Samenvatting
Orthopedagogiek
Casustoets 2.2: Kinderen eerst!
1. Werkveld
1.1 Ontwikkelingen in het werkveld
In de negentiende eeuw was het aantal instellingen dat zich bezighield met speciale
opvoeding en onderwijs nihil. Hedendaags ligt het accent op de natuurlijke opvoedingssituatie
vanuit het motto: ‘zo normaal mogelijk’. De rol van de deskundige is veel minder prominent:
de cliënt staat centraal. De hulpverlening is gericht op een zo snel mogelijk ‘herstel van het
gewone leven’, al dan niet met extra ondersteuning.
De toegenomen klant- of vraaggerichtheid van de zorg en de toegenomen kennis over wat in
welke situatie de beste vorm van hulp is, heeft geleid tot een grote diferentiatie in het
aanbod.
Aanvankelijk richtte de hulpverlening zich primair op kinderen die uitvielen vanwege een
zichtbare beperking op zintuigelijk of verstandelijk gebied. Later kwam daar de verwaarloosde
en criminele jeugd bij. Mede door de toegenomen complexiteit van onze samenleving en
grotere onzekerheid bij primair opvoeders wordt er tegenwoordig veel meer hulp gevraagd bij
lichtere opvoedings- en ontwikkelingsproblemen.
Bij vroegtijdige onderkenning en ondersteuning kan verergering van de problemen worden
tegengegaan en kunnen bijkomende problemen zo veel mogelijk worden voorkomen. Een
minder gewenst efect bij dit uitgangspunt is echter dat problematisering en medicalisering
kunnen leiden tot een te grote verruiming van de doelgroep. Ook het idee van ‘maakbaarheid’
en de hoop op ‘genezing’ kunnen leiden tot een ongewenste verruiming.
Preventie is in te delen in drie soorten:
Primaire preventie
Omvat de activiteiten die gericht zijn op het voorkomen van problemen.
Secundaire preventie
Is gericht op het zo vroeg mogelijk signaleren en aansluitend hulp bieden, zodat een
negatieve ontwikkeling of negatieve efecten van problemen zoveel mogelijk kunnen
worden voorkomen.
Tertiaire preventie
Richt zich op het voorkomen van verergering van problemen en het voorkomen van extra
complicaties.
Na de opkomst in de jaren zeventig en tachtig van allerlei tegenbewegingen tegen de
geïnstitutionaliseerde zorg kwam er langzaam maar zeker een verschuiving in de positie van
de cliënt. Hulp in zorg en onderwijs werd meer vraaggericht of vraaggestuurd. In de jeugdzorg
vond een verschuiving plaats ten gevolge van het ‘zo-zo-zo’-beleid (‘zo snel mogelijk, zo
dichtbij mogelijk en zo efciënt mogelijk).
,1.2 Huidig werkveld: beleid en wettelijke kaders
Tekortkomingen van het oude stelsel Jeugdzorg:
Tekortschietende samenwerking t.a.v. kinderen en ouders
Er was een te grote druk op gespecialiseerde zorg
Residentiele hulpverlening
Afwijkend gedrag onnodig gemedicaliseerd (medisch model stond centraal)
Het probleem werd groter gemaakt dan dat het daadwerkelijk was
Recht op zorg had een kostend opdrijvend efect
Op 1 januari 2015 is de nieuwe Jeugdwet ingevoerd en heeft er een transitie en een
transformatie binnen de Jeugdzorg plaatsgevonden. Er was sprake van decentralisatie:
gemeenten werden verantwoordelijk. De gedachte hierachter was dat elke gemeente zijn
burger het beste kent.
Grootscheepse hervormingen in de (langdurige) zorg voor jeugd
Zowel wbt besturing en fnanciering als inhoud
Tegelijkertijd: hervormingen in de maatschappelijke zorg (WMO, Participatiewet) en
onderwijs (Passend Onderwijs)
Kerngedachten: meedoen, op eigen kracht en anders; Zo, Zo ,Zo
Transitie: overheveling/verschuiving van verantwoordelijkheden en geldstromen
Van rijk/provincies en zorgkantoren naar de gemeenten.
Transformatie: ‘anders gaan zorgen’ (transformeren)
Meedoen, zoveel mogelijk op eigen kracht.
De nieuwe Jeugdwet kent 5 uitgangspunten:
Preventie en uitgaan van eigen verantwoordelijkheid en eigen mogelijkheden van
jeugdigen en hun ouders, met inzet van hun sociale netwerk;
De-medicaliseren, ‘ontzorgen’ en normaliseren door onder meer het opvoedkundig
klimaat te versterken in gezinnen, wijken, scholen en in voorzieningen als
kinderopvang en peuterspeelzalen;
Eerder de juiste hulp op maat te bieden om jeugdigen en gezinnen zo snel mogelijk, zo
dichtbij mogelijk en zo efectief mogelijke hulp te bieden met oog voor de
(kosten)efectiviteit van de geboden hulp;
Hulp zo snel mogelijk, zo dichtbij mogelijk en zo efectief mogelijk Zo, Zo, Zo beleid
Integrale hulp aan gezinnen volgens het uitgangspunt één gezin, één plan, één
regisseur;
Meer ruimte voor professionals om de juiste hulp te bieden door vermindering van
regeldruk.
