Kennis maken
Methodologie voor sociale
wetenschappers
Henk Roose & Bart Meuleman
1
,Hoofstuk 1: Waarom sociaalwetenschappelijk onderzoek?
1.1 Inleiding
Methodologie:
De beheersing van technieken van wetenschappelijk onderzoek
De wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening functioneert
in het kort: hoe wetenschappelijk onderzoek doen?
Doelstellingen:
1. Kennismaken met de fundamenten en basisprocedures van sociaalwetenschappelijk
onderzoek
kennistheoretische achtergrond over wat er precies ‘wetenschappelijk’ is
aan wetenschappelijk onderzoek
de basistypes en -procedures van sociaalwetenschappelijk onderzoek leren
kennen
2. In staat zijn om discussies binnen het sociaalwetenschappelijk veld te volgen en studies te
kunnen evalueren op hun wetenschappelijke merites
3. Nodige vocabularium om over sociaalwetenschappelijk onderzoek te kunnen praten
4. Kritische omgang met onderzoeksresultaten stimuleren, alsook aanleren hoe je ze kan
beoordelen op hun kwaliteit
1.2 Enkele voorbeelden
1.2.1 De opwarming van de aarde: An inconvenient Truth versus The Great Global
Warming Swindle
Klimaatopwarming
De rol van de mens hierin werd in vraag gesteld (niet waar)
conclusie: wetenschappelijke claims misbruikt om twijfel te zaaien
1.2.2 De ‘War against Crime’ in New York: werkt het?
The rotting apple; criminaliteit in NY
NY: Misdaadhoofdstad v/d wereld
Broken windows theorie (zie p10)
2
, Giualiani: bracht broken windows theorie in praktijk en zorgde voor hervorming in het beleid
van de New Yorkse politie
Causaliteit; was er een causaal verband tussen Giualiani’s beleid en de daling van de
criminialiteit?
Causaliteit testen: 3 voorwaarden
1. Er moet een statisch verband zijn tussen gebeurtenis A en gebeurtenis B
2. Gebeurtenis A moet voorafgaan aan gebeurtenis B
3. Het statisch verband tussen A en B mag niet te wijten zijn aan een derde gebeurtenis C die
dat verband teweegbrent
(dit was niet het geval voor Giualiani)
Conclusie: op methodologische gronden worden hun uitspraken over de effectiviteit v/h
criminaliteitsbeleid alvast niet gerechtvaardigd omdat de voorwaarden van causaliteit niet
voldoen
1.2.3 Botsende beschavingen
Samuel Hunington’s ‘Clash of Civilizations’
monolithische visie krijgt veel kritiek
Grondige studie van diverse case is een noodzaak om de complexiteit en veelzijdigheid v het
historisch-vergelijkend onderzoek aan te duiden
De vraag ontstaat of dit zorgt voor een wijze v kijken naar de sociale werkelijkheid waarvan je
je kan afvragen of ze deze niet eerder creeërt dan verklaart?
In welke mate spelen theoretische vooringenomenheden een rol in de studie v sociale
werkelijkheid?
1.2.4 Polls bij verkiezingen: verteken(en)d?
Prognoses en voorspellingen over de komende verkiezingen
Methode: surveyonderzoek, enquête
Probleem: geen rekening gehouden met de non-respons en foutenmarge van het
onderzoek, ook de vraagverwoording of de presentatie v antwoordopties kan de antwoorden
beïnvloeden
1.2.5 De wetenschapper als bokser?
Franse socioloog Loïc Wacquant transformeerde zich tot bokser om het sociale leven in de
zwarte getto’s in kaart te brengen (grootsteden VS)
Hij wou hiermee stereotypen omtrent armoede en marginaliteit doorprikken
3
, Participerende observatie om toegang tot de leefwereld, van een anders zeer moeilijk
bestudeerbare populatie, te krijgen
Kwalitatief onderzoek: verzameling v benaderingen binnen de sociale wetenschappers,
andere vormen van data verzamelen (zie sociologie)
1.2.6 Verband tussen gamen en agressie
Geen consensus over het effect van gamen op agressie van kinderen
Vraag over de betrouwbaarheid en valideit v/d gebruikte indicatoren
- veralgemeningsfouten
- crosseectioneel survey-onderzoek kan niet zomaar causaliteit vaststellen
- mediagebruik heeft niet voor iedereen dezelfde betekenis
- weinig rekening met intermediaire variabelen die het verband mediëren
- onduidelijk op welk termijn de effecten gesitueerd moeten worden
Vraag naar de naturalistische valideit v/h onderzoek
Conclusie: moeilijk om dit soort onderwerpen in praktijk te onderzoeken, behoeven relatief
complexe onderzoeksontwerpen
Media-effectenonderzoek: de tak v/d communicatiewetenschap die nagaat wat de effecten
zijn v/h kijken of praktiseren v bepaalde media
1.3 De wetenschappelijke aanpak
1.3.1 Wetenschap: een specifieke benadering
Toepassen v regels en procedures
Waarden en normen
- intellectuele eerlijkheid
- persoonlijke integriteit
- kritische zin
Het maken v keuzes (de wijze v data verzamelen, de gebruikte theoretische inzichten,…)
Methodologie: het hele proces v wetenschapsbeoefening
Methoden: het geheel v specifieke techniken die je in wetenschappelijk onderzoek gebruikt
1.3.2 Alternatieve bronnen van kennis over de werkelijkheid
4
Methodologie voor sociale
wetenschappers
Henk Roose & Bart Meuleman
1
,Hoofstuk 1: Waarom sociaalwetenschappelijk onderzoek?
