Stappenplannen & overzicht artikelen + jurisprudentie Strafrecht & IT (zonder de gastcolleges)
Formeel strafrecht
= de opsporing en vervolging van strafbare feiten, alsmede de tenuitvoerlegging van straffen
Opsporingsonderzoek = het onderzoek in verband met strafbare feiten onder gezag van de OvJ met als doel het nemen van
strafvorderlijke beslissingen
Artikel 1 Sv = strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet voorzien
Opsporingsactiviteiten vereisen altijd een grondslag in de wet
Anders vormverzuim in de zin van artikel 359a Sv
Artikel 8 lid 2 EVRM: Geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan in de uitoefening van dit recht, dan voor zover bij het recht is
voorzien. HvJEU:
1. Beperking eist ‘een grondslag in nationale recht’
2. De beperking is noodzakelijk in een democratische samenleving (proportionaliteit en subsidiariteit)
3. Inbreuk moet ‘voorzienbaar’ zijn; belang normering (vooraf); kwaliteitseisen wetgeving:
des te ingrijpender de (mogelijke) inbreuk op de privacy, des te specifieker de regeling van de inbreuk behoort te zijn (waarborgen).
Voorbeeld Kruslin & Huvig
Grondslag
1. Artikel 3 Politiewet 2012 jo. artikel 141-142 Sv: algemene taakstelling
i) Geringe inmenging / beperkte inbreuk op de rechten en vrijheden van betrokkenen
Meer dan beperkte inbreuk privacy = als min of meer een compleet beeld van bepaalde aspecten van het persoonlijk leven
van de betrokkenen. Het is dus niet relevant of een groot deel van iemands privéleven in beeld komt. Het gaat erom dat een
bepaald deel min of meer volledig in beeld komt (een bepaalde rol die iemand heeft in het sociale leven, bijvoorbeeld zijn rol
als vader, leraar of kroegbezoeker)
Stelselmatig is ‘niet beperkte inbreuk’ - kernbegrip. Bijvoorbeeld gebruik drones of bodycams.
1
,ii) Methode is niet zeer risicovol voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing.
Arrest Zwolsman: artikel 3 Politie wet kan grondslag bieden voor inzet van ‘lichte’ onderzoeksmethoden
- Bijvoorbeeld toezicht openbare ruimte
- Korte observatie n.a.v. een tip
- Inzet warmtebeeldkijker
Arrest Stille SMS: actief de verkeers- en locatiegegevens genereren, door heimelijk een sms naar het toestel te sturen.
Opsporingsmethode stond nergens in de wet, maar bevoegdheid kon gebaseerd worden op artikel 3 Politiewet jo. artikel
141 Sv zolang i) beperkte inbreuk grondrechten en ii) niet zeer risicovol voor de integriteit en beheersbaarheid van de
opsporing.
Zie arrest Hof Arnhem-Leeuwarden 8 november 2016 De Raven: waarneming plaatsgevonden van een drone “De Raven”.
Was voor de inzet van de drone een toereikende wettelijke grondslag? Onder deze concrete omstandigheden geen sprake
van onrechtmatig inzetten van opsporingsmiddel:
- Toestemming van het college van Procureurs-Generaal
- Geen identificeerbare personen of kentekenplaten kunnen
- Slechts in wijken in Arnhem en zich niet op een specifiek object of persoon gericht. In het geval van verdachte is
slechts een opvallende warmte-uitstraling van zijn woning geconstateerd.