Concreet beoogde veranderingen:
Vroegtijdige ondersteuning
Meer zorg op maat
Betere samenwerking rondom gezinnen
Zorgplicht gemeenten i.p.v. wettelijke aanspraak op zorg
Gemeente koopt zoveel jeugdzorg in als nodig
Gemeente zijn zelf verantwoordelijk om hun jeugdzorg in te kopen bij verschillende
jeugdzorgorganisaties.
Ouders, maar ook professionals worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid
Professionaliseringslag:
, ‘Alsof het je eigen kind is’, motto voor waarden die professionals moeten hanteren
Verplichte bij- en herscholing jeugdzorgmedewerkers
Meer beroepen onder registratie- en tuchtrecht
Verplichte beroepsregistratie jeugdzorgwerker
Uitstroomprofel jeugdzorgwerker
Hervorming maatschappelijke zorg Drie decentralisaties in de zorg: de Jeugdwet en:
Participatiewet, wet voor werk en inkomen:
Elke burger heeft de plicht om (maatschappelijk) bij te dragen. ‘Geen uitkering zonder
inzet’. Alleen nog een WaJong-uitkering bij 100% arbeidsongeschiktheid herkeuringen
Wet Maatschappelijke Opvang (WMO)
Ook in de zorg moet eerst op eigen kracht worden teruggevallen, voordat de
(gemeentelijke) overheid bijspringt.
De Wet op passend onderwijs (1 augustus 2014) stelt dat elk kind recht heeft op passend
onderwijs (onderwijs op niveau). Daarnaast heeft elk kind het recht om mee te doen en erbij
te horen (inclusief). Waar voorheen kinderen veel sneller naar speciaal onderwijs werden
gestuurd, is het nu verplicht om een kind zo lang mogelijk op het regulier onderwijs te houden.
Scholen hebben een zorgplicht; zolang een andere school een kind nog niet heeft
aangenomen, is de huidige school verplicht om het kind onderwijs te bieden.
1.2 Kaders bij gedwongen ingrijpen p.o.s.
Ouders hebben tot 18 jaar gezag over het kind. Bij gezag heb je de plicht om zo goed mogelijk
voor je kind te zorgen. Je bent namelijk verantwoordelijk en kan wanneer je dit niet doet hier
voor terecht gesteld worden. Met het gezag ben je dus ook de wettelijke vertegenwoordiger
van het kind. Beide ouders zijn gelijk. Wanneer ouders bijvoorbeeld scheiden, blijven beide
ouders wettelijke vertegenwoordiger.
Ouders hebben een onderhoudsplicht tot 21 jaar. Wanneer ongehuwde mensen een kind
krijgen heeft de vader geen gezag, maar erkenning. Erkenning geeft weinig juridische
mogelijkheden. Wanneer her kind geboren wordt kan gezag voor de vader aangevraagd
worden.
Voogdij heeft betrekking op iemand die het gezag heeft over het kind, maar niet de
biologische ouder is. Voogdij moet altijd worden aangevraagd en juridisch worden vastgelegd.
Bij voogdijschap is er de plicht tot opvoeden en verzorgen, maar dit hoef je niet per se zelf te
doen. Belangrijk hierbij is dat voogdijschap vrijwillig (vastgelegd bij overlijden, of wanneer
iemand denkt niet meer voor zijn of haar kind te kunnen zorgen) of onvrijwillig (ouders worden
uit het gezag ontheven) kan zijn.
Wanneer er sprake is van een bedreigende ontwikkeling bij kinderen heeft de raad voor de
kinderbescherming als centrale rol onderzoek en advies: onderzoeken wat de situatie is en
daar een advies over geven.
Een kinderrechter besluit wanneer er kinderbeschermingsmaatregelen worden ingezet, zoals
een OTS of gezagsbeëindigende maatregel.
De raad van de kinderbescherming onderzoekt de situatie en geeft advies aan de
kinderrechter.
Jeugdbeschermer: monitoren toezicht houden op het proces.
Jeugdzorgorganisatie: uitvoeren van de daadwerkelijke hulp.
1.2.1 Ondertoezichtstelling (OTS)
Een OTS is een onder toezicht stelling. Deze wordt opgelegd wanneer gezagdragers
onvoldoende adequate invulling geven aan gezag. De ontwikkeling van het kind wordt dus
Orthopedagogiek
Casustoets 2.2: Kinderen eerst!