1.1 Inleiding
Methodologie:
De beheersing van technieken van wetenschappelijk onderzoek
De wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening functioneert
in het kort: hoe wetenschappelijk onderzoek doen?
Doelstellingen:
1. Kennismaken met de fundamenten en basisprocedures van sociaalwetenschappelijk
onderzoek
kennistheoretische achtergrond over wat er precies ‘wetenschappelijk’ is
aan wetenschappelijk onderzoek
de basistypes en -procedures van sociaalwetenschappelijk onderzoek leren
kennen
2. In staat zijn om discussies binnen het sociaalwetenschappelijk veld te volgen en studies te
kunnen evalueren op hun wetenschappelijke merites
3. Nodige vocabularium om over sociaalwetenschappelijk onderzoek te kunnen praten
4. Kritische omgang met onderzoeksresultaten stimuleren, alsook aanleren hoe je ze kan
beoordelen op hun kwaliteit
1.2 Enkele voorbeelden
1.2.1 De opwarming van de aarde: An inconvenient Truth versus The Great Global
Warming Swindle
Klimaatopwarming
De rol van de mens hierin werd in vraag gesteld (niet waar)
conclusie: wetenschappelijke claims misbruikt om twijfel te zaaien
1.2.2 De ‘War against Crime’ in New York: werkt het?
The rotting apple; criminaliteit in NY
NY: Misdaadhoofdstad v/d wereld
Broken windows theorie (zie p10)
2
, Giualiani: bracht broken windows theorie in praktijk en zorgde voor hervorming in het beleid
van de New Yorkse politie
Causaliteit; was er een causaal verband tussen Giualiani’s beleid en de daling van de
criminialiteit?
Causaliteit testen: 3 voorwaarden
1. Er moet een statisch verband zijn tussen gebeurtenis A en gebeurtenis B
2. Gebeurtenis A moet voorafgaan aan gebeurtenis B
3. Het statisch verband tussen A en B mag niet te wijten zijn aan een derde gebeurtenis C die
dat verband teweegbrent
(dit was niet het geval voor Giualiani)
Conclusie: op methodologische gronden worden hun uitspraken over de effectiviteit v/h
criminaliteitsbeleid alvast niet gerechtvaardigd omdat de voorwaarden van causaliteit niet
voldoen
1.2.3 Botsende beschavingen
Samuel Hunington’s ‘Clash of Civilizations’
monolithische visie krijgt veel kritiek
Grondige studie van diverse case is een noodzaak om de complexiteit en veelzijdigheid v het
historisch-vergelijkend onderzoek aan te duiden
De vraag ontstaat of dit zorgt voor een wijze v kijken naar de sociale werkelijkheid waarvan je
je kan afvragen of ze deze niet eerder creeërt dan verklaart?
In welke mate spelen theoretische vooringenomenheden een rol in de studie v sociale
werkelijkheid?
1.2.4 Polls bij verkiezingen: verteken(en)d?
Prognoses en voorspellingen over de komende verkiezingen
Methode: surveyonderzoek, enquête
Probleem: geen rekening gehouden met de non-respons en foutenmarge van het
onderzoek, ook de vraagverwoording of de presentatie v antwoordopties kan de antwoorden
beïnvloeden
1.2.5 De wetenschapper als bokser?
Franse socioloog Loïc Wacquant transformeerde zich tot bokser om het sociale leven in de
zwarte getto’s in kaart te brengen (grootsteden VS)
Hij wou hiermee stereotypen omtrent armoede en marginaliteit doorprikken
3
, Participerende observatie om toegang tot de leefwereld, van een anders zeer moeilijk
bestudeerbare populatie, te krijgen
Kwalitatief onderzoek: verzameling v benaderingen binnen de sociale wetenschappers,
andere vormen van data verzamelen (zie sociologie)
1.2.6 Verband tussen gamen en agressie
Geen consensus over het effect van gamen op agressie van kinderen
Vraag over de betrouwbaarheid en valideit v/d gebruikte indicatoren
- veralgemeningsfouten
- crosseectioneel survey-onderzoek kan niet zomaar causaliteit vaststellen
- mediagebruik heeft niet voor iedereen dezelfde betekenis
- weinig rekening met intermediaire variabelen die het verband mediëren
- onduidelijk op welk termijn de effecten gesitueerd moeten worden
Vraag naar de naturalistische valideit v/h onderzoek
Conclusie: moeilijk om dit soort onderwerpen in praktijk te onderzoeken, behoeven relatief
complexe onderzoeksontwerpen
Media-effectenonderzoek: de tak v/d communicatiewetenschap die nagaat wat de effecten
zijn v/h kijken of praktiseren v bepaalde media
1.3 De wetenschappelijke aanpak
1.3.1 Wetenschap: een specifieke benadering
Toepassen v regels en procedures
Waarden en normen
- intellectuele eerlijkheid
- persoonlijke integriteit
- kritische zin
Het maken v keuzes (de wijze v data verzamelen, de gebruikte theoretische inzichten,…)
Methodologie: het hele proces v wetenschapsbeoefening
Methoden: het geheel v specifieke techniken die je in wetenschappelijk onderzoek gebruikt
1.3.2 Alternatieve bronnen van kennis over de werkelijkheid
4