Inzet van bodycams, grondslag artikel 3 Politiewet jo. artikel 141 Sv alleen voor ‘niet-stelselmatige observaties’:
- Het gebruik
- Duur
- Intensiteit
- Plaats
- Doel
- Wel/niet technisch hulpmiddel dat de zintuigen ‘versterkt’
Zo niet, dan ->
2
,2. Specifieke bevoegdheidsregel uit de Wet Bijzondere opsporingsbevoegdheden (BOB)
i) Artikel 126g Sv = stelselmatige observatie
- Verdenking van een misdrijf
- Op bevel van OvJ
- Het volgen van iemands bewegingen over een bepaalde periode of het vaststellen van iemands locatie op een bepaald moment
fysiek volgen, peilbakens op auto plaatsen, locatie mobiele telefoon over een periode volgen (NB: locatiegegevens
kunnen niet worden gevorderd ogv art. 126g Sv, daarvoor moet je bevel ogv art. 126n Sv hebben)
- Stelselmatig = min of meer volledig beeld van bepaalde aspecten van iemands leven wordt verkregen
Het gebruik
Duur
Intensiteit
Plaats
Doel
Wel/niet technisch hulpmiddel dat de zintuigen ‘versterkt’
- Wordt ook wel geassocieerd met ‘openbrononderzoek’: het kijken op internet en het overnemen van relevante online gegevens lijkt
immers wel op het volgen van personen.
Verschil met vastlegging gegevens is i) het stelselmatig volgen van een persoon of waarnemen van diens gedrag is
realtime en toekomstig van aard, terwijl openbrononderzoek vooral gaat om ‘historische gegevens’ en ii) de observatie is
gericht op waarneming van gedrag, terwijl internetonderzoek vooral gericht is op waarneming van uitingen.
Sommige vormen van openbaaronderzoek kunnen wel gezien worden als (stelselmatige) observatie. Bijvoorbeeld bij
registratie op een forum.
- Observatie van een persoon, niet van een object (pand observeren hoeft niet aan wettelijke regeling te voldoen)
- Bijzondere situatie: woning. Camera’s plaatsen in woning ter (stelselmatige) observatie is niet toegestaan. Huisrecht > belang van
opsporing.
- Lid 3: met technisch hulpmiddel (camera of peilzender op iemand zijn koffer), maar apparatuur mag niet op persoon worden
bevestigd.
3
, Handmatig onderzoek ‘openbare bronnen’ internet
(NB: ook onderzoek op social mediasites waarvoor je je moet registreren = openbaar).
Handmatig ‘surfen’/zoeken kan o.g.v. art. 3 Politiewet/141 Sv; betreft al beschikbare gegevens
Wat als d.m.v. handmatig zoeken uiteindelijk een ‘min of meer compleet beeld’ wordt gecreëerd van iemands privéleven?
o Algemene bepalingen dan uiteraard niet meer toereikend (gegeven de meer dan beperkte inbreuk)
o Regering: art. 126g Sv in beginsel niet geschikt (tenzij ‘real time’ stelselmatig observeren); art. 126j Sv n.v.t. (geen interactie)
o Noodzaak nieuwe bepaling Modernisering Strafvordering: stelselmatig overnemen persoonsgegevens
Geautomatiseerde ‘meer dan beperkte inbreuk’
Art. 3 Politiewet 2012/art. 141 Sv zullen ook ontoereikend zijn als d.m.v. crawlers, scrapers enz. op geautomatiseerde wijze persoonsgegevens
worden binnengehaald, zodanig dat sprake is van een resultaat waarmee een min of meer volledig beeld kan worden verkregen van bepaalde
aspecten van iemands privéleven
o Noodzaak nieuwe bepaling Modernisering Strafvordering: stelselmatig overnemen persoonsgegevens
Modernisering Strafvordering: in fase opsporing, Wetsvoorstel art. 2.8.8:
1. In geval van verdenking van een misdrijf kan de officier van justitie bevelen dat een opsporingsambtenaar stelselmatig, al dan niet op
geautomatiseerde wijze, persoonsgegevens uit publiek toegankelijke bronnen overneemt.
2. Het bevel wordt gegeven voor een periode van ten hoogste drie maanden. De geldigheidsduur kan telkens voor een periode van ten hoogste
drie maanden worden verlengd.
3. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden regels gesteld over de geautomatiseerde wijze van overnemen van gegevens.
