Samenvatng Staatsrecht van langen van ge Europese Unie
De Bongsrepubliek Duitslang
p. 73 t/m 103, 109 t/m 112.
Bongspresigent:
Bondspresident (hierna: BP)is het staatshoofd. Zwakke staatsrechtelijke posite als reacte op de
sterke posite van de rijkspresident onder de grondwet van Weimar.
Rijkspresident: had democratsche legitmate (rechtstreekst gekozen). Werd gekozen voor 7 jaar en
had omvangrijke bevoegdheden. Kon rijkskanselier benoemen, rijksdag ontbinden en had
noodbevoegdheden (art. 48 Gw van Weimar). Die noodbevoegdheden waren verstrekkend (en
werden misbruikt door onder meer Hitler(s regering).
Daarom -> in 1948 parlementaire raad tegen een presidentile functe die kon uitgroeien tot een
politek zwaartepunt.
Art. 54 GG: Voor 5 jaar wordt de BP gekozen door het bondsconvent (bundesversammlung), zonder
debat. Dat is een kiescollege specifek voor deze gelegenheid. Bestaande uit: leden van de bondsdag
+ gelijk aantal leden gekozen door de parlementen van de deelstaten (landdagen). BP kan 1x
herkozen worden. Stemming is geheim dus fractediscipline in moeilijk te handhaven.
Voor de BP geldt een vergaande incompatbiliteitenregeling, zie artkel 55 GG.
De BP kan uit zijn ambt gezet worden op voordracht van de bondsdag of de bondsraad door het
Bundesverfassungsgericht (Hierna BverfGE), art. 61 GG.
Bevoegdheden BP:
Weinig/geen politeke beslissingsruimte. iitgangspunt voor uitoefeningen bevoegdheden vormt 58
GG. Alle besluiten en rechtshandelingen van de BP behoeven een contraseign. En eigenlijk ook alle
niet-rechtshandelingen behoeven instemming van een lid van de Bondsregering (toespraken etc.).
Rato hierachter: eenheid van regeringsbeleid en het feit dat de BP geen verantwoording schuldig is
aan het parlement maar de bondskanselier of de minister die het contraseign zete.
De Bondspresident: Heef representateve verplichtngen als staatshoofd. En hij vertegenwoordigd de
BRD volkenrechtelijk, zie bijv. 59 GG. Heef ook veel benoemingsbevoegdheden zie artkel 60 lig 1
GG. Heef het recht van grate 60 lid 2. En vaardigt bondsweten uit en laat ze opnemen in het
staatsblad van de bond, Bundesgezetzblat, art. 82 lig 1 GG. Weten behoeven uiteraard een
contraseign. Hij doet een voorstel voor benoeming kanselier 63 lid 1 GG -> feitelijk richt hij zich tot
wat de fractes willen. Hij benoemt de bondskanselier 63 lid 3 GG.
Politeke invloed op (leden van) de Bondsregering is zeer beperkt. Mogelijkheid is er in bij benoeming
kanselier 63 lid 4 GG, of bij inroepen vertrouwensregel 68 lid 1 jo 81 GG. Maar in praktjk doet
bondspresident braaf wat regering en bondsdag willen. Er is dus geen tendens richtng de posite van
de BP uit de Weimarrepubliek.
,Bongsgag:
BRD is een representateve en parlementaire democrate. De Bondsdag is het parlement,
rechtstreeks gekozen door het volk. Alle andere bondsorganen leiden hun democratsche legitmate
af van de bondsdag. Regering behoef vertrouwen van de bondsdag.
Bondsraad (soort senaat) is op federaal niveau ook vertegenwoordigend lichaam dat meewerkt aan
totstandkoming wetgeving, maar vormt geen representate van het volk maar een
vertegenwoordigend lichaam van de deelstaten. BR mist dat ook bevoegdheden op het terrein van
controle van de regering. De vertrouwensregel werkt niet in relate BR -> Breg. In die zin is BR geen
onderdeel van het parlement.
Art. 38 GG. Bondsdagleden worden gekozen in algemene, rechtstreekse, vrije, gelijke en geheime
verkiezingen. Lid 1 spreekt ook over het ontbreken van last of ruggespraak (slechts aan geweten
onderworpen).
