Rechtspsychologie - week 2
Hoorcollege 4 - Verhoren van verdachten
Voor een valide herkenning is een goede procedure nodig:
- Opsporingsconfrontatie: alle personen met antecedenten worden gepresenteerd. Dit
mag eigenlijk alleen gebruikt worden in laatste instantie.
- Eenpersoonsconfrontatie: heeft geen enkele bewijswaarde. Dit is slecht om
vergissingen tegen te gaan.
- Osloconfrontatie: deze beantwoordt 2 vragen:
1) Is het geheugen van de getuige te vertrouwen?
2) Is de verdachte de dader
Dit kan op twee manieren gebeuren: simultaan (iedereen tegelijkertijd) en sequentieel
(iedereen één voor één). Dit laatste is een absoluut herkenningscriterium. Het zorgt namelijk
voor een hoge validiteit.
→ Doob & Kirschenbaum: er wordt een line-up, een beschrijving van het misdrijf, en een
signalement gegeven. Hiermee wordt gekeken of er sprake is van een bias in de line-up.
Herkenning gebeurt meestal snel.
Politiemensen zien een verhoor van verdachten gelijk aan het krijgen van een bekentenis. Dit is
natuurlijk niet altijd het geval. Verder is er altijd het risico van een valse bekentenis. Tijdens
verhoor worden bepaalde mechanismen gebruikt die de kans op valse bekentenissen vergroten:
gesloten vragen; meerkeuzevragen; aanvullen (bevestigen wat verhoorders de waarheid
vinden); herhalen (ook al is de vraag beantwoord); confronteren met (vals) bewijs; gegeven
antwoorden bestrijden; dwang/druk uitoefenen.
De zes van Breda
In het Chinees restaurant Peacock wordt een moord gepleegd. Het gaat om een oma die op haar
kleinkinderen paste. De volgende ochtend wordt haar lijk door het keukenpersoneel gevonden.
Men vermoedt dat het om een afhandeling gaat in het Chinese milieu.
Er worden 6 verdachten aangehouden (3 vrouwen en 3 mannen). De vrouwen bekennen maar
de mannen niet. De opdracht van het politieteam was om deze 6 personen schuldig te laten
bevinden. Hierom werden de verhoren steeds harder, dit maakte de verdachten bang. Ze
werden bijvoorbeeld geconfronteerd met foto’s van het lijk.
Uiteindelijk kwam de zaak bij de Hoge Raad en kwam er een uitzending bij Opsporing Verzocht.
Deze leverde 2 getuigen op, maar zij werden buiten het dossier gehouden.
De verdachten gaven verschillende informatie, namelijk allemaal verschillende routes. Ze
verklaren zich niet meer te herinneren wat er gebeurd is. Dit wordt geloofd door
gedragsdeskundigen omdat een psychische shock mogelijk is.
Het claimen van amnesie heeft een groot voordeel, namelijk dat de verdachten niks hoeven uit
te leggen. De vraag is of er echt sprake was van een psychische schok of dat ze het echt niet
gedaan hebben. De politie zal de verdachten er dan van overtuigen dat het amnesie is, en
proberen samen herinneringen op te halen. Dit is problematisch als de verdachte echt
onschuldig is.
,Er zijn 2 soorten valse gedwongen bekentenissen: de verdachte gelooft zichzelf niet; en de
verdachte gelooft zichzelf wel.
Kassin: Er bestaat een schuldigbias bij de politie. Dit is de houding die zij aannemen tegenover
een schuldige verdachte die ontkent. Onschuldige personen praten veel meer, zij willen namelijk
hun onschuld bewijzen door hun verhaal uitvoerig te doen.
De Puttense moordzaak
Getuigen verklaarden dat het om 4 mannen ging die met een auto door het bos reden en hun
honden uitlaten. Twee hiervan zouden verkrachtten en vermoorden, en de twee anderen
zouden toekijken door het raam. Uiteindelijk zijn er 4 bekentenissen verkregen. Aangezien de 4
verdachten onafhankelijk en zonder voorkennis verhoord waren kregen ze 4 verschillende
verklaringen. Dit kwam mede door gebruikte verleidingstechnieken.
