HOOFSTUK 3: SIGNAAL TRANSDUCTIE
1) Directe cel-cel communicatie
- gap junctions (~ kanaal poriën)
- cadherins (adhering junction), tight junctions
Gap junction:
hemiconnexon (=6 connexines) van naburige cellen assembleren in een connexon
1 gap junctiekanaal = 2 connexonen (1 vnv beide cellen) = 2 x 6 connexinen
Een connexon of hemikanaal is een hexameer
,➔ openen/sluiten = gereguleerd door pH, Ca2+, cAMP(=Cyclic adenosine
monophosphate➔ a small, hydrophilic molecule, een belangerijke intracellulaire second
messenger)
veel connexons samen is een gap junction = intercellulaire kanalen:
→ Chemisch contact: moleculen tot ~1500 Da(=Dalton➔massa-eenheid) zijn permeabel
→ Elektrisch contact: inter-cellulaire porie met lage weerstand
➔belangrijk o.a. i/h har t
“Juxtacrien” = directe cel-cel communicatie !
2) Cel-cel communicatie via chemische signalen hoe:
➔endocrien, paracrien, autocrien
Type chemische signalen:
- amines (epinephrine (adrenaline), acetylcholine (Ach),…)
- peptiden/proteïnen (insuline, angiotensin 2,…)
- steroide hormonen (oestrogeen, cortisol, vitamine D,…)
- eicosanoids (= afgeleid van arachidonic acid, bvb prostaglandine,…)
- kleine moleculen (gassen CO2/NO, aminozuren, nucleotiden, ionen (Ca2+)
- temperatuur, licht, membraan tensie/stijfheid, voltage/spanning
Cel-cel communicatie = nodig voor coördinatie van cel activiteiten.
, Verschillende manieren van cel communicatie:
Endocrien:
endocriene cellen (Bv. Endocriene klieren)➔ maken hormonen ➔ losgelaten in bloed ➔ verspreid over
heel lichaam ➔ opgenomen door target cellen
Autocrien:
type groeistimulatie ➔ komt vaak voor bij cellen in weefselkweek. Meerdere groeifactoren werken op
deze wijze.
Paracrien:
Signalisatie blijft hier beperkt tot cellen in onmiddellijke omgeving. Dit wordt veroorzaakt door een
snelle opname, afbraak of immobilisatie.
Voorbeeld paracrine signalisatie: vrijzetting neurotransmitter via exocytose
Belangrijk: neurotransmitter is slechts tijdelijk aanwezig:
- endocytose (heropname) van neurotransmitter
- afbraak neurotransmitter door enzymen in de synaptische spleet (´synaptic cleft´)
- of geïmmobiliseerd door extracellulaire matrix
1) Directe cel-cel communicatie
- gap junctions (~ kanaal poriën)
- cadherins (adhering junction), tight junctions
Gap junction:
hemiconnexon (=6 connexines) van naburige cellen assembleren in een connexon
1 gap junctiekanaal = 2 connexonen (1 vnv beide cellen) = 2 x 6 connexinen
Een connexon of hemikanaal is een hexameer
,➔ openen/sluiten = gereguleerd door pH, Ca2+, cAMP(=Cyclic adenosine
monophosphate➔ a small, hydrophilic molecule, een belangerijke intracellulaire second
messenger)
veel connexons samen is een gap junction = intercellulaire kanalen:
→ Chemisch contact: moleculen tot ~1500 Da(=Dalton➔massa-eenheid) zijn permeabel
→ Elektrisch contact: inter-cellulaire porie met lage weerstand
➔belangrijk o.a. i/h har t
“Juxtacrien” = directe cel-cel communicatie !
2) Cel-cel communicatie via chemische signalen hoe:
➔endocrien, paracrien, autocrien
Type chemische signalen:
- amines (epinephrine (adrenaline), acetylcholine (Ach),…)
- peptiden/proteïnen (insuline, angiotensin 2,…)
- steroide hormonen (oestrogeen, cortisol, vitamine D,…)
- eicosanoids (= afgeleid van arachidonic acid, bvb prostaglandine,…)
- kleine moleculen (gassen CO2/NO, aminozuren, nucleotiden, ionen (Ca2+)
- temperatuur, licht, membraan tensie/stijfheid, voltage/spanning
Cel-cel communicatie = nodig voor coördinatie van cel activiteiten.
, Verschillende manieren van cel communicatie:
Endocrien:
endocriene cellen (Bv. Endocriene klieren)➔ maken hormonen ➔ losgelaten in bloed ➔ verspreid over
heel lichaam ➔ opgenomen door target cellen
Autocrien:
type groeistimulatie ➔ komt vaak voor bij cellen in weefselkweek. Meerdere groeifactoren werken op
deze wijze.
Paracrien:
Signalisatie blijft hier beperkt tot cellen in onmiddellijke omgeving. Dit wordt veroorzaakt door een
snelle opname, afbraak of immobilisatie.
Voorbeeld paracrine signalisatie: vrijzetting neurotransmitter via exocytose
Belangrijk: neurotransmitter is slechts tijdelijk aanwezig:
- endocytose (heropname) van neurotransmitter
- afbraak neurotransmitter door enzymen in de synaptische spleet (´synaptic cleft´)
- of geïmmobiliseerd door extracellulaire matrix
