnen afbakenen. Er is altijd wel een stoornis te vinden die
lijkt op een andere stoornis, maar er is geen gemene deler die de
‘familieleden’ onderscheidt. Afgrenzing van mentale stoornissen is principieel
vaag.
Conclusie: sociale en individuele waarden en normen spelen een belangrijke rol
College 2: Wat is een psychische stoornis
Psychische aandoeningen nemen af naarmate ouderdom, vooral door levenservaring.
Ook vaker bij vrouwen (vaak taboe onder mannen)
Verandering in het nadenken over psychische stoornissen.
Evidence based machine: biopsychosociaalmodel
DSM = Diagnostic and statistical manual of mental disorders: gereviseerd
classificatiesysteem. Internationale afspraken over criteria van psychische
stoornissen.
Definitie psychische stoornis:
1) Syndroom: cluster van ziekteverschijnselen (zonder duidelijk
oorzaak)
2) Gekenmerkt door klinisch significante symptomen:
- Klinisch: zichtbaar/tastbaar
- Significant: behoorlijk/ernstig
3) Op het gebied van Cognitieve functies, emotieregulatie of gedrag
4) Met de oorzaak liggend op psychologisch, biologisch en/of
ontwikkelingsprocessen
5) Significante lijdensdruk en/of beperkingen in het functioneren op
sociaal of beroepsmatig gebied of bij andere belangrijke bezigheden.
Contextuele achtergronden zijn belangrijk
Classificatie vs. Diagnose:
- Classificatie:
o Toewijzen van psychische stoornis aan een categorie
o Voldoen aan gestandaardiseerde criteria
o Nodig voor verzekering
- Diagnose:
o Uniek levensloop van patiënt
o Beschrijven over klachten/symptomen/functioneren
o Inclusief predisponerende uitlokkende of onderhoudende factoren
o Differentiaal diagnosen
o Dynamisch
Voordelen classificeren Nadelen classificeren
Uniforme communicatie wereldwijd Verlies individuele patientkenmerken
Beter wetenschappelijk onderzoek Stigmatisering
mogelijk
Verbetering behandeling
Forensische
Psychiatrie en
Psychologie
Week 1
College 1
Literatuur
Leerboek Forensische Psychiatrie H15 Relevante Psychische
stoornissen in de strafrechtspleging
Verhelderen of een psychische aandoening aanwezig is en zo ja: of deze het ten laste
gelegde delict kan verklaren
Specifiek risico
Comorbiditeit verhoogt de kans op gewelddadig gedrag bij psychotische daders.
Typen delicten:
1) Eenmalig gepleegd ‘bizar’ delict, dat geruime tijd en zeer gedetailleerd werd
voorbereid
2) Heftige woede-uitbarsting door irritaties die het incasseringsvermogen te
boven gaan
3) Starre en onredelijke opstelling van dader
4) Seksueel delict dat een uiting is van preoccupatie
Oorsprong delingquentie:
Tekortkoming in de theory of mind (egocentriciteit)
Tekortkoming in sociale wederkerigheid seksuele delicten
Beperkte/repetitieve interesses ( brandstichting)
Wraak door pesten, gevoeligheid voor uitbuiting/gedwongen deelname
Stoornissen:
- Schizofrenie: antisociaal, agressief
- Autismespectrumstoornis: antisociaal, repetitieve gedragspatronen
- Kleptomanie: drang om voorwerpen te stelen
- Pyromanie: drang om brand te stichten
- Pseudologica fantastica: leugens die zijn ontwikkeld in complexe systemen
van misleiding of bedrog
- Munchausen-by-proxy-syndrome: nagebootste stoornis opgedrongen aan
iemand anders (vaak moeders bij kinderen)
- Extended suicide: kind wordt beschouwd als verlengstuk van de dader dat in
de dood wordt meegenomen.
,College 1: Introductie in de forensische gedragskunde –
algemene inleiding
Psycholoog vs. Psychiater:
- Psycholoog kan intelligentie vaststellen, ook persoonlijkheidsstoornis
- Psychiater: bijv. psychose/depressie/schizofrenie, kan medicijnen
voorschrijven
Vereisten TBS:
1) Herhalingsrisico/gevaar
2) Minimale ernst (misdrijf van 8+ jaar)
3) Stoornis ten tijde van het delict
Psychose:
- Waan: idee (bijenkorfmoeder)
- Hallucinatie: zintuigelijke waarneming
Forensische psychiatrie = psychiatrie + (straf)recht
Art. 39 Sr: psychische stoornis Toerekeningsvatbaarheid/schulduitsluitingsgrond
Art. 37a sr: geestes stoornis TBS
DSM(5) = wetboek voor psychologen
Syndroom vs. Ziekte:
- Ziekte: duidelijke oorzaak, waarneembaar onder bijv. microscoop
- Syndroom: lijst met symptomen, alles is beschrijvend
Psychische stoornis: DSM bepaalt, geeft definitie
Waarom behandelen?