Kiesstelsel niet vastgelegd in 38 GG. -> aan de bondswetgever overgelaten. Kiesstelsel is een
mengvorm van evenredige vertegenwoordiging en meerderheidsstelsel & van personenstelsel en
lijstenstelsel. + BRD kent een kiesdrempel.
Kiesstelsel:
Iedere burger brengt twee stemmen uit.:
a. 1 voor de districtsafgevaardigde (299 districten. ½ aantal afgevaardigden bondsdag).Op basis
van een relateve meerderheid wordt hierbij iemand verkozen.
b. Andere stem -> overeenkomstg een lijstenstelsel, zonder mogelijkheid van voorkeursstem.
De andere helf van de bondsdag wordt gekozen via dit systeem, evenredige
vertegenwoordiging. Dit gaat op deelstaat/landsniveau maar door de mogelijkheid van
lijstverbindingen fungeert Duitsland als een onverdeeld kiesgebied.
Kenmerkend voor Duitsland = bij toewijzing van zetels volgens het lijstenstelsel wordt de uitslag van
de verkiezingen volgens het meerderheidsstelsel verdisconteerd. Dus de via a verworven zetel wordt
afgetrokken van het aantal zetels dat de partj volgens b heef binnengebracht. Slechts de resterende
zetels worden toegewezen aan een niet via een district gekozen lijstkandidaat (wel in de
lijstvolgorde). Maar is het aantal bij a groter dan bij b dan blijf dat overschot behouden
(overhangzetels/überhangmandate).
Maar het BverfGE heef uitgemaakt dat dit in strijd is met de Grondwet wanneer het overschot meer
dan 5% van het aantal oorspronkelijke zetels in de bondsdag zou overschrijden.
Kiesdrempel: een partj komt in aanmerking voor toedeling van zetels indien zij ten minste 5% van
het totaal aantal geldig uitgebrachte stemmen heef behaald of tenminste 3 districtzetels heef
verworven.
iiteindelijk komt het stelsel min of meer neer op evenredige vertegenwoordiging met
persoonskeuze.
Districtskandidaten nemen tevens goede plaatsen in op de landslijsten zodat zij via a of b toch wel
gekozen zullen worden.
Art. 40 GG bondsdag kiest een voorziter en zijn plaatsvervanger. Hij leidt vergadering maar leidt
tevens het ambtelijke apparaat: grifers, medewerkers van de commissies en de wetenschappelijk
diensten (alles bij elkaar 2600 man). Hij wordt ondersteund door het presidium.
, Bondsdag functoneert in plenaire vergadering en Bondsdagcommissies. Deze commissies worden
qua samenstelling bepaalt door de omvang van de fracte in de bondsdag. Art. 45 eist een commissie
voor de Ei die tevens gebruik kan maken van 23 GG. 45a eist commissies voor buitenlandse zaken
defensie etc.
Het RvO van de Bondsdag staat toe dat leden in fractes samenwerken. Fractes komen geen
bijzondere bevoegdheden toe, het zijn geen parlementaire organen. Leden van partjen richten zich
vaak naar de partjstandpunten. Dat is niet i.s.m. 38 GG. Maar partjen kunnen leden nooit tot
zetelafstand dwingen als zij afwijken van besluite van de partj of de fracte.
Leden genieten indemniteit en immuniteit 46 GG. Indemniteit lid 1 (noch strafrechtelijk, noch
civielrechtelijk, noch tuchtrechtelijk). Immuniteit lid 2 beperkt mogelijkheid tot strafvervolging voor
gedragingen in en buiten parlement. Is geen persoonlijk privilege maar dient ter bescherming van het
functoneren van de bondsdag.
Onafankelijkheid komt naar voren in 41 GG (zelf onderzoek doen naar geldigheid verkiezingen).
Bevoegdheden Bondsdag:
1. Wetgeving -> 77 GG (m.u.v. 81 GG). Initatefrecht en amendementsrecht. Concrete besluiten
-> 59 GG. Verdragen bijvoorbeeld.
