Samenvatting Kennisbasis geschiedenis H1-11

Kennisbasis geschiedenis & samenleving

1. Bronnen van het verleden
Archeoloog houdt zich bezig met het bodemarchief
 Vinden, conserveren en bestuderen van vondsten
 Verdrag van Malta (1992) – archeologisch erfgoed beter beschermen
 Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM)
 Belangrijk is het dateren van de vondst
o Relatieve ouderdomsbepaling onderlinge tjdsverhouding tussen vondsten
waarbij de bodemlaag een rol speelt
o Absolute ouderdomsbepaling onderzoek met radioacteve elementen en er
zo achter komen is de geschate tjd

Historicus houdt zich met het archief
 Bronnen uit het verleden worden verzameld en geordend – historische feiten en dan
wordt er een beeld geschetst
 Schrifelijke documenten, interviews, overleveringen

2. Tijd van Jagers en Boeren (tot ongeveer 50 voor Chr.)
2.1 Ooit is alles begonnen
Aarde is 5 miljard jaar geleden in de heelal ontstaan
 Hete gas- en stofwolk in elkaar gedrukt tot harde kern
 Hominiden aapachtge stamvader
 Handige mens (Homo Hablilis) – Rechtopgaande mens (Homo Erectus) – Denkende
mens (Homo Sapiens)

2.2 Jagers/verzamelaars: Rendierjagers
 Glacialen Ijstjden van ongeveer 1000000 jaar, afgewisseld met interglacialen
(warmere periodes) van ongeveer 200000 jaar
 Voorlaatste ijstjd (2000000-1300000 jaar geleden) ijs een lijn van Düsseldorf,
Nijmegen en Haarlem0 Zorgde voor huidige niveauverschillen in de bodem0
 Laatste ijstjd (1200000-100000 jaar geleden) ijs reikt tot ongeveer Hamburg0 Daling
zeespiegel van 120 m, doordat een groot deel is drooggevallen0
 700.000 jaar geleden oudste sporen van menselijke actviteiten in Italië0
 Neanderthalers 1300000-350000 jaar geleden, goed aangepast aan koude noordelijke
klimaat, grotbewoners van Frankrijk tot Israël0

Nomadische leefwijze
 Voedsel verkregen door verzamelen, jagen en vissen
 Wonen in tjdelijke kampementen in de nabijheid van voedsel
 De mensen volgen kudden dieren
 Enige sporen waren hun kampementen (beeldjes, muurschilderingen)




1

,Rendierjagers 120000 jaar geleden stjgende temperatuur, Lage Landen liepen er wolharige
mammoeten, mensen kwamen hier ook heen0
 Ijs begint te smelten (100000 jaar geleden)
 Rendier was hoofdvoedsel
 Gebruiken alles van rendier, voor kleding, tenten, gereedschap
 Sporen van kampementen van vuurplaats vlakbij water
 Door stjgende temperatuur smelt het ijs en stjgt de zeespiegel

2.3 De eerste boeren
 Agrarische Revolutie (neolithische) eigen voedsel produceren
o Akkerbouw: verbouwen van granen
o Veeteelt: temmen van vee
 Vruchtbare halve maan gebied van de Perzische Golf via Syrië tot Egypte

Bandceramische cultuur 5300 vestgen in Limburg, vernoemd naar hun aardewerk
 Lössplateau Zuid-Limburg klimaat vochtger en warmer
 Lange, rechthoekige huizen (plategronden gevonden in verkleuring grond)
 Agrarische leefwijze, maar jagen en verzamelen ook nog
 Gebruiksvoorwerpen: dissels, gaafstokken en hakken, vuurstenen, driehoekige
pijlspitsen
 Cultuuruitng: bolvormige poten met versiering in de vorm van banden

Hunebedbouwers (3400-2850 voor Chr0)
 Ook wel trechtbekercultuur
 Huizen met veel bewoners rond akkers bij het bos
 Verbouwen emmer, gerst, eenkoorn, vlas en peulvruchten
 Runderen, schapen en geiten
 Handel met Scandinavië: vuurstenen bijlen, barnsteen, koperen sieraden, gitkralen
en donkerrode vuursteenknollen
 Cultuuruitng: poten opgebouwd uit rolletjes klei, trechtbekers, emmers, kommen,
schalen, kruiken, kraaghalsfesjes en lepels met holle steel

Steentjd 3000000-20000 voor Chr0
Bronstjd 2100-700 voor Chr0
IJzertjd 700-50 voor Chr0

Tijdens de ijzertjd verlaten bewoners Drenthe en vestgen in de Fries-Groningse kleistreek0
 Houden vee en verbouwen ze gewassen
 Delen van het land overstromen, dus zorgen ze voor verhogingen waar op ze hun
boerderijen bouwen0 Dit noemt men terpen (wierden)
 Einde ijzertjd: Germanen




2

, 3. Tijd van Grieken en Romeinen (50 voor Chr. – 500 na Chr.)
3.1 Het verschijnsel stad
 Aanwezigheid stadsrechten
 Concentrate grote aantallen mensen op klein grondgebied
 Handelaren en ambachtslieden ver in meerderheid ten opzichte landbouwers
 Bestuurlijke, economische, culturele, militaire functes openbare gebouwen
 Afbakening met stadsmuur of wal met toegangspoorten

De oudste steden
 Jericho: 9000 voor Chr0 vestgen hier nomaden, door handel een welvarende stad
 Catal Hüyük: 6500 voor Chr0 Duizend huizen liggen tegen elkaar onder straten
 Soemerische stadstaten: 5000 voor Chr0 Hier is het spijkerschrif ontstaan
 Oude Egypte: 2800-700 voor Chr0
o Oude Rijk (2800-2200 voor Chr0)
 Hoofdstad Memphis
 Farao
o Middenrijk (2100-1650 voor Chr0)
 Hoofdstad Thebe
o Nieuwe Rijk
 Hoofdstad El Amarna
 Hiërogliefenschrif (beeldschrif van Egyptenaren)

De verspreiding van het verschijnsel stad
 8e eeuw v0 Chr0 ontstaan van Griekse stadstaten
 Democrate ontwikkelt
 Stadstaten oligarchische regeringsvorm: kleine groep die bestuurt
 Slaven spelen belangrijke rol: doen huishoudelijk werk, werken op het land, in de
mijnen en verrichten allerlei beroepswerkzaamheden
 Leterschrif met leters van het Griekse alfabet
 Rome ontstaan op 21 april 754, gestcht door twee broers grootgebracht door een
wolf (Romulus en Remus)

3.2 Van stadstaat tot wereldmacht
 Rome eerst boerenbezetng, later hoofdstad koninkrijk en vanaf 510 voor Chr0 de
hoofdstad van de republiek
 Middellandse Zee = Mare Nostrum (onze zee) in het Romeinse Rijk
 Julius Caesar valt 1 eeuw voor Chr0 met legers Gallië binnen en krijgt de macht
o Tijdrekening bedacht (365 dagen, 12 maanden)
o 44 voor Christus wordt hij vermoord
o Zoon Augustus wordt eerste keizer van het rijk
 Pax Romana (tjd van de Romeinse vrede)
 Stad centrum van samenleving
o Opgebouwd als een dambord
o Weten hoeveel mensen er in kunnen wonen ivm0 Watervoorziening
o Amfitheaters

3

, 4