- Niet-stelselmatig (automatisch) overnemen: art. 3 Politiewet 2012/art. 141 (2.1.9 wetsvoorstel)
- Overnemen niet-persoonsgegevens: evenzo; maar grens: niet meer dan beperkte inbreuk privacy
4
Formeel strafrecht
= de opsporing en vervolging van strafbare feiten, alsmede de tenuitvoerlegging van straffen
Opsporingsonderzoek = het onderzoek in verband met strafbare feiten onder gezag van de OvJ met als doel het nemen van
strafvorderlijke beslissingen
Artikel 1 Sv = strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet voorzien
Opsporingsactiviteiten vereisen altijd een grondslag in de wet
Anders vormverzuim in de zin van artikel 359a Sv
Artikel 8 lid 2 EVRM: Geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan in de uitoefening van dit recht, dan voor zover bij het recht is
voorzien. HvJEU:
1. Beperking eist ‘een grondslag in nationale recht’
2. De beperking is noodzakelijk in een democratische samenleving (proportionaliteit en subsidiariteit)
3. Inbreuk moet ‘voorzienbaar’ zijn; belang normering (vooraf); kwaliteitseisen wetgeving:
des te ingrijpender de (mogelijke) inbreuk op de privacy, des te specifieker de regeling van de inbreuk behoort te zijn (waarborgen).
Voorbeeld Kruslin & Huvig
Grondslag
1. Artikel 3 Politiewet 2012 jo. artikel 141-142 Sv: algemene taakstelling
i) Geringe inmenging / beperkte inbreuk op de rechten en vrijheden van betrokkenen
Meer dan beperkte inbreuk privacy = als min of meer een compleet beeld van bepaalde aspecten van het persoonlijk leven
van de betrokkenen. Het is dus niet relevant of een groot deel van iemands privéleven in beeld komt. Het gaat erom dat een
bepaald deel min of meer volledig in beeld komt (een bepaalde rol die iemand heeft in het sociale leven, bijvoorbeeld zijn rol
als vader, leraar of kroegbezoeker)
Stelselmatig is ‘niet beperkte inbreuk’ - kernbegrip. Bijvoorbeeld gebruik drones of bodycams.
1
,ii) Methode is niet zeer risicovol voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing.
Arrest Zwolsman: artikel 3 Politie wet kan grondslag bieden voor inzet van ‘lichte’ onderzoeksmethoden
- Bijvoorbeeld toezicht openbare ruimte
- Korte observatie n.a.v. een tip
- Inzet warmtebeeldkijker
Arrest Stille SMS: actief de verkeers- en locatiegegevens genereren, door heimelijk een sms naar het toestel te sturen.
Opsporingsmethode stond nergens in de wet, maar bevoegdheid kon gebaseerd worden op artikel 3 Politiewet jo. artikel
141 Sv zolang i) beperkte inbreuk grondrechten en ii) niet zeer risicovol voor de integriteit en beheersbaarheid van de
opsporing.
Zie arrest Hof Arnhem-Leeuwarden 8 november 2016 De Raven: waarneming plaatsgevonden van een drone “De Raven”.
Was voor de inzet van de drone een toereikende wettelijke grondslag? Onder deze concrete omstandigheden geen sprake
van onrechtmatig inzetten van opsporingsmiddel:
- Toestemming van het college van Procureurs-Generaal
- Geen identificeerbare personen of kentekenplaten kunnen
- Slechts in wijken in Arnhem en zich niet op een specifiek object of persoon gericht. In het geval van verdachte is
slechts een opvallende warmte-uitstraling van zijn woning geconstateerd.