2. Keuze van ambtsdragers: bondskanselier 63 GG. Bundesverfassungsgericht voor de helf
gekozen door de bondsdag. Selecte leden 4 andere bondsgerechten wordt ook gekozen door
de bondsdag.
3. Begrotng van inkomsten en uitgaven van de bond vaststellen bij wet
4. Politeke controle regering(sbeleid). Belangrijk bevoegdheid hierbij 43 GG
Vertrouwensregel 67 GG.
Buitenlandsbeleid belangrijk bevoegdheden:
Zo heef het BverfGE uitgemaakt dat voor inzet van strijdkrachten buiten het gebied van de NAVO
instemming van de Bondsdag is vereist.
Europese inie 23 GG. Maastrichturteil belangrijk. Ei komt geen kompetenz-kompetenz toe.
iitbreiding van taken en bevoegdheden moet via een verdragswijzigingen waarvoor dan weer
goedkeuring van de bondsdag voor nodig is. Lissabonurteil: het kunnen uitbreiden van
bevoegdheden door de Ei (passarelle procedure) waarbij parlementen de mogelijkheid hebben
bezwaar te maken kan niet. Impliciete toestemming is onvoldoende volgens het BverfGE.
Artkel 44 GG. Enqu.tecommissie (1/4 van leden moeten instemmen). 45 e.v. gaat over commissies
die verplicht bestaan en dezelfde bevoegdheden hebben als die in 44 GG maar niet door de
bondsdag kunnen worden ingesteld.
De Bongsraag:
De bondsraad bestaat uit leden van de landsregeringen. Ze heef niet dezelfde bevoegdheden als de
Bondsdag. Art 51 GG bepaalt dat de leden van de langsregeringen worden beneomd en ontslagen
door deze landsregeringen. Elk land heef ten minste 3 stemmen. Kan oplopen tot 6 stemmen (meer
dan 7 miljoen inwoners). Totaal 69 stemmen uit te brengen. 52 lid 1 voorziter zit voor een jaar.
Leden bondsregering hebben recht soms de plicht om aan vergaderingen BR deel te nemen, 53 GG.
Leden van een land stemmen als eenheid, is dat niet mogelijk -> BverfGE dan zijn de stemmen
De Bongsrepubliek Duitslang
p. 73 t/m 103, 109 t/m 112.
Bongspresigent:
Bondspresident (hierna: BP)is het staatshoofd. Zwakke staatsrechtelijke posite als reacte op de
sterke posite van de rijkspresident onder de grondwet van Weimar.
Rijkspresident: had democratsche legitmate (rechtstreekst gekozen). Werd gekozen voor 7 jaar en
had omvangrijke bevoegdheden. Kon rijkskanselier benoemen, rijksdag ontbinden en had
noodbevoegdheden (art. 48 Gw van Weimar). Die noodbevoegdheden waren verstrekkend (en
werden misbruikt door onder meer Hitler(s regering).
Daarom -> in 1948 parlementaire raad tegen een presidentile functe die kon uitgroeien tot een
politek zwaartepunt.
Art. 54 GG: Voor 5 jaar wordt de BP gekozen door het bondsconvent (bundesversammlung), zonder
debat. Dat is een kiescollege specifek voor deze gelegenheid. Bestaande uit: leden van de bondsdag
+ gelijk aantal leden gekozen door de parlementen van de deelstaten (landdagen). BP kan 1x
herkozen worden. Stemming is geheim dus fractediscipline in moeilijk te handhaven.
Voor de BP geldt een vergaande incompatbiliteitenregeling, zie artkel 55 GG.
De BP kan uit zijn ambt gezet worden op voordracht van de bondsdag of de bondsraad door het
Bundesverfassungsgericht (Hierna BverfGE), art. 61 GG.
Bevoegdheden BP:
Weinig/geen politeke beslissingsruimte. iitgangspunt voor uitoefeningen bevoegdheden vormt 58
GG. Alle besluiten en rechtshandelingen van de BP behoeven een contraseign. En eigenlijk ook alle
niet-rechtshandelingen behoeven instemming van een lid van de Bondsregering (toespraken etc.).
Rato hierachter: eenheid van regeringsbeleid en het feit dat de BP geen verantwoording schuldig is
aan het parlement maar de bondskanselier of de minister die het contraseign zete.
