Hoofdstuk 1: De geschiedenis van kindermishandeling
Eind 19e eeuw: opkomst kinderbescherming
- Kinderen werden gezien als onvorwaardelijk bezit van ouders en als verzekering van
inkomen & verzorging voor de oude dag ingrijpen gebeurde zelden
- In VS naar aanleiding van Mary Ellen, de naar de bond voor dierenbescherming werd
gebracht New York Society for the Prevention of Cruelty to Children (1875)
- Nederlandse Bond tot Kinderbescherming (1899, Cort van der Linden)
o Mishandelde kinderen werden vooral gezien als ‘criminelen in de dop’, een
bedreiging voor de samenleving
Kinderwetten 1905
- BW 1838: ouders hebben de plicht om hun kinderen te onderhouden en op te voeden,
maar er stond geen straf op, tenzij er een ernstig misdrijf werd gepleegd
- Kinderwetje van Houten (1874): verbod op fabrieksarbeid voor kinderen <12
- Leerplichtwet (1901): alle kinderen van 6-12 zijn verplicht naar school te gaan + alle
kinderarbeid verboden tot 12 jaar
o Daarna verandering in idee van ouderschap: overheid moest mogelijkheid
hebben in te grijpen in opvoeding
- Kinderwetten (1905)
o Burgerlijke kinderwet: over ouderlijke macht en eventuele instelling van
voogdij
o Strafrechtelijke Kinderwet: aanpak van kinderen, die een misdrijf hadden
gepleegd
o Kinderbeginselenwet: oprichting van instanties die de praktische uitoering van
de eerste twee wetten in handen kregen
Kinderen waren niet langer bezit van ouders, ouders moesten er zijn voor
kinderen. Opvoeden werd een plicht.
Jaren ’60: ‘ontdekking’ kindermishandeling
- Kempe (1962): ‘the bones tell the story a child is too frightened to tell’
- 1967: artikel over kindermishandeling, 1200 kinderen per jaar zo ernstig mishandeld
dat ze moeten worden opgenomen
- 1972: oprichting Bureau Vertrouwensarts inzae Kindermishandeling
Jaren 70-80: betuttelen
- Vereniging Kinderen-Ouders-Grootouders : kinderbescherming is kidnerdief en
paternalistische organisatie
- Hulpverlening ging vaak over de hoofden van ouders heen
Eind vorige eeuw: wetgeving verbetert rechtspositie ouder en kind
- 1992: Wet op jeugdhulpverlening
o ‘Zo-zo-zo beleid’: hulpverlening moest zo tijdig mogelijk, in zo licht
mogelijke vorm, zo kort mogelijk, en zo dicht mogelijk bij huis gebeuren
1
, o Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK): signalering
kindermishandeling
o Aanpassing 1994: Bureau Jeugdzorg voor regionale overheden
Begin deze eeuw: roep preventieve aanpak
- Nieuwe vorm van kritiek: waar blijft de preventieve aanpak?/ waarom kunnen
kinderen die gevaar lopen niet beschermd worden?
- Savanna-effect: meer alerte beliedsvoering van de jeugdzorg + toename aantal
begeleidingen door gezinsvoogden (na de dood van Savanna)
De RAAK-aanpak
- 2000: Reflectie- en Actiegroep Aanpak Kindermishandeling (Andries van Dantzig)
- Grote invloed op beleid in Nederland
- Aparte minister voor jeugdbeleid
- Grondwet democratische opvoeding
o Elk kind heeft recht op eerbiediging en bescherming van zijn/haar lichamelijke
en geestelijke integriteit
o De veiligheid, gezondheid en algehele ontwikkeling van een kind zijn de
gemeenschappelijke en individuele verantwoordelijkheid an alle leden van de
samenleving
o Niemand wordt geacht een kind te verzorgen/op teoeden zonder dat daartoe
een cursus, training of opleiding heeft gevolgd, en wordt
geadviseerd/bijgestaan
- 5 niveaus
o Algemene preventie voor iedereen
o Preventie voor gezinnen in risicosituaties
o Specifieke preventie gericht op ouders/kinderen waarbij veel risicofactoren
aanwezig zijn
o Ingrijpen bij vroege signalen bij specifieke gezinnen
o Bescherming en hulpverlening bij vermoedens/constatering van
kindermishandeling
2010 en verder: veiligheid en handelen centraal
- Het is de taa an de overheid kinderen veiligheid te brengen wanneer ouders dat niet of
niet toereikend doen
- Actieplan Aanpak Kindermishandeling – 3 pijlers:
o Voorkomen
o Krachten bundelen door multidisciplinaire aanoak
o Aanpakken van fysieke mishandeling en seksueel misbruik
2015-2018: jeugdagenda
- Decentralisatie jeugdhulp
- Veilig thuis
- Focus: doe wat lokaal werkt en deel deze good practices landelijk
2
, Hoofdstuk 5: Wat is kindermishandeling?