Verhoren
Er zijn verschillende doelen: informatie verzamelen en een bekentenis verkrijgen. Ook zijn er
schillende vormen van verhoren:
- Reid-techniek:
- PEACE:
- De standaard verhoorstrategie: deze is een combinatie van de twee bovenstaande.
Hanns-Joachim Scharff: bereidde zijn verhoor goed voor. Hij maakte een wandeling met de
gevangen piloten en vertelde zelf veel verhalen. Hij werd als het ware een vriend. Dit maakte
hem de meest succesvolle verhoorder. Ze vertrouwden hem, hierdoor gaven ze veel informatie
weg. Ze hadden namelijk niet het idee dat ze nieuwe informatie aan het weggeven waren.
CIA: gebruikt de Alice-in-Wonderland-techniek: de verdachte raakt gedesorganiseerd. Verder
gingen ze over tot marteling.
, Hoorcollege 5 - Verhoren van verdachten
De Reid-techniek
De meestgebruikte verhoortechniek. Het heeft 9 stappen. Het probleem hiervan is dat men
ervan uitgaat dat de verdachte het ook echt gedaan heeft. Ze gaan uit van een schuldpresumptie.
Er is dan ook veel kritiek op de techniek:
- Trucs kunnen averechts werken: als de verdachte schuldig is weet deze dat het niet
waar is wat je zegt en ze zullen dus niet vallen voor je bedrog en het uitoefenen van
druk.
- Verdachten worden rancuneus: ze verliezen het vertrouwen in het strafrechtssysteem.
- Bluffen en liegen kan ertoe leiden dat politiemensen het ook in andere situaties niet
meer zo nauw nemen met de waarheid.
Zaanse methode
Dit is eigenlijk de Reid-techniek met toevoegingen. Er werd langdurig en intensief verhoord en
de verdachte werd geconfronteerd met foto’s van het strafbare feit. Dit werd vaak op een
dubieuze manier gedaan. Het enige goede aan deze methode was dat het verhoor goed
voorbereid werd, men het dossier erg goed kende, en een deskundige vaak observeerde om
feedback te kunnen geven.
De Standaard Verhoord Strategie (SVS)
Deze gaat ook uit van de schuldigheid van de dader. Het gaat erom dat de weerstand wordt
geminimaliseerd. De verdachte wordt omsingeld met tactische aanwijzingen en de druk wordt
opgebouwd met behulp van confrontaties. Dit is nodig om de verdachte zo ver te krijgen dat
deze gaat verklaren conform de waarheid. Gewenst gedrag wordt dan ook beloond.
De Utrechtse serieverkrachter
Het dossier bestond uit 1300 potentiële daders. 800 hiervan wilden wel DNA afgeven. Er waren
30 weigeraars en 1 hiervan bleek de dader te zijn. Hij werd aangehouden voor het stelen van
een lokfiets en toen werd zijn DNA afgenomen. Dit komt normaal niet voor bij diefstal. Zijn DNA
was een match zo kwamen ze erachter dat hij de dader was.
Verdachten houden 90% van de tijd vast aan de strategie waar ze het verhoor mee beginnen.
Gelukkig zijn de meesten bereid om alle vragen te beantwoorden en zich niet te beroepen op het
zwijgrecht. Soms komt een bekentenis alleen als het bewijs overweldigend is. Bij zwijgen komt
er vaak een hogere straf omdat ze het proces bemoeilijken.
Trucs van leugen en bedrog worden tijdens een verhoor gebruikt om druk uit te oefenen op een
verdachte. Op deze manier willen ze een bekentenis verkrijgen. Dit schijnt echter niet erg
effectief te zijn, en soms zelfs averechts te werken. Er zijn veel tactieken:
- ‘Dit is geen verhoor’
- Mutt & Jeff (good cop, bad cop)
- Vals bewijsmateriaal
- Het misdrijf bagatelliseren
- ‘De politie weet alles al’
- De negatieve gevolgen van ontkennen benadrukken.
- Miranda rights en cautie geven, maar ook zeggen dat zwijgen een teken van schuld is.