1) Aansluiten bij wens van de patiënt
2) Waar meeste lijdensdruk zit, zit ook meeste motivatie om er vanaf te komen
3) Kwaliteit van leven van patiënt
4) Dagelijks leven weer kunnen oppakken
Co-morbiditeit: meerdere stoornissen naast elkaar
Psychische stoornissen kunnen maatschappelijk zin hebben, maar ook controversieel
(stigma)
Behandeling:
- Medicijn neurotransmitters
- Cognitieve gedrags therapie
- Electroconvulsietherapie
- Deep brain stimulation
Week 2
College 2
Literatuur
Zeven visies op een psychiatrische stoornis – Meynen & Ralston
1) Ziekte: pathofysiologische afwijkingen of symptomen. Syndroom:
kenmerkende constellatie van verschijnselen of symptomen maar het
pathofysiologisch substraat is onbekend.
Neurobiologische bevindingen kunnen niet doorslaggevend zijn: simpele feit
dat we een bij een bepaalde mentale toestand horende biologische toestand
vinden, betekent nog niet dat die toestand een afwijking/stoornis vormt
2) Psychiatrische stoornissen zijn toestanden waarin sprake is van verlies van
betekenis: gedrag wat onbegrijpelijk is
Kritiek: subjectiviteit, uitsluiting
3) Schadelijke disfunctie:
, - Is er sprake van disfunctie ten opzichte van evolutionaire/adaptieve
eigenschappen
- En iemand ondervindt er schade van
4) Sociaal construct (antirealisme): categorieën zijn door de mens bedacht, dus
ook geestesstoornissen
5) Onvermogen om het ‘goede leven’ te leiden: aristoteles: de mens heeft
bepaalde eigenschappen nodig om een goed leven te leiden. Gebrek hieraan
betekent dat er sprake is van een stoornis
Overinclusief
6) Leed en beperkingen waar mensen zelf niet mee om kunnen gaan, hiervoor
zoeken zij professionele/medische zorg voor. Stelt de patiënt centraal.
Maar niet bij elke stoornis gaat de patiënt zelf naar de dokter
7) Familiegelijkenis: zijn geen voldoende en noodzakelijke voorwaarden die het
concept ‘stoornis’ kunnen afbakenen. Er is altijd wel een stoornis te vinden die
lijkt op een andere stoornis, maar er is geen gemene deler die de
‘familieleden’ onderscheidt. Afgrenzing van mentale stoornissen is principieel
vaag.
Conclusie: sociale en individuele waarden en normen spelen een belangrijke rol
College 2: Wat is een psychische stoornis
Psychische aandoeningen nemen af naarmate ouderdom, vooral door levenservaring.
Ook vaker bij vrouwen (vaak taboe onder mannen)
Verandering in het nadenken over psychische stoornissen.
Evidence based machine: biopsychosociaalmodel
DSM = Diagnostic and statistical manual of mental disorders: gereviseerd
classificatiesysteem. Internationale afspraken over criteria van psychische
stoornissen.
Definitie psychische stoornis:
1) Syndroom: cluster van ziekteverschijnselen (zonder duidelijk
oorzaak)
2) Gekenmerkt door klinisch significante symptomen:
- Klinisch: zichtbaar/tastbaar
- Significant: behoorlijk/ernstig
3) Op het gebied van Cognitieve functies, emotieregulatie of gedrag
4) Met de oorzaak liggend op psychologisch, biologisch en/of
ontwikkelingsprocessen
5) Significante lijdensdruk en/of beperkingen in het functioneren op
sociaal of beroepsmatig gebied of bij andere belangrijke bezigheden.
Contextuele achtergronden zijn belangrijk
Classificatie vs. Diagnose:
- Classificatie:
o Toewijzen van psychische stoornis aan een categorie
o Voldoen aan gestandaardiseerde criteria
o Nodig voor verzekering
- Diagnose:
o Uniek levensloop van patiënt
o Beschrijven over klachten/symptomen/functioneren
o Inclusief predisponerende uitlokkende of onderhoudende factoren
o Differentiaal diagnosen
o Dynamisch
Voordelen classificeren Nadelen classificeren
Uniforme communicatie wereldwijd Verlies individuele patientkenmerken
Beter wetenschappelijk onderzoek Stigmatisering
mogelijk
Verbetering behandeling
