Probleem 1 Schizofrenie
Hengeveld & van Balkom (2009)
Hersenziekte met positieve en negatieve symptomen
Positieve symptomen: wanen, hallucinaties, cognitieve psychomotorische desorganisatie
(onsamenhangende spraak, katatoon gedrag)
Negatieve symptomen: affectieve vervlakking, spraakarmoede, sociale terugtrekking,
apathie. Moeilijker te beïnvloeden dan positieve symptomen.
Prevalentie: 0,3-0,7 % in DSM, 1 % in artikelen
Beginleeftijd 20-25 jaar, begin voor adolescentie is zeldzaam, bij vrouwen later. Meer bij mannen dan
vrouwen. Slecht prognose bij mannelijk geslacht, gradueel begin, vroege beginleeftijd, slecht
premorbide functionering, familiegeschiedenis van schizofrenie en stressvolle events.
DSM criteria
A. Maandlang twee of meer vd symptomen, waarbij één van deze 1, 2 of 3 moet zijn:
1. Wanen
2. Hallucinaties
3. Desorganiseerde spraak
4. Ernstig desorganiseerde of katatonisch gedrag
5. Negatieve symptomen
B. Niveau van functioneren ligt op een of meer belangrijke levensgebieden (school, werk,
relaties) onder het niveau van het begin van de stoornis.
C. Symptomen gedurende 6 maanden ononderbroken aanwezig.
D. Uitgesloten zijn van schifzoaffectieve stoornis en een stemmingsstoornis (bipolair en
depressie) met psychotische kenmerken.
E. De stoornis kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van een middel of
aan een somatische aandoening.
F. Indien er een voorgeschiedenis is met autisme, wordt de aanvullende diagnose schizofrenie
alleen gesteld indien er één maand opvallende wanen of hallucinaties zijn.
Subtypen Schizofrenie (ook uit Walker)
Paranoïde type: vooral wanen en hallucinaties. beste prognose
Gedesorganiseerde type: onsamenhangende spraak, chaotisch gedrag, vlak affect. Geen
katatone kenmerken. slechtste prognose
Katatone type: motorische onbeweeglijkheid, overmatig motorische activiteit, extreem
negativisme, mutisme, vreemd willekeurig bewegingen, echolalie of echopraxie
Ongedifferentieerde type: combi van enkele symptomen voorgaande typen
Resttype (residual): geen volledige psychotische episode, wanen, hallucinaties,
onsamenhangende spraak of chaotisch gedrag (positieve symptomen). Alleen vreemde
overtuigingen of ongewoonlijke zintuiglijke ervaringen.
Schizophreniform stoornis: wel symptomen maar niet 6 maanden, soms geheel herstellen
Schifzoaffectieve stoornis: hybride tussen stemmingsstoornissen (bipolair of major depressie
met psychotische kenmerken) en schizofrenie.
Artikel Walker et al (2004)
Emil Kraepelin (1856–1926): dementia praecox= jonge dementie.
Eugen Bleuler (1857–1939) schizofrenie (splitsing geest en emotionele stabiliteit). Fundamentele
symptomen (alle patiënten) en accessory symptomen (niet alle patiënten Nadruk op negatieve
symptomen.
,Kurt Schneider midden 20e eeuw: first rank symptomen; bepaalde hoofdsymptomen typisch voor
schizofrenie, zoals verschillende soorten wanen en hallucinaties. Nadruk op positieve symptomen.
Slecht in cognitief functioneren zoals simpel tot complexe taken, sensorische informatieverwerking
prepulse inhibition etc. en sociale problemen begrijpen en oplossen, verbale emoties uitdrukken etc
Genetische oorzaken (25-50% bij monozygote tweelingen), (serotonine, dopamine, en meerdere
chromosomale regio’s,22q deletion syndrome), Verloskundige complicaties, maternale infecties en
postnatale factoren en stressfactoren, zoals familie met negatieve houdingen
Structurele abnormaliteiten: grotere breinventrikels, minder grijze massa, minder frontaal,
temporaal en whole-brain volume, en kleinere thalamus en hippocampus.
Functionele abnormaliteiten: verminderde activiteit in de frontale en temporale regio’s, het limbisch
systeem
Neurotransmitters: meer dopamine, minder of abnormale Glutamaat NMBA, abnormale GABA
Antipsychotische medicatie Atypical tweede generatie: dopamine-antagonist en beïnvloeden
andere neurotransmitters zoals serotonine. Risperdal (risperidone), Zyprexa (olanzapine), Seroquel
(quetiapine) en Geodon (ziprasidone).