De Bondspresident: Heef representateve verplichtngen als staatshoofd. En hij vertegenwoordigd de
BRD volkenrechtelijk, zie bijv. 59 GG. Heef ook veel benoemingsbevoegdheden zie artkel 60 lig 1
GG. Heef het recht van grate 60 lid 2. En vaardigt bondsweten uit en laat ze opnemen in het
staatsblad van de bond, Bundesgezetzblat, art. 82 lig 1 GG. Weten behoeven uiteraard een
contraseign. Hij doet een voorstel voor benoeming kanselier 63 lid 1 GG -> feitelijk richt hij zich tot
wat de fractes willen. Hij benoemt de bondskanselier 63 lid 3 GG.
Politeke invloed op (leden van) de Bondsregering is zeer beperkt. Mogelijkheid is er in bij benoeming
kanselier 63 lid 4 GG, of bij inroepen vertrouwensregel 68 lid 1 jo 81 GG. Maar in praktjk doet
bondspresident braaf wat regering en bondsdag willen. Er is dus geen tendens richtng de posite van
de BP uit de Weimarrepubliek.
,Bongsgag:
BRD is een representateve en parlementaire democrate. De Bondsdag is het parlement,
rechtstreeks gekozen door het volk. Alle andere bondsorganen leiden hun democratsche legitmate
af van de bondsdag. Regering behoef vertrouwen van de bondsdag.
Bondsraad (soort senaat) is op federaal niveau ook vertegenwoordigend lichaam dat meewerkt aan
totstandkoming wetgeving, maar vormt geen representate van het volk maar een
vertegenwoordigend lichaam van de deelstaten. BR mist dat ook bevoegdheden op het terrein van
controle van de regering. De vertrouwensregel werkt niet in relate BR -> Breg. In die zin is BR geen
onderdeel van het parlement.
Art. 38 GG. Bondsdagleden worden gekozen in algemene, rechtstreekse, vrije, gelijke en geheime
verkiezingen. Lid 1 spreekt ook over het ontbreken van last of ruggespraak (slechts aan geweten
onderworpen).
Kiesstelsel niet vastgelegd in 38 GG. -> aan de bondswetgever overgelaten. Kiesstelsel is een
mengvorm van evenredige vertegenwoordiging en meerderheidsstelsel & van personenstelsel en
lijstenstelsel. + BRD kent een kiesdrempel.
Kiesstelsel:
Iedere burger brengt twee stemmen uit.:
a. 1 voor de districtsafgevaardigde (299 districten. ½ aantal afgevaardigden bondsdag).Op basis
van een relateve meerderheid wordt hierbij iemand verkozen.
b. Andere stem -> overeenkomstg een lijstenstelsel, zonder mogelijkheid van voorkeursstem.
De andere helf van de bondsdag wordt gekozen via dit systeem, evenredige
vertegenwoordiging. Dit gaat op deelstaat/landsniveau maar door de mogelijkheid van
lijstverbindingen fungeert Duitsland als een onverdeeld kiesgebied.
Kenmerkend voor Duitsland = bij toewijzing van zetels volgens het lijstenstelsel wordt de uitslag van
de verkiezingen volgens het meerderheidsstelsel verdisconteerd. Dus de via a verworven zetel wordt
afgetrokken van het aantal zetels dat de partj volgens b heef binnengebracht. Slechts de resterende
zetels worden toegewezen aan een niet via een district gekozen lijstkandidaat (wel in de
lijstvolgorde). Maar is het aantal bij a groter dan bij b dan blijf dat overschot behouden
(overhangzetels/überhangmandate).
Maar het BverfGE heef uitgemaakt dat dit in strijd is met de Grondwet wanneer het overschot meer
dan 5% van het aantal oorspronkelijke zetels in de bondsdag zou overschrijden.
Kiesdrempel: een partj komt in aanmerking voor toedeling van zetels indien zij ten minste 5% van
het totaal aantal geldig uitgebrachte stemmen heef behaald of tenminste 3 districtzetels heef
verworven.
iiteindelijk komt het stelsel min of meer neer op evenredige vertegenwoordiging met
persoonskeuze.
