Begrippen Wetenschapsfilosofie
Demarcatiedebat: Een belangrijk wetenschapsfilosofisch discussiepunt dat draait om de vraag hoe
we wat wetenschappelijk is onderscheiden van wat niet-wetenschappelijk is en hoe we zin van onzin
onderscheiden. Het gaat om de scheiding tussen wetenschap en pseudowetenschap.
Pseudowetenschap:
- Non-science posing as science, dus niet-wetenschappelijk.
- Niet in overeenstemming met geldende theorieën; haaks op echte wetenschap; geen
mainstream ideeën; afwijkend qua theorie.
Objectiviteit:
- Als afwezigheid van persoonlijke oordelen.
o ‘The view from nowhere’
o ‘Intersubjectief’
- Als waarheidsgetrouw, loyaal aan de feiten.
o Subject-object schema (Kant)
- Als afwezigheid van waardeoordelen of normatieve commitments
Naturalisme en interpretivisme zijn twee verschillende benaderingen van sociale wetenschap.
Naturalisme: Deze stroming gaat uit van empirie als basis van de verklaring en zegt dat sociale
fenomenen kunnen worden bestudeerd met behulp van wetenschappelijke methoden die vergelijkbaar
zijn met die in de natuurwetenschappen. De wereld is opgebouwd uit natuurlijke fenomenen en ook
de sociale wereld vloeit voort uit deze natuurlijke fenomenen. De taak van de wetenschapper is om
hierover theoretische, objectieve kennis te ontwikkelen.
Realisme: Theoretische beschrijvingen van de wereld komen overeen met de wetmatigheden waaruit
de wereld is opgesteld, alsof de theorie een foto-relatie aangaat met de werkelijkheid die je wil
beschrijven.
De wereld is opgebouwd uit natuurlijke fenomenen. We kunnen een wetenschappelijke methode
ontwikkelen die ons niet direct toegang geven tot die fenomenen, maar ons er wel dichtbij laten
komen. De wetenschappelijke kennis, theorie, concepten verwijzen naar de natuurlijke fenomenen in
de wereld, die er ook werkelijk zijn.
Instrumentalisme: Instrumentalistische opvatting over wat wetenschappelijke kennis is en wat dat
moet legitimeren (wat we moeten aanvaarden/verwerpen als kennis). De vraag of de kennis de
werkelijkheid beschrijft/foto-relatie aangaat met werkelijke fenomenen, wordt grotendeels als niet-
relevant beschouwd. Het leidt alleen maar tot eindeloos filosofisch geneuzel over wat waarheid is. Er
zijn geen a-priori criteria te bedenken op basis waarvan we de kennis kunnen vaststellen, dus de
legitimiteit van kennis is of het werkt.
- Anti-realistisch: Pretendeert niet realistisch te zijn; puur pragmatisch.
- Pragmatische of instrumenteel perspectief op theorievorming:
o Loslaten van metafysische discussies over waarheidsvindingen.
o Theorie wijst zijn kracht of waarde in de mate waarin het bevestigd wordt of
correleert in observaties.
Het idee van een kritieke test, waarbij gekeken wordt of een test klopt, wordt losgelaten en
instrumentalisten zijn sceptisch over het idee dat we ooit kunnen vaststellen dat een theorie klopt.
Probleem is namelijk dat je bij elke observatie de theorie in z'n geheel test; je kunt geen delen
isoleren. De oplossing is simpel: Als je observaties niet overeenkomen met de theorie, moet je de
theorie aanpassen totdat het wel correleert.
Tegelijkertijd impliceert dat ook dat instrumentalisten accepteren dat hun theorie en concepten een
constructie is van de werkelijkheid die je probeert te vangen, maar daarbij ook z'n beperkingen heeft.
De theorie is een construct.
1
Demarcatiedebat: Een belangrijk wetenschapsfilosofisch discussiepunt dat draait om de vraag hoe
we wat wetenschappelijk is onderscheiden van wat niet-wetenschappelijk is en hoe we zin van onzin
onderscheiden. Het gaat om de scheiding tussen wetenschap en pseudowetenschap.
Pseudowetenschap:
- Non-science posing as science, dus niet-wetenschappelijk.
- Niet in overeenstemming met geldende theorieën; haaks op echte wetenschap; geen
mainstream ideeën; afwijkend qua theorie.
Objectiviteit:
- Als afwezigheid van persoonlijke oordelen.
o ‘The view from nowhere’
o ‘Intersubjectief’
- Als waarheidsgetrouw, loyaal aan de feiten.
o Subject-object schema (Kant)
- Als afwezigheid van waardeoordelen of normatieve commitments
Naturalisme en interpretivisme zijn twee verschillende benaderingen van sociale wetenschap.
Naturalisme: Deze stroming gaat uit van empirie als basis van de verklaring en zegt dat sociale
fenomenen kunnen worden bestudeerd met behulp van wetenschappelijke methoden die vergelijkbaar
zijn met die in de natuurwetenschappen. De wereld is opgebouwd uit natuurlijke fenomenen en ook
de sociale wereld vloeit voort uit deze natuurlijke fenomenen. De taak van de wetenschapper is om
hierover theoretische, objectieve kennis te ontwikkelen.
Realisme: Theoretische beschrijvingen van de wereld komen overeen met de wetmatigheden waaruit
de wereld is opgesteld, alsof de theorie een foto-relatie aangaat met de werkelijkheid die je wil
beschrijven.
De wereld is opgebouwd uit natuurlijke fenomenen. We kunnen een wetenschappelijke methode
ontwikkelen die ons niet direct toegang geven tot die fenomenen, maar ons er wel dichtbij laten
komen. De wetenschappelijke kennis, theorie, concepten verwijzen naar de natuurlijke fenomenen in
de wereld, die er ook werkelijk zijn.
Instrumentalisme: Instrumentalistische opvatting over wat wetenschappelijke kennis is en wat dat
moet legitimeren (wat we moeten aanvaarden/verwerpen als kennis). De vraag of de kennis de
werkelijkheid beschrijft/foto-relatie aangaat met werkelijke fenomenen, wordt grotendeels als niet-
relevant beschouwd. Het leidt alleen maar tot eindeloos filosofisch geneuzel over wat waarheid is. Er
zijn geen a-priori criteria te bedenken op basis waarvan we de kennis kunnen vaststellen, dus de
legitimiteit van kennis is of het werkt.
- Anti-realistisch: Pretendeert niet realistisch te zijn; puur pragmatisch.
- Pragmatische of instrumenteel perspectief op theorievorming:
o Loslaten van metafysische discussies over waarheidsvindingen.
o Theorie wijst zijn kracht of waarde in de mate waarin het bevestigd wordt of
correleert in observaties.
Het idee van een kritieke test, waarbij gekeken wordt of een test klopt, wordt losgelaten en
instrumentalisten zijn sceptisch over het idee dat we ooit kunnen vaststellen dat een theorie klopt.
Probleem is namelijk dat je bij elke observatie de theorie in z'n geheel test; je kunt geen delen
isoleren. De oplossing is simpel: Als je observaties niet overeenkomen met de theorie, moet je de
theorie aanpassen totdat het wel correleert.
Tegelijkertijd impliceert dat ook dat instrumentalisten accepteren dat hun theorie en concepten een
constructie is van de werkelijkheid die je probeert te vangen, maar daarbij ook z'n beperkingen heeft.
De theorie is een construct.
1