Psychosociale behandelingen: familietherapie, social skills training, CGT, vulnerability-stress model,
beroepsmatig functioneren (wel lastig) en Assertive community treatment (ACT): multidisciplinair
team (zuster, casemanager, huisarts en psychiater); vergroot tevredenheid, maar geen bewijs voor
verbetering.
Conclusie
Diathese-stress model: kwetsbaarheid voor schizofrenie kan voortkomen uit erfelijke en natuurlijk-
verkregen factoren, zoals genetica en prenatale en postnatale gebeurtenissen. In beiden gevallen is
de kwetsbaarheid aangeboren (constitutional). Ook de neuro-ontwikkeling in de adolescentie wordt
gezien als een hoofdelement. Dit is namelijk een kritieke periode voor de uiting van schizofrenie.
Daarbij wordt verwacht dat externe stress invloed heeft op de uiting van de kwetsbaarheid. Dit wil
niet zozeer zeggen dat patiënten meer psychosociale stress ervaren dan gezonde mensen tijdens de
premorbide periode, maar dat ze hier gevoeliger voor zijn.
, Sommer et al (2016)
Interventies in adolescenten met ultra hoge risico (UHR) voor psychose zijn veelbelovend om het
omzetten naar overt (openlijke) ziekte te verminderen, maar het heeft alleen invloed op functionele
uitkomsten. Cognitie gaat niet verder achteruit, maar sociale en cognitieve beperkingen worden er
niet beter op.
Verbeteren van suboptimale breinrijping van neurale paden
Glutamaat verbindingen (handif voor kinderen met 22q deletion syndrome): NMDA
receptor met agonist D-cycloserine kan zorgen voor verergering of verlichting positieve
symptomen, en verbetering van negatieve symptomen. Niet effectief voor cognitieve
symptomen. Hoewel als je het veel eerder toepast (wanneer abnormaliteiten in glutamaat
transmissies beginnen) zou hun werkzaamheid kunnen verhogen. Meer onderzoek nodig
naar effecten, bijwerkingen en timing.
Studie: D-serine op breinfunctie in knockout mice zorgde voor genormaliseerde
effect, alleen wanneer het toegepast werd op pasgeborenen, niet tijdens de
volwassenheid.
GABA: Zelfde verhaal als glutamaat, indien eerder toegepast zou het kunnen helpen. Meer
onderzoek nodig!
Choline perinatale toediening: Dus choline verbeterde dieet tijdens zwangerschap zorgt voor
positieve effecten op cholinerge functie en vergemakkelijkt ontwikkeling van adequate
corticale remming.
Anti-oxidanten en agenten die de immuunreactie aantasten: N-acetylcysteine (NAC) kan
anti-oxidant aanvullen tijdens eerste ontwikkelingsfases kan het negatieve effecten van
stress op brein verzachten, en redden van sociale of cognitieve tekortkomende fenotypes
veroorzaakt door vroege sociale isolement.
Andere interventies: verminderen van omgevingsbeledigingen of hun impact, sociale skills training
om pesterijen en sociale uitsluiting te voorkomen (handig voor dragers van andere copy nummer
varianten (CNVs) en vroege interventies om drugsmisbruik te voorkomen
Verbeteren van weerstand (handig voor dragers van andere copy nummer varianten (CNVs):
Cognitieve remediation CR (effect groter op jongere leeftijd) en lichamelijke oefeningen: verandering
in genen expressie gerelateerd aan brein aanpassing, en verbetering in brein structuur en brein
connectiviteit (bewijs voor dezelfde effecten in jeugd).
Kinderen met eerste graad familieleden; ook met bipolaire ouders interventies gericht op
voorkomen ontwikkeling van cognitieve gebreken.
Kinderen met ernstige psychotische ervaringen; vooral als ze aanhoudend zijn, meer dan 1 kenmerk
aanwezig is, of 1 ernstige psychotische kenmerk aanwezig is.
De Paula et al (2015)
Methode vinden voor vroege schizofrenie herkenning gericht op basis en sociale cognitie bij
individuen in At Risk Mental States ARMS vs First episode psychose (FEP) en multiple psychose
episode (MPE).
Basis cognitie
Vergeleken met gezonde groep:
Gebrek in werkgeheugen, verbale geheugen, visuele geheugen, episodische geheugen,
executieve functies, verwerkingssnelheid, visueel en verbaal leren, intelligentie, semantische
verbale vlotheid en aandacht.
Wordt erger met de tijd met een onset van Frank Psychose Disorder.