Hoorcollege 4 - Verhoren van verdachten
Voor een valide herkenning is een goede procedure nodig:
- Opsporingsconfrontatie: alle personen met antecedenten worden gepresenteerd. Dit
mag eigenlijk alleen gebruikt worden in laatste instantie.
- Eenpersoonsconfrontatie: heeft geen enkele bewijswaarde. Dit is slecht om
vergissingen tegen te gaan.
- Osloconfrontatie: deze beantwoordt 2 vragen:
1) Is het geheugen van de getuige te vertrouwen?
2) Is de verdachte de dader
Dit kan op twee manieren gebeuren: simultaan (iedereen tegelijkertijd) en sequentieel
(iedereen één voor één). Dit laatste is een absoluut herkenningscriterium. Het zorgt namelijk
voor een hoge validiteit.
→ Doob & Kirschenbaum: er wordt een line-up, een beschrijving van het misdrijf, en een
signalement gegeven. Hiermee wordt gekeken of er sprake is van een bias in de line-up.
Herkenning gebeurt meestal snel.
Politiemensen zien een verhoor van verdachten gelijk aan het krijgen van een bekentenis. Dit is
natuurlijk niet altijd het geval. Verder is er altijd het risico van een valse bekentenis. Tijdens
verhoor worden bepaalde mechanismen gebruikt die de kans op valse bekentenissen vergroten:
gesloten vragen; meerkeuzevragen; aanvullen (bevestigen wat verhoorders de waarheid
vinden); herhalen (ook al is de vraag beantwoord); confronteren met (vals) bewijs; gegeven
antwoorden bestrijden; dwang/druk uitoefenen.
De zes van Breda
In het Chinees restaurant Peacock wordt een moord gepleegd. Het gaat om een oma die op haar
kleinkinderen paste. De volgende ochtend wordt haar lijk door het keukenpersoneel gevonden.
Men vermoedt dat het om een afhandeling gaat in het Chinese milieu.
Er worden 6 verdachten aangehouden (3 vrouwen en 3 mannen). De vrouwen bekennen maar
de mannen niet. De opdracht van het politieteam was om deze 6 personen schuldig te laten
bevinden. Hierom werden de verhoren steeds harder, dit maakte de verdachten bang. Ze
werden bijvoorbeeld geconfronteerd met foto’s van het lijk.
Uiteindelijk kwam de zaak bij de Hoge Raad en kwam er een uitzending bij Opsporing Verzocht.
Deze leverde 2 getuigen op, maar zij werden buiten het dossier gehouden.
De verdachten gaven verschillende informatie, namelijk allemaal verschillende routes. Ze
verklaren zich niet meer te herinneren wat er gebeurd is. Dit wordt geloofd door
gedragsdeskundigen omdat een psychische shock mogelijk is.
Het claimen van amnesie heeft een groot voordeel, namelijk dat de verdachten niks hoeven uit
te leggen. De vraag is of er echt sprake was van een psychische schok of dat ze het echt niet
gedaan hebben. De politie zal de verdachten er dan van overtuigen dat het amnesie is, en
proberen samen herinneringen op te halen. Dit is problematisch als de verdachte echt
onschuldig is.
,Er zijn 2 soorten valse gedwongen bekentenissen: de verdachte gelooft zichzelf niet; en de
verdachte gelooft zichzelf wel.
Kassin: Er bestaat een schuldigbias bij de politie. Dit is de houding die zij aannemen tegenover
een schuldige verdachte die ontkent. Onschuldige personen praten veel meer, zij willen namelijk
hun onschuld bewijzen door hun verhaal uitvoerig te doen.
De Puttense moordzaak
Getuigen verklaarden dat het om 4 mannen ging die met een auto door het bos reden en hun
honden uitlaten. Twee hiervan zouden verkrachtten en vermoorden, en de twee anderen
zouden toekijken door het raam. Uiteindelijk zijn er 4 bekentenissen verkregen. Aangezien de 4
verdachten onafhankelijk en zonder voorkennis verhoord waren kregen ze 4 verschillende
verklaringen. Dit kwam mede door gebruikte verleidingstechnieken.