1. Werkveld
1.1 Ontwikkelingen in het werkveld
In de negentiende eeuw was het aantal instellingen dat zich bezighield met speciale
opvoeding en onderwijs nihil. Hedendaags ligt het accent op de natuurlijke opvoedingssituatie
vanuit het motto: ‘zo normaal mogelijk’. De rol van de deskundige is veel minder prominent:
de cliënt staat centraal. De hulpverlening is gericht op een zo snel mogelijk ‘herstel van het
gewone leven’, al dan niet met extra ondersteuning.
De toegenomen klant- of vraaggerichtheid van de zorg en de toegenomen kennis over wat in
welke situatie de beste vorm van hulp is, heeft geleid tot een grote diferentiatie in het
aanbod.
Aanvankelijk richtte de hulpverlening zich primair op kinderen die uitvielen vanwege een
zichtbare beperking op zintuigelijk of verstandelijk gebied. Later kwam daar de verwaarloosde
en criminele jeugd bij. Mede door de toegenomen complexiteit van onze samenleving en
grotere onzekerheid bij primair opvoeders wordt er tegenwoordig veel meer hulp gevraagd bij
lichtere opvoedings- en ontwikkelingsproblemen.
Bij vroegtijdige onderkenning en ondersteuning kan verergering van de problemen worden
tegengegaan en kunnen bijkomende problemen zo veel mogelijk worden voorkomen. Een
minder gewenst efect bij dit uitgangspunt is echter dat problematisering en medicalisering
kunnen leiden tot een te grote verruiming van de doelgroep. Ook het idee van ‘maakbaarheid’
en de hoop op ‘genezing’ kunnen leiden tot een ongewenste verruiming.
Preventie is in te delen in drie soorten:
Primaire preventie
Omvat de activiteiten die gericht zijn op het voorkomen van problemen.
Secundaire preventie
Is gericht op het zo vroeg mogelijk signaleren en aansluitend hulp bieden, zodat een
negatieve ontwikkeling of negatieve efecten van problemen zoveel mogelijk kunnen
worden voorkomen.
Tertiaire preventie
Richt zich op het voorkomen van verergering van problemen en het voorkomen van extra
complicaties.
Na de opkomst in de jaren zeventig en tachtig van allerlei tegenbewegingen tegen de
geïnstitutionaliseerde zorg kwam er langzaam maar zeker een verschuiving in de positie van
de cliënt. Hulp in zorg en onderwijs werd meer vraaggericht of vraaggestuurd. In de jeugdzorg
vond een verschuiving plaats ten gevolge van het ‘zo-zo-zo’-beleid (‘zo snel mogelijk, zo
dichtbij mogelijk en zo efciënt mogelijk).
,1.2 Huidig werkveld: beleid en wettelijke kaders
Tekortkomingen van het oude stelsel Jeugdzorg:
Tekortschietende samenwerking t.a.v. kinderen en ouders
Er was een te grote druk op gespecialiseerde zorg
Residentiele hulpverlening
Afwijkend gedrag onnodig gemedicaliseerd (medisch model stond centraal)
Het probleem werd groter gemaakt dan dat het daadwerkelijk was
Recht op zorg had een kostend opdrijvend efect
Op 1 januari 2015 is de nieuwe Jeugdwet ingevoerd en heeft er een transitie en een
transformatie binnen de Jeugdzorg plaatsgevonden. Er was sprake van decentralisatie:
gemeenten werden verantwoordelijk. De gedachte hierachter was dat elke gemeente zijn
burger het beste kent.
Grootscheepse hervormingen in de (langdurige) zorg voor jeugd
Zowel wbt besturing en fnanciering als inhoud
Tegelijkertijd: hervormingen in de maatschappelijke zorg (WMO, Participatiewet) en
onderwijs (Passend Onderwijs)
Kerngedachten: meedoen, op eigen kracht en anders; Zo, Zo ,Zo
Transitie: overheveling/verschuiving van verantwoordelijkheden en geldstromen
Van rijk/provincies en zorgkantoren naar de gemeenten.
Transformatie: ‘anders gaan zorgen’ (transformeren)
Meedoen, zoveel mogelijk op eigen kracht.
De nieuwe Jeugdwet kent 5 uitgangspunten:
Preventie en uitgaan van eigen verantwoordelijkheid en eigen mogelijkheden van
jeugdigen en hun ouders, met inzet van hun sociale netwerk;
De-medicaliseren, ‘ontzorgen’ en normaliseren door onder meer het opvoedkundig
klimaat te versterken in gezinnen, wijken, scholen en in voorzieningen als
kinderopvang en peuterspeelzalen;
Eerder de juiste hulp op maat te bieden om jeugdigen en gezinnen zo snel mogelijk, zo
dichtbij mogelijk en zo efectief mogelijke hulp te bieden met oog voor de
(kosten)efectiviteit van de geboden hulp;
Hulp zo snel mogelijk, zo dichtbij mogelijk en zo efectief mogelijk Zo, Zo, Zo beleid
Integrale hulp aan gezinnen volgens het uitgangspunt één gezin, één plan, één
regisseur;
Meer ruimte voor professionals om de juiste hulp te bieden door vermindering van
regeldruk.