Inzet van bodycams, grondslag artikel 3 Politiewet jo. artikel 141 Sv alleen voor ‘niet-stelselmatige observaties’:
- Het gebruik
- Duur
- Intensiteit
- Plaats
- Doel
- Wel/niet technisch hulpmiddel dat de zintuigen ‘versterkt’
Zo niet, dan ->
2
,2. Specifieke bevoegdheidsregel uit de Wet Bijzondere opsporingsbevoegdheden (BOB)
i) Artikel 126g Sv = stelselmatige observatie
- Verdenking van een misdrijf
- Op bevel van OvJ
- Het volgen van iemands bewegingen over een bepaalde periode of het vaststellen van iemands locatie op een bepaald moment
fysiek volgen, peilbakens op auto plaatsen, locatie mobiele telefoon over een periode volgen (NB: locatiegegevens
kunnen niet worden gevorderd ogv art. 126g Sv, daarvoor moet je bevel ogv art. 126n Sv hebben)
- Stelselmatig = min of meer volledig beeld van bepaalde aspecten van iemands leven wordt verkregen
Het gebruik
Duur
Intensiteit
Plaats
Doel
Wel/niet technisch hulpmiddel dat de zintuigen ‘versterkt’
- Wordt ook wel geassocieerd met ‘openbrononderzoek’: het kijken op internet en het overnemen van relevante online gegevens lijkt
immers wel op het volgen van personen.
Verschil met vastlegging gegevens is i) het stelselmatig volgen van een persoon of waarnemen van diens gedrag is
realtime en toekomstig van aard, terwijl openbrononderzoek vooral gaat om ‘historische gegevens’ en ii) de observatie is
gericht op waarneming van gedrag, terwijl internetonderzoek vooral gericht is op waarneming van uitingen.
Sommige vormen van openbaaronderzoek kunnen wel gezien worden als (stelselmatige) observatie. Bijvoorbeeld bij
registratie op een forum.
- Observatie van een persoon, niet van een object (pand observeren hoeft niet aan wettelijke regeling te voldoen)
- Bijzondere situatie: woning. Camera’s plaatsen in woning ter (stelselmatige) observatie is niet toegestaan. Huisrecht > belang van
opsporing.
- Lid 3: met technisch hulpmiddel (camera of peilzender op iemand zijn koffer), maar apparatuur mag niet op persoon worden
bevestigd.
3
, Handmatig onderzoek ‘openbare bronnen’ internet
(NB: ook onderzoek op social mediasites waarvoor je je moet registreren = openbaar).
Handmatig ‘surfen’/zoeken kan o.g.v. art. 3 Politiewet/141 Sv; betreft al beschikbare gegevens
Wat als d.m.v. handmatig zoeken uiteindelijk een ‘min of meer compleet beeld’ wordt gecreëerd van iemands privéleven?
o Algemene bepalingen dan uiteraard niet meer toereikend (gegeven de meer dan beperkte inbreuk)
o Regering: art. 126g Sv in beginsel niet geschikt (tenzij ‘real time’ stelselmatig observeren); art. 126j Sv n.v.t. (geen interactie)
o Noodzaak nieuwe bepaling Modernisering Strafvordering: stelselmatig overnemen persoonsgegevens
Geautomatiseerde ‘meer dan beperkte inbreuk’
Art. 3 Politiewet 2012/art. 141 Sv zullen ook ontoereikend zijn als d.m.v. crawlers, scrapers enz. op geautomatiseerde wijze persoonsgegevens
worden binnengehaald, zodanig dat sprake is van een resultaat waarmee een min of meer volledig beeld kan worden verkregen van bepaalde
aspecten van iemands privéleven
o Noodzaak nieuwe bepaling Modernisering Strafvordering: stelselmatig overnemen persoonsgegevens
Modernisering Strafvordering: in fase opsporing, Wetsvoorstel art. 2.8.8:
1. In geval van verdenking van een misdrijf kan de officier van justitie bevelen dat een opsporingsambtenaar stelselmatig, al dan niet op
geautomatiseerde wijze, persoonsgegevens uit publiek toegankelijke bronnen overneemt.
2. Het bevel wordt gegeven voor een periode van ten hoogste drie maanden. De geldigheidsduur kan telkens voor een periode van ten hoogste
drie maanden worden verlengd.
3. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden regels gesteld over de geautomatiseerde wijze van overnemen van gegevens.
- Niet-stelselmatig (automatisch) overnemen: art. 3 Politiewet 2012/art. 141 (2.1.9 wetsvoorstel)
- Overnemen niet-persoonsgegevens: evenzo; maar grens: niet meer dan beperkte inbreuk privacy
4