Hengeveld & van Balkom (2009)
Hersenziekte met positieve en negatieve symptomen
Positieve symptomen: wanen, hallucinaties, cognitieve psychomotorische desorganisatie
(onsamenhangende spraak, katatoon gedrag)
Negatieve symptomen: affectieve vervlakking, spraakarmoede, sociale terugtrekking,
apathie. Moeilijker te beïnvloeden dan positieve symptomen.
Prevalentie: 0,3-0,7 % in DSM, 1 % in artikelen
Beginleeftijd 20-25 jaar, begin voor adolescentie is zeldzaam, bij vrouwen later. Meer bij mannen dan
vrouwen. Slecht prognose bij mannelijk geslacht, gradueel begin, vroege beginleeftijd, slecht
premorbide functionering, familiegeschiedenis van schizofrenie en stressvolle events.
DSM criteria
A. Maandlang twee of meer vd symptomen, waarbij één van deze 1, 2 of 3 moet zijn:
1. Wanen
2. Hallucinaties
3. Desorganiseerde spraak
4. Ernstig desorganiseerde of katatonisch gedrag
5. Negatieve symptomen
B. Niveau van functioneren ligt op een of meer belangrijke levensgebieden (school, werk,
relaties) onder het niveau van het begin van de stoornis.
C. Symptomen gedurende 6 maanden ononderbroken aanwezig.
D. Uitgesloten zijn van schifzoaffectieve stoornis en een stemmingsstoornis (bipolair en
depressie) met psychotische kenmerken.
E. De stoornis kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van een middel of
aan een somatische aandoening.
F. Indien er een voorgeschiedenis is met autisme, wordt de aanvullende diagnose schizofrenie
alleen gesteld indien er één maand opvallende wanen of hallucinaties zijn.
Subtypen Schizofrenie (ook uit Walker)
Paranoïde type: vooral wanen en hallucinaties. beste prognose
Gedesorganiseerde type: onsamenhangende spraak, chaotisch gedrag, vlak affect. Geen
katatone kenmerken. slechtste prognose
Katatone type: motorische onbeweeglijkheid, overmatig motorische activiteit, extreem
negativisme, mutisme, vreemd willekeurig bewegingen, echolalie of echopraxie
Ongedifferentieerde type: combi van enkele symptomen voorgaande typen
Resttype (residual): geen volledige psychotische episode, wanen, hallucinaties,
onsamenhangende spraak of chaotisch gedrag (positieve symptomen). Alleen vreemde
overtuigingen of ongewoonlijke zintuiglijke ervaringen.
Schizophreniform stoornis: wel symptomen maar niet 6 maanden, soms geheel herstellen
Schifzoaffectieve stoornis: hybride tussen stemmingsstoornissen (bipolair of major depressie
met psychotische kenmerken) en schizofrenie.
Artikel Walker et al (2004)
Emil Kraepelin (1856–1926): dementia praecox= jonge dementie.
Eugen Bleuler (1857–1939) schizofrenie (splitsing geest en emotionele stabiliteit). Fundamentele
symptomen (alle patiënten) en accessory symptomen (niet alle patiënten Nadruk op negatieve
symptomen.
,Kurt Schneider midden 20e eeuw: first rank symptomen; bepaalde hoofdsymptomen typisch voor
schizofrenie, zoals verschillende soorten wanen en hallucinaties. Nadruk op positieve symptomen.
Slecht in cognitief functioneren zoals simpel tot complexe taken, sensorische informatieverwerking
prepulse inhibition etc. en sociale problemen begrijpen en oplossen, verbale emoties uitdrukken etc
Genetische oorzaken (25-50% bij monozygote tweelingen), (serotonine, dopamine, en meerdere
chromosomale regio’s,22q deletion syndrome), Verloskundige complicaties, maternale infecties en
postnatale factoren en stressfactoren, zoals familie met negatieve houdingen
Structurele abnormaliteiten: grotere breinventrikels, minder grijze massa, minder frontaal,
temporaal en whole-brain volume, en kleinere thalamus en hippocampus.
Functionele abnormaliteiten: verminderde activiteit in de frontale en temporale regio’s, het limbisch
systeem
Neurotransmitters: meer dopamine, minder of abnormale Glutamaat NMBA, abnormale GABA
Antipsychotische medicatie Atypical tweede generatie: dopamine-antagonist en beïnvloeden
andere neurotransmitters zoals serotonine. Risperdal (risperidone), Zyprexa (olanzapine), Seroquel
(quetiapine) en Geodon (ziprasidone).