Concreet beoogde veranderingen:
Vroegtijdige ondersteuning
Meer zorg op maat
Betere samenwerking rondom gezinnen
Zorgplicht gemeenten i.p.v. wettelijke aanspraak op zorg
Gemeente koopt zoveel jeugdzorg in als nodig
Gemeente zijn zelf verantwoordelijk om hun jeugdzorg in te kopen bij verschillende
jeugdzorgorganisaties.
Ouders, maar ook professionals worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid
Professionaliseringslag:
, ‘Alsof het je eigen kind is’, motto voor waarden die professionals moeten hanteren
Verplichte bij- en herscholing jeugdzorgmedewerkers
Meer beroepen onder registratie- en tuchtrecht
Verplichte beroepsregistratie jeugdzorgwerker
Uitstroomprofel jeugdzorgwerker
Hervorming maatschappelijke zorg Drie decentralisaties in de zorg: de Jeugdwet en:
Participatiewet, wet voor werk en inkomen:
Elke burger heeft de plicht om (maatschappelijk) bij te dragen. ‘Geen uitkering zonder
inzet’. Alleen nog een WaJong-uitkering bij 100% arbeidsongeschiktheid herkeuringen
Wet Maatschappelijke Opvang (WMO)
Ook in de zorg moet eerst op eigen kracht worden teruggevallen, voordat de
(gemeentelijke) overheid bijspringt.
De Wet op passend onderwijs (1 augustus 2014) stelt dat elk kind recht heeft op passend
onderwijs (onderwijs op niveau). Daarnaast heeft elk kind het recht om mee te doen en erbij
te horen (inclusief). Waar voorheen kinderen veel sneller naar speciaal onderwijs werden
gestuurd, is het nu verplicht om een kind zo lang mogelijk op het regulier onderwijs te houden.
Scholen hebben een zorgplicht; zolang een andere school een kind nog niet heeft
aangenomen, is de huidige school verplicht om het kind onderwijs te bieden.
1.2 Kaders bij gedwongen ingrijpen p.o.s.
Ouders hebben tot 18 jaar gezag over het kind. Bij gezag heb je de plicht om zo goed mogelijk
voor je kind te zorgen. Je bent namelijk verantwoordelijk en kan wanneer je dit niet doet hier
voor terecht gesteld worden. Met het gezag ben je dus ook de wettelijke vertegenwoordiger
van het kind. Beide ouders zijn gelijk. Wanneer ouders bijvoorbeeld scheiden, blijven beide
ouders wettelijke vertegenwoordiger.
Ouders hebben een onderhoudsplicht tot 21 jaar. Wanneer ongehuwde mensen een kind
krijgen heeft de vader geen gezag, maar erkenning. Erkenning geeft weinig juridische
mogelijkheden. Wanneer her kind geboren wordt kan gezag voor de vader aangevraagd
worden.
Voogdij heeft betrekking op iemand die het gezag heeft over het kind, maar niet de
biologische ouder is. Voogdij moet altijd worden aangevraagd en juridisch worden vastgelegd.
Bij voogdijschap is er de plicht tot opvoeden en verzorgen, maar dit hoef je niet per se zelf te
doen. Belangrijk hierbij is dat voogdijschap vrijwillig (vastgelegd bij overlijden, of wanneer
iemand denkt niet meer voor zijn of haar kind te kunnen zorgen) of onvrijwillig (ouders worden
uit het gezag ontheven) kan zijn.
Wanneer er sprake is van een bedreigende ontwikkeling bij kinderen heeft de raad voor de
kinderbescherming als centrale rol onderzoek en advies: onderzoeken wat de situatie is en
daar een advies over geven.
Een kinderrechter besluit wanneer er kinderbeschermingsmaatregelen worden ingezet, zoals
een OTS of gezagsbeëindigende maatregel.
De raad van de kinderbescherming onderzoekt de situatie en geeft advies aan de
kinderrechter.
Jeugdbeschermer: monitoren toezicht houden op het proces.
Jeugdzorgorganisatie: uitvoeren van de daadwerkelijke hulp.
1.2.1 Ondertoezichtstelling (OTS)
Een OTS is een onder toezicht stelling. Deze wordt opgelegd wanneer gezagdragers
onvoldoende adequate invulling geven aan gezag. De ontwikkeling van het kind wordt dus