Verhoren
Er zijn verschillende doelen: informatie verzamelen en een bekentenis verkrijgen. Ook zijn er
schillende vormen van verhoren:
- Reid-techniek:
- PEACE:
- De standaard verhoorstrategie: deze is een combinatie van de twee bovenstaande.
Hanns-Joachim Scharff: bereidde zijn verhoor goed voor. Hij maakte een wandeling met de
gevangen piloten en vertelde zelf veel verhalen. Hij werd als het ware een vriend. Dit maakte
hem de meest succesvolle verhoorder. Ze vertrouwden hem, hierdoor gaven ze veel informatie
weg. Ze hadden namelijk niet het idee dat ze nieuwe informatie aan het weggeven waren.
CIA: gebruikt de Alice-in-Wonderland-techniek: de verdachte raakt gedesorganiseerd. Verder
gingen ze over tot marteling.
, Hoorcollege 5 - Verhoren van verdachten
De Reid-techniek
De meestgebruikte verhoortechniek. Het heeft 9 stappen. Het probleem hiervan is dat men
ervan uitgaat dat de verdachte het ook echt gedaan heeft. Ze gaan uit van een schuldpresumptie.
Er is dan ook veel kritiek op de techniek:
- Trucs kunnen averechts werken: als de verdachte schuldig is weet deze dat het niet
waar is wat je zegt en ze zullen dus niet vallen voor je bedrog en het uitoefenen van
druk.
- Verdachten worden rancuneus: ze verliezen het vertrouwen in het strafrechtssysteem.
- Bluffen en liegen kan ertoe leiden dat politiemensen het ook in andere situaties niet
meer zo nauw nemen met de waarheid.
Zaanse methode
Dit is eigenlijk de Reid-techniek met toevoegingen. Er werd langdurig en intensief verhoord en
de verdachte werd geconfronteerd met foto’s van het strafbare feit. Dit werd vaak op een
dubieuze manier gedaan. Het enige goede aan deze methode was dat het verhoor goed
voorbereid werd, men het dossier erg goed kende, en een deskundige vaak observeerde om
feedback te kunnen geven.
De Standaard Verhoord Strategie (SVS)
Deze gaat ook uit van de schuldigheid van de dader. Het gaat erom dat de weerstand wordt
geminimaliseerd. De verdachte wordt omsingeld met tactische aanwijzingen en de druk wordt
opgebouwd met behulp van confrontaties. Dit is nodig om de verdachte zo ver te krijgen dat
deze gaat verklaren conform de waarheid. Gewenst gedrag wordt dan ook beloond.
De Utrechtse serieverkrachter
Het dossier bestond uit 1300 potentiële daders. 800 hiervan wilden wel DNA afgeven. Er waren
30 weigeraars en 1 hiervan bleek de dader te zijn. Hij werd aangehouden voor het stelen van
een lokfiets en toen werd zijn DNA afgenomen. Dit komt normaal niet voor bij diefstal. Zijn DNA
was een match zo kwamen ze erachter dat hij de dader was.
Verdachten houden 90% van de tijd vast aan de strategie waar ze het verhoor mee beginnen.
Gelukkig zijn de meesten bereid om alle vragen te beantwoorden en zich niet te beroepen op het
zwijgrecht. Soms komt een bekentenis alleen als het bewijs overweldigend is. Bij zwijgen komt
er vaak een hogere straf omdat ze het proces bemoeilijken.
Trucs van leugen en bedrog worden tijdens een verhoor gebruikt om druk uit te oefenen op een
verdachte. Op deze manier willen ze een bekentenis verkrijgen. Dit schijnt echter niet erg
effectief te zijn, en soms zelfs averechts te werken. Er zijn veel tactieken:
- ‘Dit is geen verhoor’
- Mutt & Jeff (good cop, bad cop)
- Vals bewijsmateriaal
- Het misdrijf bagatelliseren
- ‘De politie weet alles al’
- De negatieve gevolgen van ontkennen benadrukken.
- Miranda rights en cautie geven, maar ook zeggen dat zwijgen een teken van schuld is.