Psychosociale behandelingen: familietherapie, social skills training, CGT, vulnerability-stress model,
beroepsmatig functioneren (wel lastig) en Assertive community treatment (ACT): multidisciplinair
team (zuster, casemanager, huisarts en psychiater); vergroot tevredenheid, maar geen bewijs voor
verbetering.
Conclusie
Diathese-stress model: kwetsbaarheid voor schizofrenie kan voortkomen uit erfelijke en natuurlijk-
verkregen factoren, zoals genetica en prenatale en postnatale gebeurtenissen. In beiden gevallen is
de kwetsbaarheid aangeboren (constitutional). Ook de neuro-ontwikkeling in de adolescentie wordt
gezien als een hoofdelement. Dit is namelijk een kritieke periode voor de uiting van schizofrenie.
Daarbij wordt verwacht dat externe stress invloed heeft op de uiting van de kwetsbaarheid. Dit wil
niet zozeer zeggen dat patiënten meer psychosociale stress ervaren dan gezonde mensen tijdens de
premorbide periode, maar dat ze hier gevoeliger voor zijn.
, Sommer et al (2016)
Interventies in adolescenten met ultra hoge risico (UHR) voor psychose zijn veelbelovend om het
omzetten naar overt (openlijke) ziekte te verminderen, maar het heeft alleen invloed op functionele
uitkomsten. Cognitie gaat niet verder achteruit, maar sociale en cognitieve beperkingen worden er
niet beter op.
Verbeteren van suboptimale breinrijping van neurale paden
Glutamaat verbindingen (handif voor kinderen met 22q deletion syndrome): NMDA
receptor met agonist D-cycloserine kan zorgen voor verergering of verlichting positieve
symptomen, en verbetering van negatieve symptomen. Niet effectief voor cognitieve
symptomen. Hoewel als je het veel eerder toepast (wanneer abnormaliteiten in glutamaat
transmissies beginnen) zou hun werkzaamheid kunnen verhogen. Meer onderzoek nodig
naar effecten, bijwerkingen en timing.
Studie: D-serine op breinfunctie in knockout mice zorgde voor genormaliseerde
effect, alleen wanneer het toegepast werd op pasgeborenen, niet tijdens de
volwassenheid.
GABA: Zelfde verhaal als glutamaat, indien eerder toegepast zou het kunnen helpen. Meer
onderzoek nodig!
Choline perinatale toediening: Dus choline verbeterde dieet tijdens zwangerschap zorgt voor
positieve effecten op cholinerge functie en vergemakkelijkt ontwikkeling van adequate
corticale remming.
Anti-oxidanten en agenten die de immuunreactie aantasten: N-acetylcysteine (NAC) kan
anti-oxidant aanvullen tijdens eerste ontwikkelingsfases kan het negatieve effecten van
stress op brein verzachten, en redden van sociale of cognitieve tekortkomende fenotypes
veroorzaakt door vroege sociale isolement.
Andere interventies: verminderen van omgevingsbeledigingen of hun impact, sociale skills training
om pesterijen en sociale uitsluiting te voorkomen (handig voor dragers van andere copy nummer
varianten (CNVs) en vroege interventies om drugsmisbruik te voorkomen
Verbeteren van weerstand (handig voor dragers van andere copy nummer varianten (CNVs):
Cognitieve remediation CR (effect groter op jongere leeftijd) en lichamelijke oefeningen: verandering
in genen expressie gerelateerd aan brein aanpassing, en verbetering in brein structuur en brein
connectiviteit (bewijs voor dezelfde effecten in jeugd).
Kinderen met eerste graad familieleden; ook met bipolaire ouders interventies gericht op
voorkomen ontwikkeling van cognitieve gebreken.
Kinderen met ernstige psychotische ervaringen; vooral als ze aanhoudend zijn, meer dan 1 kenmerk
aanwezig is, of 1 ernstige psychotische kenmerk aanwezig is.
De Paula et al (2015)
Methode vinden voor vroege schizofrenie herkenning gericht op basis en sociale cognitie bij
individuen in At Risk Mental States ARMS vs First episode psychose (FEP) en multiple psychose
episode (MPE).
Basis cognitie
Vergeleken met gezonde groep:
Gebrek in werkgeheugen, verbale geheugen, visuele geheugen, episodische geheugen,
executieve functies, verwerkingssnelheid, visueel en verbaal leren, intelligentie, semantische
verbale vlotheid en aandacht.
Wordt erger met de tijd met een onset van Frank Psychose Disorder.