Definitie Jeugdwet
- Kindermishandeling is elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of
gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of
andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van
afhankelijkheid of onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige
schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de
vorm an fysiek of psychisch letsel.
o Dreigende schade: belangrijkste element (dat een kind schade oploopt of
dreigt op te lopen)
o Elke vorm: meer dann alleen lichamelijk
o Actief/passief: ook verwaarlozing
Lichamelijke mishandeling
- Alle vormen an lichamelijk geweld tegen een kind
- Pedagogische tik: niet toegestaan!
o Kan leiden tot meer
o Geeft verkeerd voorbeeld
- Shaken-baby syndroom/ Inflicted Traumatic Brain Injury (ITBI): kind hard door
elkaar geschud
- Munchausen by proxy/ Pediatric condition falsification (PCF)/ Factitious Disorder
by Proxy (FDP): kind opzettelijk ziek maken of beweren dat het ziek is
- Foetale mishandeling: ongeboren kind blootstellen aan gezondheidsrisico’s (ook als
zwangere vrouw mishandeld word)
- Kinderdoding: ieder jaar 35 kinderen tussen 0-12 NODO-procedure (Nader
Onderzoek Doodsoorzaak)
o Meldingsplicht als kind overlijdt – artsen moeten altijd contact opnemen met
een lijkschouwer als een kind overlijdt, niet alleen als er vermoedens zijn
o Wordt bepaald of er nader onderzoek moet worden gedaan
Psychische mishandeling
- Min of meer bewust vijandig gedrag van ouder naar kind
- Kan ook zijn: onredelijk hoge eisen
Lichamelijke verwaarlozing
- Geen oog voor het kind op het gebied van eten, kleding, onderdak en hygiëne
- Ook:
o Kind blootgesteld aan gevaarlijke situaties
o Kind leeft in ongezonde of gevaarlijke leefomgeving (rondslingerende
medicijnen, scharen, schoonmaakmiddelen)
o Er te weinig toezicht is om de zorg voor het kind op zich te nemen
o Verwaarlozing van medische verzorging
Psychische verwaarlozing
3
Eind 19e eeuw: opkomst kinderbescherming
- Kinderen werden gezien als onvorwaardelijk bezit van ouders en als verzekering van
inkomen & verzorging voor de oude dag ingrijpen gebeurde zelden
- In VS naar aanleiding van Mary Ellen, de naar de bond voor dierenbescherming werd
gebracht New York Society for the Prevention of Cruelty to Children (1875)
- Nederlandse Bond tot Kinderbescherming (1899, Cort van der Linden)
o Mishandelde kinderen werden vooral gezien als ‘criminelen in de dop’, een
bedreiging voor de samenleving
Kinderwetten 1905
- BW 1838: ouders hebben de plicht om hun kinderen te onderhouden en op te voeden,
maar er stond geen straf op, tenzij er een ernstig misdrijf werd gepleegd
- Kinderwetje van Houten (1874): verbod op fabrieksarbeid voor kinderen <12
- Leerplichtwet (1901): alle kinderen van 6-12 zijn verplicht naar school te gaan + alle
kinderarbeid verboden tot 12 jaar
o Daarna verandering in idee van ouderschap: overheid moest mogelijkheid
hebben in te grijpen in opvoeding
- Kinderwetten (1905)
o Burgerlijke kinderwet: over ouderlijke macht en eventuele instelling van
voogdij
o Strafrechtelijke Kinderwet: aanpak van kinderen, die een misdrijf hadden
gepleegd
o Kinderbeginselenwet: oprichting van instanties die de praktische uitoering van
de eerste twee wetten in handen kregen
Kinderen waren niet langer bezit van ouders, ouders moesten er zijn voor
kinderen. Opvoeden werd een plicht.