Districtskandidaten nemen tevens goede plaatsen in op de landslijsten zodat zij via a of b toch wel
gekozen zullen worden.
Art. 40 GG bondsdag kiest een voorziter en zijn plaatsvervanger. Hij leidt vergadering maar leidt
tevens het ambtelijke apparaat: grifers, medewerkers van de commissies en de wetenschappelijk
diensten (alles bij elkaar 2600 man). Hij wordt ondersteund door het presidium.
, Bondsdag functoneert in plenaire vergadering en Bondsdagcommissies. Deze commissies worden
qua samenstelling bepaalt door de omvang van de fracte in de bondsdag. Art. 45 eist een commissie
voor de Ei die tevens gebruik kan maken van 23 GG. 45a eist commissies voor buitenlandse zaken
defensie etc.
Het RvO van de Bondsdag staat toe dat leden in fractes samenwerken. Fractes komen geen
bijzondere bevoegdheden toe, het zijn geen parlementaire organen. Leden van partjen richten zich
vaak naar de partjstandpunten. Dat is niet i.s.m. 38 GG. Maar partjen kunnen leden nooit tot
zetelafstand dwingen als zij afwijken van besluite van de partj of de fracte.
Leden genieten indemniteit en immuniteit 46 GG. Indemniteit lid 1 (noch strafrechtelijk, noch
civielrechtelijk, noch tuchtrechtelijk). Immuniteit lid 2 beperkt mogelijkheid tot strafvervolging voor
gedragingen in en buiten parlement. Is geen persoonlijk privilege maar dient ter bescherming van het
functoneren van de bondsdag.
Onafankelijkheid komt naar voren in 41 GG (zelf onderzoek doen naar geldigheid verkiezingen).
Bevoegdheden Bondsdag:
1. Wetgeving -> 77 GG (m.u.v. 81 GG). Initatefrecht en amendementsrecht. Concrete besluiten
-> 59 GG. Verdragen bijvoorbeeld.
2. Keuze van ambtsdragers: bondskanselier 63 GG. Bundesverfassungsgericht voor de helf
gekozen door de bondsdag. Selecte leden 4 andere bondsgerechten wordt ook gekozen door
de bondsdag.
3. Begrotng van inkomsten en uitgaven van de bond vaststellen bij wet
4. Politeke controle regering(sbeleid). Belangrijk bevoegdheid hierbij 43 GG
Vertrouwensregel 67 GG.
Buitenlandsbeleid belangrijk bevoegdheden:
Zo heef het BverfGE uitgemaakt dat voor inzet van strijdkrachten buiten het gebied van de NAVO
instemming van de Bondsdag is vereist.
Europese inie 23 GG. Maastrichturteil belangrijk. Ei komt geen kompetenz-kompetenz toe.
iitbreiding van taken en bevoegdheden moet via een verdragswijzigingen waarvoor dan weer
goedkeuring van de bondsdag voor nodig is. Lissabonurteil: het kunnen uitbreiden van
bevoegdheden door de Ei (passarelle procedure) waarbij parlementen de mogelijkheid hebben
bezwaar te maken kan niet. Impliciete toestemming is onvoldoende volgens het BverfGE.
Artkel 44 GG. Enqu.tecommissie (1/4 van leden moeten instemmen). 45 e.v. gaat over commissies
die verplicht bestaan en dezelfde bevoegdheden hebben als die in 44 GG maar niet door de
bondsdag kunnen worden ingesteld.
De Bongsraag:
De bondsraad bestaat uit leden van de landsregeringen. Ze heef niet dezelfde bevoegdheden als de
Bondsdag. Art 51 GG bepaalt dat de leden van de langsregeringen worden beneomd en ontslagen
door deze landsregeringen. Elk land heef ten minste 3 stemmen. Kan oplopen tot 6 stemmen (meer
dan 7 miljoen inwoners). Totaal 69 stemmen uit te brengen. 52 lid 1 voorziter zit voor een jaar.
Leden bondsregering hebben recht soms de plicht om aan vergaderingen BR deel te nemen, 53 GG.
Leden van een land stemmen als eenheid, is dat niet mogelijk -> BverfGE dan zijn de stemmen