Jaren ’60: ‘ontdekking’ kindermishandeling
- Kempe (1962): ‘the bones tell the story a child is too frightened to tell’
- 1967: artikel over kindermishandeling, 1200 kinderen per jaar zo ernstig mishandeld
dat ze moeten worden opgenomen
- 1972: oprichting Bureau Vertrouwensarts inzae Kindermishandeling
Jaren 70-80: betuttelen
- Vereniging Kinderen-Ouders-Grootouders : kinderbescherming is kidnerdief en
paternalistische organisatie
- Hulpverlening ging vaak over de hoofden van ouders heen
Eind vorige eeuw: wetgeving verbetert rechtspositie ouder en kind
- 1992: Wet op jeugdhulpverlening
o ‘Zo-zo-zo beleid’: hulpverlening moest zo tijdig mogelijk, in zo licht
mogelijke vorm, zo kort mogelijk, en zo dicht mogelijk bij huis gebeuren
1
, o Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK): signalering
kindermishandeling
o Aanpassing 1994: Bureau Jeugdzorg voor regionale overheden
Begin deze eeuw: roep preventieve aanpak
- Nieuwe vorm van kritiek: waar blijft de preventieve aanpak?/ waarom kunnen
kinderen die gevaar lopen niet beschermd worden?
- Savanna-effect: meer alerte beliedsvoering van de jeugdzorg + toename aantal
begeleidingen door gezinsvoogden (na de dood van Savanna)
De RAAK-aanpak
- 2000: Reflectie- en Actiegroep Aanpak Kindermishandeling (Andries van Dantzig)
- Grote invloed op beleid in Nederland
- Aparte minister voor jeugdbeleid
- Grondwet democratische opvoeding
o Elk kind heeft recht op eerbiediging en bescherming van zijn/haar lichamelijke
en geestelijke integriteit
o De veiligheid, gezondheid en algehele ontwikkeling van een kind zijn de
gemeenschappelijke en individuele verantwoordelijkheid an alle leden van de
samenleving
o Niemand wordt geacht een kind te verzorgen/op teoeden zonder dat daartoe
een cursus, training of opleiding heeft gevolgd, en wordt
geadviseerd/bijgestaan
- 5 niveaus
o Algemene preventie voor iedereen
o Preventie voor gezinnen in risicosituaties
o Specifieke preventie gericht op ouders/kinderen waarbij veel risicofactoren
aanwezig zijn
o Ingrijpen bij vroege signalen bij specifieke gezinnen
o Bescherming en hulpverlening bij vermoedens/constatering van
kindermishandeling
2010 en verder: veiligheid en handelen centraal
- Het is de taa an de overheid kinderen veiligheid te brengen wanneer ouders dat niet of
niet toereikend doen
- Actieplan Aanpak Kindermishandeling – 3 pijlers:
o Voorkomen
o Krachten bundelen door multidisciplinaire aanoak
o Aanpakken van fysieke mishandeling en seksueel misbruik
2015-2018: jeugdagenda
- Decentralisatie jeugdhulp
- Veilig thuis
- Focus: doe wat lokaal werkt en deel deze good practices landelijk
2
, Hoofdstuk 5: Wat is kindermishandeling?
Definitie Jeugdwet
- Kindermishandeling is elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of
gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of
andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van
afhankelijkheid of onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige
schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de
vorm an fysiek of psychisch letsel.
o Dreigende schade: belangrijkste element (dat een kind schade oploopt of
dreigt op te lopen)
o Elke vorm: meer dann alleen lichamelijk
o Actief/passief: ook verwaarlozing
Lichamelijke mishandeling
- Alle vormen an lichamelijk geweld tegen een kind
- Pedagogische tik: niet toegestaan!
o Kan leiden tot meer
o Geeft verkeerd voorbeeld
- Shaken-baby syndroom/ Inflicted Traumatic Brain Injury (ITBI): kind hard door
elkaar geschud
- Munchausen by proxy/ Pediatric condition falsification (PCF)/ Factitious Disorder
by Proxy (FDP): kind opzettelijk ziek maken of beweren dat het ziek is
- Foetale mishandeling: ongeboren kind blootstellen aan gezondheidsrisico’s (ook als
zwangere vrouw mishandeld word)
- Kinderdoding: ieder jaar 35 kinderen tussen 0-12 NODO-procedure (Nader
Onderzoek Doodsoorzaak)
o Meldingsplicht als kind overlijdt – artsen moeten altijd contact opnemen met
een lijkschouwer als een kind overlijdt, niet alleen als er vermoedens zijn
o Wordt bepaald of er nader onderzoek moet worden gedaan
Psychische mishandeling
- Min of meer bewust vijandig gedrag van ouder naar kind
- Kan ook zijn: onredelijk hoge eisen
Lichamelijke verwaarlozing
- Geen oog voor het kind op het gebied van eten, kleding, onderdak en hygiëne
- Ook:
o Kind blootgesteld aan gevaarlijke situaties
o Kind leeft in ongezonde of gevaarlijke leefomgeving (rondslingerende
medicijnen, scharen, schoonmaakmiddelen)
o Er te weinig toezicht is om de zorg voor het kind op zich te nemen
o Verwaarlozing van medische verzorging
Psychische verwaarlozing
3
